КIымафэр макIо

КIымэфэ зэшищыр — тыгъэ­гъазэр, щылэр ыкIи мэзаем иапэрэ тхьамафэ гъэтхапэм фэдэу кIуагъэх. Арэу щытми, пчэдыжьыпэрэ огум ынэжгъ къыфызэхэхырэп: ошъопщэшъо­-чэфынчъ. ЕтIанэ мафэр нахь къызыкIуатэрэм, сабый джэгулэу тыгъэри къыкъокIыжьы; къещх-къемыщхышъоу мэфэ зытIу кIуагъэ, чIыопсым зыкъы­зэришIыщтыр къэшIэгъуае.

Пчэдыжьыпэм купышIоу зэхэт къолэжъхэр «къуаргъ-саргъ» язэ­рэгъаIоу, лъхъэнчабзэу чIыгум шъхьащытэу мэбыбых, зэраIорэмкIэ, къещхыщт е къе­сыщт ащыгъум. Тэрэзэуи къы­чIэ­­кIыгъ аIорэр: мары мы тхьа­мафэм оскIэ тигъэгушIуагъ.

Мыпшъыжьэу, сыд фэдэрэ уахъти — кIымафи, гъатхи, гъэ­мафи, бжыхьи — уцуи тIыси зимыIэу лажьэрэр цIыф цIыкIур ары. КIэлэцIыкIухэми пшъэры­лъэу яIэр дэIонхэр, IорышIэн- хэр, хъупхъэнхэр, чанынхэр, кIэ­лэпIухэм, ны-тыхэм ыкIи кIэ­лэегъаджэм ягущыIэ атхьакIумэ рагъэхьаныр ары. Джащыгъум цIыфы хъущтых.

Мэзаем иапэрэ тхьамафэ псэу чъагъэ. Ини цIыкIуи зэфэ­дэу пэплъэх ос къабзэу гур къэзыIэтырэм; етIани кIымафэр кIымэфэн фаеба?! ЧIыгури, лэ­жьыгъэри, сыд фэдэрэ къэкIырэ лъэпкъи ос фыжь куум егъэ­шIу. Гужъуагъэми тикIымафэ, тежэ ыкIи тыщэгугъы нахьышIум, къыригъэхьыжьын ыIомэ, зи арыхэп — нэгъэупIэпIэгъукIэ къэмышIэжьынэу ишъуашэ чIым къыщилъэн ыкIи илъэкI кIигъэтхъэу щтыргъукI зыкъишIын ылъэкIыщт. Ахэбдзын гори ахэ­лъэп илъэсым иуахътэхэм — амали кIуачIи яI зэфэдэу. .

КIалэр цIыкIузэ агъасэ...

Ары, тижъыхэм аIуагъэу мышъыпкъэ щыIэп. Лэжьыгъацэу чIым хадзэрэм зэрешIушIэхэрэм фэдэу адыгэхэр егъашIэм пIуныгъэм егугъу­хэзэ къырыкIуагъэх. Сабый цIыкIум хаплъхьэу, зэхихэу, ылъэгъоу, ебгъашIэрэр ары къы­хэкIыжьыщтыр. Ау непэрэ мафэм нахьыбэрэм кIэлэцIыкIухэр зыпIурэр урамыр ары. Ны­-ты­хэр чъэ ехьыжьэгъэ мыухыжьым хэтых — щыIэнхэ, ахъщэ къагъэхъэн фае, тапэкIэ фэдэу, ныжъ-тыжъ емызэщыжь хъупхъэхэри бгъотыжьынхэу щытэп. Лъэпкъ пIуныгъэр а зэкIэми хэпшIыкIэу къагъэлэнлагъ, еджапIэми мы лъэныкъор ыпэкIэ фэдэу ыкъудыишъурэп. Загъорэ кIэлэпIухэм ыкIи адыгабзэмкIэ кIэлэегъаджэхэм ятхьаусыхэ гъэшIэгъон зэхэтэхы: «Тхылъхэр щыIэхэп, усэхэр, пшысэ цIыкIухэр, егъэджэнымкIэ IэпыIэгъухэр тифэныкъуагъэх…»

Джы фэдэу тхылъи, тхьапи, къэлэми, телефон лъапIи, щыгъыни, гъомылапхъи щыIэу къыхэкIыгъэпщтын.

ПIуныгъэ-гъэсэныгъэ хьасэм ухэтмэ, уипшъэ­рылъ зышIогъэIофи егугъу, гъэцакIэ, кIэлэцIыкIухэр зылъыщэх, гъэдаIох гъэшIэгъоныбэкIэ, зэхягъэшIыкI щысэхэмкIэ тишэн-хабзэхэм ялъэпIэгъэ-дэхагъэ, тиусакIохэм яусэхэм къафедж IупкIэу, къафэIуат пшысэхэр, гъэсэпэ-ушъыеу ахэлъыр зэхягъэшIыкI, еджэгъэшхо ыкIи цIыф дэгъу ухъунэу уфаемэ, тхылъыр уиныбджэгъун зэрэфаер мафэ къэс агурыгъаIу. Чаным иIахьи имыIахьи ешхы, зызгъэулэужьырэм хахъо ешIы, ыпэкIэ лъэ­кIуатэ, зыкъегъоты.

ТыбзэкIэ усэхэр зэтэгъашIэх

Пэнэшъу Хьазрэт Тыгъэнэф ЫцIэм фэдэр ышъхьэу СэшIэ Темырлан, Изытет орэдэу Тэ шъуфызэхэтлъхьан. Пытагъэр къыхэщэу КIэлэцIыкIу лIыблан. Инэплъэгъу нэгушIоу УзкIэригъэхьан. Пстэуми агъэшIагъоу Ренэу IэпкIэ-лъапкI. Ны-тыхэр щыгушIукIхэу КIалэр дэхэ закI. Iахьыли гъунэгъуи Темырлан фэчэф. Апсэм рагъапшэу РаIуагъ: «Тыгъэнэф». ШэкIо Абрек ТхьакIумкIыхь Iубэу, шъабэу тхьакIумкIыхьэр Пэнэ куандэм Iасэу хэс. ЫтхьакIумэ зэрэкIыхьэр Орэд хъугъэ, цIэу фаус. Силъэмакъэ ащ къеIугъэу, ПкIэтэ-лъатэзэ кIетхъужьы. Згъэщтэн мурад сэ сиIагъэу ЗыдэсшIэжьырэп — сыгу егъужьы.  

Адыгэ пшысэхэм тядэIун

Тыгъужъымрэ Къыдырымрэ

Къещхы зэхъум Тыгъу­жъыр чъыг гъурбым итIысхьагъ. ЫтхьакIумэхэр ин-инэу Къыдырыр блэкIэу ылъэгъугъ. — Тхьэм укъысфихьыгъ, — «мы делэр сшхын» ыIуи, Тыгъужъыр чъыг гъурбым къикIыгъ, игухэлъи Къыдырым риIуагъ. — Сыпшхыщтмэ, сыд сшIэн, зыкIи сыамалэп, — ыIуагъ Къыдырым. — Ау сэ слъэгу чIэгъ гъэшIэ­гъон чIэлъ, уфаемэ, озгъэ­лъэгъун. Тыгъужъым ышIошъ хъу­гъэ, «Сшхыщтышъ, сшхыщт, ари сигъэлъэ­гъумэ дэгъуба» зэриIожьи къешIугъ. — Моу къэтIыс, — ­ыIуагъ Къыдырым. Тыгъужъыр хьампIэIоу тIысыгъэ. Къыдырыр арыти зыфэягъэр, ишIуалъэ­хэмкIэ къеуи, Тыгъужъыр зэпэулэрэкIэу къычIидзи, кIитхъужьыгъ.

Аслъанымрэ Цыгъомрэ

Аслъаныр кIозэ цыгъо на­б­гъом теуцуагъ. Цыгъом къылъэгъуи кууагъэ: — Уинасып а набгъом сызэримысыгъэр. — Уисыгъэмэ, сыд пшIэщтыгъэр? — ыIуи, аслъаныр цыгъом еупчIыгъ. — А набгъом уизгъэфэни уисыупIэIухьани. Аслъаным зи ыIуагъэп. Игъогу техьажьыгъ. Аслъаным кIэлъыплъэжьзэ, цыгъом мырэущтэу ыIуагъ: — Мыр зилъэужым сызэрэдэ­гущыIагъэр зэхахыгъэемэ, хьэ­кIэ-къуакIэу мы Iэгъо-блэгъум ис­хэм кIаIэжьыни!

Хырыхыхьэхэр

Уигулъытэ гъэчаны: Быныр егъа­шхэ, шхынлъэм дэпкIэжьы. Сыд ар. (Джэмышх.) Арапыжъые къэлэпчъэжъыем Iус. (IункIыбзэкъэб.) Дунаим лъэмыдж плъыжь тыралъхьагъ. (Лэгъупкъопс.) ЗыкIэ зылъэшъоу, зышъо зипый. (Баджэ.) КокIым ебзабзэ, губзыгъэу макъэ ешъы. (Пщынэ.)