АР-м хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Министерствэ кощын IофхэмкIэ и ГъэIорышIапIэ 2022-рэ илъэсым Iоф зэришIагъэм икIэуххэр зыщызэфихьысыжьыгъэ зэIукIэгъу иIагъ.

Iофтхьабзэм хэлэжьагъэх гъэIорышIапIэм итхьаматэ иIэнатIэ зыгъэцэкIэрэ Тхьар­къохъо Фатимэ, ащ игуадзэу, Урысые къэралыгъо граждан къулыкъумкIэ я 3-рэ класс зиIэ упчIэжьэгъоу Ирина Королевар, АР-м хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Министерствэ епхыгъэу Iоф зышIэрэ Общественнэ советым итхьаматэу Хъунэго Рэщыд, IэкIыбым къикIыжьырэ тилъэпкъэгъухэр щыIэныгъэм хэгъэ­гъозэжьыгъэнхэмкIэ Гупчэм итхьаматэу ГъукIэлI Асхьад, журналистхэр.

Пэублэм Тхьаркъохъо Фатимэ изытет зыфэдэм игугъу къышIыгъ. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, пшъэрылъ шъхьаIэу яIэр цIыфхэм полицием цыхьэу фа­шIырэм зыкъегъэIэтыгъэныр ары. 2022-рэ илъэсым анахьэу анаIэ зытырагъэтыгъэр къэ­ралыгъо фэIо-фашIэхэр ыкIи уплъэкIун-лъыплъэным епхыгъэ Iофыгъохэр зэрифэшъуашэу гъэцэкIэгъэнхэр, джащ фэдэу кощын IофхэмкIэ хэбзэгъэуцугъэр зыукъохэрэр къыхэгъэщыгъэнхэр ыкIи ахэр дэгъэзыжьыгъэнхэр ары. Фитыныгъэ зимыIэ цIыфэу къэралыгъом къихьа­гъэхэм апэшIуекIогъэнымкIэ, къэралыгъо фэIо-фашIэхэм ыкIи цIыфхэм ятхынкIэ къэралыгъо пшъэрылъхэр гъэцэкIэгъэнхэмкIэ, паспортым икъыдэхынкIэ, IэкIыбым къикIыгъэ цIыфыр учетым хэгъэуцогъэнымкIэ ыкIи гражданствэ зимыIэхэм яты­гъэнымкIэ Iофтхьабзэхэр мымакIэу зэхащагъэх.

Ирина Королевам зэфэхьысыжьхэр къышIыхэзэ къызэри­IуагъэмкIэ, 2022-рэ илъэсым гъэIорышIапIэм ыкIи районхэм ащыIэ подразделениехэм кощын Iофхэм алъэныкъокIэ фэIо-фэшIэ мини 171,5-рэ агъэцэкIагъ. БлэкIыгъэ илъэсым егъэпша­гъэмэ, мы пчъагъэр проценти 7,3-кIэ нахьыб. ФэIо-фашIэу агъэцэкIагъэхэм анахьыбэр:

— IэкIыб къэралхэм къарыкIыгъэхэу ыкIи гражданствэ зимыIэхэу миграционнэ учетым хагъэуцуагъэхэр — нэбгырэ мин 61,4-рэ;

— Урысыем ицIыфхэу регистрационнэ учетым хагъэуцуа­гъэр — нэбгырэ мин 66,9-рэ;

— УФ-м ицIыфхэу паспортхэр зыфызэблахъугъэхэр — нэбгырэ мин 24,2-рэ.

2022-рэ илъэсэу икIыгъэм изэ­фэхьысыжьхэмкIэ, кощыным Iофхэм алъэныкъокIэ цIыфхэм яфэIо-фашIэхэр процент 99,9-м кIахьэу афагъэцэкIагъэх.

Джащ фэдэу 2022-рэ илъэсым электроннэ шIыкIэм тетэу къэралыгъо фэIо-фашIэхэм я ЗыкI портал къызфэзыгъэфедагъэхэм къэралыгъо ыкIи муниципальнэ фэIо-фашIэхэр процент 82,9-кIэ афагъэцэкIагъ. Лъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ фэIо-фашIэхэр зыгъэцэкIэрэ гупчэм зэкIэмкIи къэралыгъо фэIо-фэшIэ мин 52,5-рэ ыгъэцэкIагъ. ЗыкI порталым ыкIи МФЦ-м яIофшIэн чанэу зэрэзэхащэрэм ишIуагъэ­кIэ кощын IофхэмкIэ подраз­делением ячэзыу хэтхэр нахь макIэ хъугъэ.

И. Королевам къызэриIуа­гъэмкIэ, Урысыер кIэщакIо зы­фэхъугъэ хэушъхьафыкIыгъэ дзэ операциеу Украинэм щыкIорэм ыкIи IэкIыб къэралхэм тикъэралыгъо санкциехэр къызэрэтыралъхьагъэхэм емылъыты­гъэу IэкIыб хэгъэгухэм къарыкIыхэ­рэм япчъагъэ нахь макIэ хъоу пфэIощтэп. ГущыIэм пае, 2022-рэ илъэсым Урысыем къихьанэу фаехэу егъэблэгъэ тхылъ 1908-рэ афагъэпсыгъ, блэкIыгъэ илъэсым мыщ фэдэ иуахътэ егъэпшагъэмэ, мы пчъагъэр фэди 2,3-кIэ нахьыб, зэкIэмкIи визэ мини 3 фэдиз фагъэхьазырыгъ. IэкIыб къэралым къарыкIыгъэхэу гражданствэ зимыIэ нэбгырэ мин 11,5-м ехъу тиреспубликэ къихьагъ, блэкIыгъэ илъэсым мыщ фэдэ иуахътэ егъэпшагъэмэ, ар процент 1,6-кIэ нахьыб.

— IэкIыб хэгъэгухэм ягражданхэу Урысыем къакIохэрэм гухэлъ шъхьаIэу яIэр Iоф щашIэныр ары. БлэкIыгъэ илъэсым анахьыбэу ахэр Узбекистан, Таджикистан, Туркмением къа­ры­кIыгъэх.

Адыгеим Iоф щашIэн алъэкIынэу ахэм Iизын зыпылъ тхылъхэр ятэтых. Хэбзэгъэуцугъэм зэхъокIыныгъэу фэхъугъэ­хэм къадыхэлъытагъэу Адыгеим Iоф щызышIэнэу къакIохэрэм патентхэр афэтэгъэпсых. 2021-рэ илъэсым егъэпшагъэмэ, гъэ­рекIо патент зыфэдгъэпсыгъэхэм япчъагъэ фэди 1,1-кIэ нахьыб. Патентым къыкIэкIорэ хэбзэIахьэу республикэ бюджетым ихьагъэр сомэ миллиони 134-м ехъу. 2021-рэ илъэсым егъэпшагъэмэ, блэкIыгъэ илъэсым бюджетым къихьагъэр сомэ миллион 48-кIэ нахьыб. Мыщ фэдэ тхылъхэр зэттыгъэхэм ыужыкIэ хабзэр амыукъонэу, бзэджэшIагъэхэр зэрамыхьанхэу талъэплъэ. Кощыным ылъэныкъокIэ хэбзэгъэуцугъэр зыукъуа­гъэхэр къыхэгъэщыгъэнхэм ыкIи ахэр дэгъэзыжьыгъэнхэм афэшI ГъэIорышIапIэм оперативнэ-пэшIорыгъэшъ Iофтхьабзэхэр зэ­хещэх, — къыIуагъ И. Королевам.

IэкIыб къэралхэм къарыкIыгъэхэу ыкIи гражданствэ зимыIэхэу охътэ гъэнэфагъэкIэ Адыгеим щыпсэунхэ алъэкIынэу фитыныгъэ къызыратыгъэхэм «беженцэ» статус къыдахынымкIэ ыкIи охътэ гъэнэфагъэкIэ зыщыпсэунхэ алъэкIыщт псэу­пIэхэр къаратынхэмкIэ блэкIыгъэ илъэсым гъэIорышIапIэм нэбгырэ 95-мэ зыкъыфа­гъэзагъ.

Хэбзэнчъэу хэгъэгум къихьэ­хэрэм алъэныкъокIэ Iоф­тхьабзэу зэрахьэхэрэм нахь игъэкIотыгъэу къатегущыIагъ И. Королевар. БлэкIыгъэ илъэсым IэкIыбым къикIыхи хэбзэнчъэу хэ­гъэ­­гум къихьэгъэ нэбгыри 139-р къыхагъэщыгъ ыкIи ахэр кощын IофхэмкIэ учетым хатхыкIыжьыгъэх.

Къэралыгъо программэу «Iэ­кIыбым щыпсэурэ тилъэпкъэ­гъухэм ежь яшIоигъоныгъэкIэ ятарихъ чIыгу къагъэзэжьынымкIэ IэпыIэгъу афэхъугъэныр» зыфиIорэм бэшIагъэу Урысыем Iоф щешIэ. 2022-рэ илъэсым мы программэм хэлэжьэнэу закъыфэзгъэзагъэхэм япчъагъэ процент 60,2-кIэ нахь макIэ хъугъэ. Мы мафэм ехъулIэу программэм иучет нэбгырэ 17, унагъохэр пштэмэ, ахэм арыс нэбгырэ 33-рэ хэт.

ГъукIэлI Асхьад зэхэсыгъом къыщыгущыIэзэ кощын Iоф­хэмкIэ гъэIорышIапIэм иIофшIэн зэригъэцакIэрэм осэшIу къыфишIыгъ. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, тилъэпкъэгъухэу Адыгеим къэзыгъэзэжьыгъэхэм ятхылъхэр афагъэпсынхэмкIэ гъэIоры­шIапIэм иIофышIэхэм яшIогъэшхо къарагъэкIы, охътэ кIэкIым къы­кIоцI фэIо-фашIэхэр дэх имыIэу афагъэцакIэх. Джащ фэдэу тилъэпкъэгъухэр Урысыем илъ щыIакIэм хэгъэгъозэжьыгъэнхэмкIэ урысыбзэр зэрэзэрагъашIэрэм игугъу къышIыгъ.

— Урысыбзэр ыкIи Урысыем итарихъ, ихабзэ шIокI имыIэу ашIэн фаеу хэбзэгъэуцугъэм къыделъытэ. Ар тэрэзэу сэлъы­тэ, сыда пIомэ нэмыкI хэгъэгу къикIыгъэ цIыфым урысыбзэр къыгурыIон, рыгущыIэшъун фае. Адыгэ къэралыгъо университетым ыкIи Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым «иностранцэхэм» апае хэушъхьафыкIыгъэ отделениехэр яIэу урысыбзэр щарагъашIэ, ушэтынхэр щарагъэтых, нэужым зэреджагъэхэмкIэ сертификат къараты. Ар дэгъу ыкIи хабзэм арэущтэу зэришIыгъэр игъо шъыпкъэу сэлъытэ, — къы­Iуагъ ГъукIэлI Асхьад.

Нэужым журналистхэм яуп­чIэхэм къулыкъушIэхэм джэуап­хэр къаратыжьыгъэх. Ахэр зы­фэгъэхьыгъагъэхэр IэкIыбым къарыкIыгъэхэм Iоф зэрада­шIэрэ шIыкIэр, къэралыгъо фэ­Iо-фашIэхэр ахэм зэрарагъэгъэ­цакIэхэрэр, къулыкъум иматериальнэ-техническэ ыкIи кад­рэхэм язытет зыфэдэр.

КIАРЭ Фатим.