Адыгеим имуниципальнэ образованиехэм ащыIэ культурэм иучреждениехэм игъэкIотыгъэ гъэцэкIэжьынхэр яшIылIэгъэнхэм, ахэм яматериальнэ-техническэ зытет шэпхъэшIухэм адиштэным епхыгъэ IофшIэнхэр республикэм щагъэцакIэх.

БлэкIыгъэ илъэсым лъэпкъ проектэу «Культурэм» къыдыхэлъытагъэу Красногвардейскэ районым ит къуаджэу Адэмые дэт культурэм и Унэ игъэкIотыгъэ гъэцэкIэжьынхэр рашIылIагъэх, къызэIуахыжьыгъэу чанэу Iоф ешIэ.

Мы мафэхэм агъэкIэжьыгъэ псэуа­лъэм «Адыгэ макъэр» щыIагъ, Iоф щызышIэхэрэм гущыIэгъу тафэхъугъ.

Культурэм и Унэ ипащэу Дэхъужь Къэплъан къызэрэтиIуагъэмкIэ, 1959-рэ илъэсым ашIыгъэгъэ псэуалъэр жъы дэдэ хъугъагъ. Илъэс 63-м къыкIоцI гъэцэкIэжьын рашIэлIагъэу щытыгъэп. — ГъэрекIо лъэпкъ проектэу «Культурэм» къыдыхэлъытагъэу мэзихым къыкIоцI мыщ игъэкIотыгъэ гъэцэкIэжьынхэр щыкIуагъэх. Федеральнэ бюджетым къыхэхыгъэ сомэ мил­лион 23-рэ, республикэ ыкIи чIыпIэ бюджетхэм къахэхыгъэ сомэ миллиони 5-рэ ащ пэIухьагъ. Зэрифэшъуа­шэу зэтырагъэпсыхьажьыгъ. Ыпэрап­шIэу унашъхьэр зэблахъугъ. Джэхашъо­хэр рагъэчъыкIыжьыхи кIэу радзэжьыгъэх, пчъэхэр, шъхьангъуп­чъэхэр зэблахъугъэх, дэпкъхэри агъэкIэ­жьы­гъэх. Зи къэмынэу зэкIэ зэблахъугъ, аужырэ шапхъэхэм адиштэу зэтырагъэпсыхьажьыгъ, — къытфеIуатэ пащэм.

Псэуалъэр зэрагъэкIэжьыгъэм дакIоу, чIэтыр зэкI пIоми хъунэу зэблахъугъ, Iоф зэрашIэщт оборудованиякIэхэр къащэфыгъэх, залым пхъэнтIэкIу 200 кIэу чIагъэуцуагъ. Мыщ Iоф щызышIэхэрэми, къакIорэ кIэлэцIыкIухэми къин алъэгъущтыгъэ, ыкIоцI чъыIагъэ, гомыIугъ. Электричествэм ыкIи фабэм ярыкIуа­пIэхэр зэрэзэблахъугъэм, котелыкIэ къазэрэфагъэуцугъэм ишIуагъэкIэ джы фабэ, тыди зэпэнэфыжьы.

Культурэм и Унэ зэрагъэкIэ­жьыгъэр псэупIэм щыпсэухэрэм ягуапэ хъугъэ. ЧIэхьэгъур дахэ, шахмат узыщешIэн плъэкIыщт Iэнэ заулэ зэготэу щытых. Къуа­джэм щыпсэурэ кIэлэцIыкIухэм анэмыкIэу нахьыжъхэми языгъэ­псэфыгъо уахътэ щагъакIоу бэрэ къыхэкIы, пчыхьэм сыхьатыр 9-м нэс шахмат щешIэх.

— Iоф щызышIэхэрэмкIи, къоджэдэсхэмкIи гуIэтыпIэ афэ­хъу, тыгушIозэ тыкъэкIо, Iоф­тхьэбзэ гъэшIэгъонхэр зэрэзэхэтщэщтхэм тыпылъ. Къэгъэлъэгъон­хэм анэмыкIэу хьакIэхэр къедгъэблэгъэнхэ амал джы тиI. МэфэкI шIыкIэм тетэу тиучреж­дение къызэIутхыжьыгъ. АР-м культурэмкIэ иминистрэу Аулъэ Юрэ ыкIи хэбзэ къулыкъухэм ялIыкIохэр тихьэкIагъэх. Зэлъа­шIэрэ орэдыIоу Апэнэсэ Астемир тисценэ къытехьагъэхэм ащыщыгъ, къэзэрэугъоигъэхэр ащ едэIугъэх. Джащ фэдэу Адыгэ Республикэм лъэпкъ къашъохэмкIэ и Къэралыгъо академическэ ансамблэу «Налмэсым» концерт къыщитыгъ, — еIо тигущыIэгъу.

Ежь Дэхъужь Къэплъан сэнаущыгъэ ин хэлъ, орэдхэр зэхелъхьэх, дахэуи къеIох. Илъэс 35-рэ хъугъэ мы культурэм и Унэ ипащэу Iоф зишIэрэр.

Къуаджэм дэс кIэлэцIыкIухэм лъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ ясэнаущыгъэ къызэIухыгъэныр, анахь къахэщыхэрэр лъэгэпIэ инхэм анэсынхэмкIэ IэпыIэгъу афэхъугъэныр ары пшъэрылъ шъхьаIэу мыщ Iоф щызышIэхэрэм яIэр.

ЗэкIэмкIи культурэм и Унэ кружоки 9-рэ любительскэ объе­динение 11-рэ иI. КIэлэцIыкIоу къекIуалIэхэрэм янахьыбэр къыз­дакIорэр адыгэ къашъохэмкIэ кружокыр ары. Ащ ипащэр Нешэ Саид, ар Мыекъуапэ къи­кIызэ къэкIо. Ежьыми итворчествэ мы унэр ары зыщыригъэ­жьэгъагъэр. Я 7-рэ классыр къызеухым Тхьабысымэ Умарэ ыцIэ зыхьырэ колледжым чIэ­хьагъ, нэужым «Ислъамыем» хэхьагъ. 2010-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу ащ хэт. Илъэсищ хъугъэ къуаджэм дэс кIэлэцIыкIу­хэм къэшъуакIэ заригъашIэрэр.

Нэбгырэ 45-рэ мыщ къекIуа­лIэ, ахэр купищэу гощыгъэх. Ыгъэсэрэ кIэлэцIыкIухэр къэгъэ­лъэгъон, зэнэкъокъу зэфэшъхьаф­хэм ахэлажьэх. Мыекъуапэ щыкIогъэ «Адыгеим ижъогъо цIыкIухэр» зыфиIорэм хэлэжьагъэх ыкIи ящэнэрэ шъуашэ зиIэ дипломыр къафагъэшъошэгъагъ, Тэхъутэмыкуае щыкIогъэ «Дышъэ тандж» зыфиIорэм ятIонэрэ чIыпIэр къыщыдахыгъ. Районым щызэхащэрэ Iофтхьэбзэ зэфэшъхьафхэм ныбжьыкIэхэр ахэлажьэх.

Къэшъоным къэкIорэ сабый­хэм гущыIэгъу тафэхъугъ.

Бэгъырэкъо Анзаур, Къэтбамбэт Нуриет, Бэгъырэкъо Нэфсэт, ГъукIэлI Альбэрт къэшъоныр якIасэу къызэрыкIохэрэр къытаIуагъ. Анахьэу адыгэ шъуа­шэхэр ащыгъхэу сценэм къызытехьэхэкIэ мэгушIох. Агъэ­кIэ­жьыгъэ культурэм и Унэ къэ­кIонхэр агу рехьы, ясэнаущыгъэ хэзгъэхъощт кружок зэфэ­шъхьафхэм къякIуалIэх.

— ЫпэкIэ зэхатщтэщтыгъэмэ ялъытыгъэмэ, мы аужрэ илъэс­хэм IофшIэным едгъэхъугъ. Амалэу тиIэхэми ахэхъуагъ, культурэм и Унэ зэрагъэкIэжьыгъэм дакIоу, аужрэ шапхъэхэм адиштэрэ оборудованиемкIэ зэтегъэпсыхьагъ, Интернет тиIэ хъугъэ. Ащ ишIуагъэкIэ социальнэ хъытыухэм къэбарыкIэхэр къарытэгъахьэх. ЗэкIэмкIи нэбгыритф тэхъу. Илъэс пчъагъэ хъугъэу Мэкъэо Светланэ художественнэ пащэу Iоф ешIэ, сценариехэр зыгъэуцурэр ары, — еIо Къэплъан.

Тэ тызыкIогъэ мафэм бзылъфыгъэм гущыIэгъу тыфэхъун тлъэкIыгъэп. Зэфэхьысыжь концертэу къатыщтым исценарие ыгъэхьазырыщтыгъ. Ари зэрифэшъуашэу зэхащагъ. Орэдхэр, усэхэр къыIуагъэх. КъекIолIагъэ­хэм анахь ашIогъэшIэгъон хъугъэр «Легенда о Нартах» зыфи­Iоу къафаIотагъэр ары. Дэгу­жъые Къэплъан, ГъукIэлI Арсен, Дэгужъые Сабинэ ыкIи нэмыкI­хэм орэдхэр къаIуагъэх, кIэлэцIыкIу­хэм сценкэ, къэшъо зэфэ­шъхьафхэр къашIыгъэх. Лъэпкъ Iэмэ-псымэхэм къязыгъэIорэ ансамблэу «Эльбрус» зыфиIорэм имэкъамэхэр лъэшэу агу рихьыгъэх.

Мы илъэсымкIэ Iофтхьабзэу зэхащэщтхэм яплан агъэуцугъах, ар гъэшIэгъоныщт. Ежь культурэм и Унэ щызэхащэщтхэм анэмыкIэу районым щыкIощтхэми ахэлэжьэщтых. «А ну-ка мальчики» зыфиIорэм мыщ Iоф щызышIэрэ кIэлэ ныбжьыкIэр хэлэжьэнэу зегъэхьазыры.

Къуаджэм щыщ кIалэхэу сыди­гъокIи IэпыIэгъу къафэхъухэрэм зэрафэразэр Дэхъужъ Къэплъан кIэухым къыIуагъ. БэмышIэу сомэ мин 300 къарати къэшъорэ кIэлэхэм ыкIи пшъашъэхэм ащыгъыщт адыгэ шъошэ пшIырыпшI къафащэфыгъ, пщыни зэрагъэгъотыгъ. Культурэм и Унэ игъэцэкIэжьын ахэм яIахьышIу халъхьагъ.

ДЕЛЭКЪО Анет.