Гавердовскэ чIыпIэ тхылъеджапIэм иIофышIэхэу Н. О. Алексеевамрэ М. Н. Иргизцевамрэ лъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ Iофтхьабзэхэр бэрэ зэхащэх, ахэр гъэшIэгъонэу агъэпсых, кIэлэеджакIохэр къахагъэлажьэх, амышIэрэм гу лъарагъатэ, щыIэныгъэм уасэ фашIэу апIух.

Мэзаем и 7-м тхылъ­еджапIэм экологием еп­хыгъэ Iофтхьабзэ щы­зэхащэгъагъ. «ТичIыопс икъэухъумэн тыфежъу­гъажь» зыфиIорэ мэхьанэр иIэу ыкIи къытэшIэкIыгъэ дунэе дахэм илъэпIагъэ еджэкIо цIыкIухэм афыраIотыкIэу, яцIыкIугъом щегъэжьагъэу чIыопсым фэсакъхэу егъэсэгъэнхэм ар фэгъэ­хьыгъагъ. УблэпIэ еджапIэу N 18-м ия 2-рэ класс щеджэхэрэр ащ къыра­гъэблэгъагъэх.

ТхылъеджапIэм иIофы­шIэхэм еджэкIо цIыкIухэм къытэшIэкIыгъэ дунаир хэбдзын гори хэмылъэу — чIыгуи, огуи, тыгъи, мази, цIыфхэри, къэкIырэ лъэпкъ зэфэшъхьафхэри, зэкIэ псэ зыпыт пстэури — щагу псэушъхьэхэр, былымхэр, псэушъхьэу мэзхэм ахэсхэр, губгъо цыгъохэр, хьацIэ-пIацIэхэр, хьамлыу зэфэшъхьафхэр, нэмыкIхэр гъэшIэгъон пчъагъэу зэрэзэ­хэлъхэр, ахэр зэкIэ щы­Iэн­хэу зэрэфаехэр, зи­шIуа­гъэ къакIохэрэр зэра­хэт­хэр къафаIотагъ.

Чъыгхэр, уц зэфэшъхьафхэр, къэгъагъэхэр, нэ­мыкIхэр зэрэIэзэгъушхо­хэр арагъэшIагъ.

Нэбгырэ пэпчъ къытэшIэкIыгъэ чIыопсыр къэгъэгъунэгъэнымкIэ ишIуагъэу къыгъэкIон ылъэкIыщтыр щысэхэмкIэ агурагъэIуагъ. ТичIыгу къэбзэ­нэу, бэрэ тыпсаоу тыщы­Iэнэу ты­фаемэ, псыхъохэм, псы­нэкIэчъхэм, къушъхьэ­хэм, мэзхэм, чъыгхэм ыкIи псэу­шъхьэхэм зэрэфаер агу­рагъэIуагъ.

Тхылъ къэгъэлъэгъонэу «Будь природе другом» зыфиIорэм имэхьанэ къа­фаIотагъ, чIыопсыр зэрэу­ухъумэщт шIыкIэхэм гу лъарагъэтагъ, гущыIэу «эко­логием» къикIырэр арагъэшIагъ.

Iофтхьабзэм хэлэжьэгъэ кIэлэцIыкIухэм планетэу ЧIыгур къэгъагъэхэмкIэ арагъэгъэдэхагъ. ЧIына­лъэм иплъышъоу аштагъэр шар уцышъор ары, ащ еджакIохэм тхылъыпIэм хэшIыкIыгъэ къэгъэгъэ зэ­мышъогъу кIэракIэхэр па­гъэнагъэх. КIэлэцIыкIухэм Iофтхьабзэр агу рихьыгъ. (Тикорр.).