Хэгъэгум игъунапкъэхэм ашIокIэу зиинтернациональнэ пшъэрылъхэр зыгъэцэкIэгъэ дзэкIолIхэм яшIэжь мафэ неущ УФ-м щыхагъэунэфыкIы.

Мы мафэр къызпкъырыкIыгъэр 1989-рэ илъэсым советскэ дзэхэр Афганистан къызыращыжьыгъэхэр ары. 1979-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу 1989-м нэс а къэралыгъом щыкIогъэ зэо зэпэуцужьым советскэ дзэ къулыкъушIэ мин 15 фэдиз хэкIодагъ.

2011-рэ илъэсым ыпэкIи мэ­заем и 15-р хагъэунэфы­кIы­щтыгъ нахь мышIэми, офи­циальнэ кIуачIэ иIагъэп. Джы Урысыем ицIыфхэу IэкIыб къэралхэм ащыкIогъэ заохэм зи­лIыхъужъныгъэ къащызгъэлъэгъогъэ пстэуми яшIэжь зыкI мафэу агъэнэфагъ. У

Ф-м зыкъэухъумэжьыгъэнымкIэ и Министерствэ къызэритыгъэмкIэ, Хэгъэгу зэошхом ыуж тикъэралыгъо игъунапкъэ­хэм ашIокIэу зао ыкIи уIэшыгъэ зэпэуцужь 30-м ехъумэ тицIыф миллион 1,5-р ахэлэжьагъ.

ЦIыфым ищыIэныгъэ тарихъ анахь тхьамыкIагъоу къыхэхъу­хьан ылъэкIыщтхэм заор ащыщ. Ащ фэдэу тикъэралыгъо ицIыф­хэм апэкIэкIыгъэр макIэп, ахэм зэу ащыщ Афганистан щыкIо- гъэ заор.

ТидзэкIолIхэу мыщ къулы­къур щызыхьыгъэхэм лIыгъэу зэра­хьагъэр тарихъым егъашIи хэ­кIокIэщтэп. Илъэс 34-рэ тешIагъэми, заом иуIагъэхэр кIы­жьы­хэрэп. Тыркъохэм къапкъырыкIырэ гууз-лыузхэм уагъэрэ­хьатырэп. Афганистан тидзэ­кIолIхэм лIыгъэу щызэрахьагъэр джы къыткIэхъухьэрэ ныбжьыкIэхэм ящысэтехыпI.

Интернациональнэ пшъэры­лъэу тидзэхэм яIэр къагурыIозэ Афганистан ихьагъэх. Адыгеим щыщ дзэкIолI 880-рэ мыщ щыкIогъэ заом хэлэжьагъ, 23-мэ къагъэзэжьыгъэп. ЛIыгъэу зэрахьагъэм ишыхьатэу орденхэр, медальхэр бэмэ къафагъэшъошагъэх.

Мы къэралыгъом къулыкъур щызыхьыгъэ дзэкIолIхэм Ни­колай Николенкэр ащыщ, ар илъэсрэ ныкъорэ заом хэтыгъ. Урысые общественнэ организациеу «Афганистан иве­теранхэм я Урысые Союз» зыфиIорэм и Адыгэ шъолъыр организацие мы уахътэм итхьамат. Афганистан кIонэу зэрэ­хъугъэр, илъэс пчъагъэ зытешIэм а заом еплъыкIэу фыриIэ хъугъэр, патриотизмэм имэхьанэ, шъолъыр организацием ипшъэрылъхэр Н. Николенкэм къытфиIотагъэх.

— Дзэ Iофым сищыIэныгъэ гъогу еспхымэ сшIоигъоу апшъэ­рэ зэхэт дзэ команднэ училищэу Ташкент дэтым сычIэхьагъ, — къеIуатэ тигущыIэгъу. — Я 3-рэ курсым сынэсыгъэу си­унэ­гъо Iофхэм ялъытыгъэу сы­къы­чIэкIыжьын фаеу хъугъагъ. Ащ дэжьым дзэ Iофым зыпарэкIи сепхыжьыгъагъэп, ау зэу рапорт стхи, Афганистан сыкIуагъ.

Ащ дэжьым плъыр-стырыгъом хэтыгъэ кIэлэ ныбжьыкIэу илъэс 19 нахь зымыныбжьы-гъэм бэп къыгурыIощтыгъэр. Николай къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, щынэр зыщыщыр ашIэщтыгъэп. ЕджапIэм чIэсыхэзэ, Хэ­гъэгу зэошхом иветеранхэм адыряIэгъэ зэIукIэгъухэм лIы­хъужъныгъэу зэрахьагъэу къащыфаIуатэщтыгъэхэм янэцIыщтыгъэх, ежьхэри ахэм афэдэ хъунхэу агукIэ зыдаIыгъыгъ. Лъэхъанэу зыхэтыгъэр непэрэ щыIакIэм фэдагъэп. Николенкэр къызхэхъухьэгъэ лIэужыр патриотизмэм илъэгапIэ диштэу апIугъэу щытыгъ. Къулыкъоу ахьырэр зыфэдэр кIэлэ ныбжьыкIэхэм ашIэщтыгъ. Лъэпкъ зэфэшъхьафхэм зэгурыIоныгъэу ахэлъым ыгъэгушхощты­гъэх, пшъэрылъэу яIэр зэрагъэ­цэ­кIэщтым пылъыгъэх.

Охътэ гъэнэфагъэ тешIагъэу фызэплъэкIыжьымэ, джы гу­пшысэу иIэхэмкIэ тигущыIэгъу теупчIыгъ.

— Дунаим кIуачIэкIэ зы­щызэпэуцухэрэ лъэхъаным тидзэкIолIхэр Афганистан ихьа­гъэх, — къеIуатэ Николай Николенкэм. — Яинтернациональнэ пшъэрылъ агъэцакIэзэ, заом кIэзыгъэстыхэрэм апэуцугъэх. Дунэе терроризмэм зэрарэу цIыфхэм къафихьырэм зимыушъомбгъуным ти­дзэкIолIхэр фэбэнагъэх.

Николай зипэщэ общественнэ организацием непэ нэбгырэ 470-м ехъу къыхеубытэ. Шъхьадж ипсауныгъэ изытет елъытыгъэу фэлъэкIыщтыр ешIэ. Н. Николенкэм къызэриIуагъэм­кIэ, активист 60 фэдизыр рес­публикэм щызэхащэрэ Iоф­тхьабзэхэм чанэу ахэлажьэх. Хабзэ зэрэхъугъэу, илъэс къэс «ДзэкIолI щытхъум ипсынэкIэчъ» зыфиIорэм щызэрэугъоих.

— Непэ тиобщественнэ организацие имызакъоу республи­кэм итхэм зэкIэми пшъэрылъэу яIэр зы — тихэгъэгу шIу алъэгъоу, лIыгъэ ахэлъэу ахэр къэтэджынхэм фэпIугъэнхэр ары. Ащ ишыхьатэу республикэм икIэлэеджакIохэм мы мазэм зэIукIэгъухэр адытиIэх. «ЛIы­хъужъныгъэм исыхьатхэр» Мыекъуапэ икъоджэ псэупIэхэу Тульскэм, Подгорнэм, Севернэм, Ханскэм, нэмыкIхэми ащызэхэтщагъэх, — къыхигъэ­щыгъ Николай Николенкэм.

ШIэжь мафэм тефэу Афганистан щызэуагъэхэм, ахэм яунагъохэм псауныгъэ пытэ яIэнэу, яуашъо къаргъоу бэрэ щыIэнхэу къафэлъэIуагъ. Джащ фэдэу непэ хэушъхьафыкIыгъэ дзэ операциер зыщыкIорэ чIыпIэм щыпсэухэрэм ягумэкIыгъо аухын, ямамыр щыIакIэ псынкIэу къызэрэфагъэзэжьыщтым ицыхьэ зэрэтелъыр хи­гъэунэфыкIыгъ.

Абхъазым игуфакIохэр щысэтехыпIэх

Уахътэр псынкIэу макIоми, хъугъэ-шIагъэхэр гъашIэм хэ­кIуакIэхэрэп. Абхъазымрэ Грузиемрэ заокIэ зызэпэуцухэм, зыкIи тызэмыгупшысэгъэ Iофхэр Кавказ шъолъырым къитэджагъэх.

Грузием иуIэшыгъэ купхэм заом кIагъэстызэ, Абхъазым ичIыгу щыхъушIэщтыгъэх. А уахътэм ежьхэм агу къызэ­рэриIорэм тетэу Абхъазым гъусэ фэхъугъэхэм Адыгеим икIэ­лэ пIугъэхэр ащыщыгъэх. ДзэкIолI-интернационалистым ишIэжь мафэ ипэгъокIэу Адыге­им икIи гуфакIоу Абхъазым кIуагъэхэм ахэтыгъэ Гъуагъо Руслъан зыIудгъэкIагъ.

Ащ дэжьым Руслъан псэо­лъэшI училищым кIэлэегъаджэу Iутыгъ. Мафэ горэм лъэсэу къы­рехыжьызэ, Мыекъуапэ игуп­чэ цIыф зэхэхьэшхо щыIэу къы­рихьылIагъ. ЯгумэкIыгъохэм захэдаIом, ткъош абхъазхэм заор къазэрэрашIылIагъэр къыгурыIуагъ.

ШъхьарытIупщэу Абхъазым кIалэхэр мыкIонхэм фэшI рес­публикэ общественнэ движениеу «Адыгэ Хасэм» щатхыщтыгъэх.

— Ткъош лъэпкъым IэпыIэгъу сызэрэфэхъущтым бэрэ сегу­пшысагъэп, сыда пIомэ патриотизмагъэ тхэлъэу тапIугъ, — къеIуатэ Руслъан. — Къэбарыр зэрэзэхэсхэу а гухэлъым тесыубытагъ. Апэрэхэм сахэтэу зясэгъэтхы къысшIошIызэ, непэ фэдэу къэсэшIэжьы, я 106-рэу спискэм сыхэфагъ. Ащ лъыпытэу «шъуибынхэм макъэ яжъугъэIу, мыщ фэдэ уахътэм мы чIыпIэм тыщызэрэугъои» къытаIуи тыкъызэбгырыкIыжьыгъ.

Ащ дэжьым Гъуагъо Руслъан илъэс 31-рэ ыныбжьыгъэр, унагъо ышIагъэу, илъэсищ зыныбжь пшъашъэ иIагъ. Ишъхьэгъусэ ытыщ щыIэу тефагъэти, икIон Iофыгъо къыпыкIыгъэп. «Зыгорэм сагъэкIуагъ, бэ темышIэу сыкъэкIожьыщт» ыIуи тхьапэм къафытыритхи ежьагъ.

— Абхъазым тихьаным пае Кавказ къушъхьэтхыр лъэсэу мэфитIо зэпытчы икъугъ, джащ нахь къин тлъэгъугъэу къэсшIэ­жьырэп, — Руслъан игукъэ­кIыжьхэм тащегъэгъуазэ. — Апшъэрэ гъэсэныгъэр яIэу, кIэ­лэ чъэпхъыгъэхэу, къулыкъум щыIагъэхэу нэбгырэ 200-м кIахьэу адыгэхэр тыхъущтыгъ. Пэрытэу, тизэхэщакIощтыгъэр Хъуадэ Адам. ГухэкI нахь мы­шIэми, ар зыпсэ зыгъэтIы­лъыгъэхэм ащыщ. Адам щымыIэжьми, «Абхъазым и ЛIы­хъужъ» щытхъуцIэр къыфагъэшъошагъ. Хъуадэр лIы Iушыгъ, зафэу гущыIэщтыгъ, укъоуцонэу кIэлэ пытагъ ыкIи ащ цы­хьэшхо фэтшIыщтыгъ.

Гъуагъом къызэриIуагъэмкIэ, джыри Гудаутэ дэмыхьэхэзэ, Адам кIэлэ купым зыкъыфи­гъэзагъ: «Адыгэ лъэпкъыр инэп, арышъ, кIэлэ закъоу зянэ-зя­тэхэм яIэр, къэзымыщагъэхэу сабый зимыIэхэр, къулыкъум щымыIагъэхэр къыхэрэкIых» ыIуи. Ащ фэдэхэм Хъуадэм къаригъэгъэзэжьыгъагъ.

— Къэнагъэхэм плIырыплIэу тызэхэтэу, Адам тапэ итэу, аб­хъазхэр щызэрэугъоигъэхэ Гудаутэ ипчэгу тихьагъ, — къе­Iуатэ тигущыIэгъу. — «Шъухэт шъо?» аIуи къытэупчIыгъэх. Адыгеим гуфакIоу тыкъызэрикIыгъэр зятэIом лъэшэу къэгушIуагъэх. Сыхъум Грузием идзэхэм аштагъэу, Абхъаз хэгъэгур щымыIэжьэу техакIохэм алъытэщтыгъ. ЕтIани аб­хъазхэм агу зыгъэкIодыгъагъэр гвардейцэ горэхэр пыим къыщагъэхэу, ахэр зэокIошхохэу къэбархэр зэрагъэIущтыгъэр ары.

ФронтитIум километрэ 30 азы­фагугъ, тикIалэхэм цыхьэ къафашIэу ащ агъакIощтыгъэх. Апэрэ ротэу агъэпсыгъэм хэ­фэгъагъэх ыкIи апэрэ зэпэуцужьыр шышъхьэIум и 21-м яIагъ. Нэужым а гвардейцэхэу зигугъу ашIыщтыгъэхэр зыдэщыIэхэ чIыпIэр зэрагъашIи, нэбгырэ 50-м ехъухэу, Iашэхэр аIыгъхэу акIыбыкIэ дэхьагъэх. Щэджэгъо ужым къяжэщтыгъэ пыир зэхагъэтэкъуагъ, мыщ дэжьым хъурцэхэм чIэнэгъэшхо арагъэшIыгъагъ.

Кавказым щыпсэурэ лъэпкъхэр зэкъоуцохи, Абхъазым ишъхьафитныгъэ фэзэуагъэх. 1993-рэ илъэсым Iоныгъо мазэм и 30-м текIоныгъэр къыдахыгъ.

Адыгеим икIыгъэ нэбгырэ 200 фэдиз ащ хэлэжьагъ, ахэр ­ткъош респуб­ликэм ишъхьафит­ныгъэ фэбэнагъэх. Нэ­бгыри 9-мэ къа­гъэзэжьыгъэп. Ахэм ащыщэу Хъуадэ Адам Абхъазым и ЛIы­хъужъ, добровольцэ 13-мэ Леон иорден къафагъэшъо­шагъ (нэ­бгыри 5-мэ ядунай захъожьым ыуж), медалэу «За отвагу» зы­фиIорэр нэбгырэ 19-мэ аратыгъ, ахэм ащыщэу 5-мэ ядунай захъожь нэуж. Медалэу «За отвагу» зыфиIорэр къызэра­тыгъэхэм Гъуагъо Руслъан ахэ­­фагъ. Адыгеим икIыгъэ кIалэхэм лIыхъужъныгъэу Абхъазым щызэрахьагъэр гъашIэм щысэтехыпIэу щытиIэщт.

Iэшъынэ Сусан.