Зэрэдунаеу пштэмэ, илъэс къэс нэбгырэ миллиони 10-м ехъурэмэ адэбз узхэр къахагъэщы. Урысыем мы узыр илъэсым нэбгырэ мин 500 фэдизмэ къяузыгъэу агъэунэфы ыкIи ащ ыпкъ къикIыкIэ зидунай зыхъожьхэрэм япчъагъэкIэ ар ятIонэрэ чIыпIэм щыт. Мы уахътэм тишъолъыр адэбз узыр къызэузыхэрэм япчъагъэ, пасэу узыр къыхагъэщынымкIэ ашIэн фаер, адэбз узым зэреIэзэрэ амалэу щыIэхэр, нэмыкIхэми афэгъэхьыгъэу гущыIэгъу тыфэхъугъ адэбз узхэм зыщяIэзэхэрэ Адыгэ республикэ клиническэ диспансерым иврач шъхьаIэу АкIэгъу Заур.

— Заур, сызэрэщыгъуа­зэмкIэ, илъэс хъущт ныIэп мы IэнатIэр зы­бгъэцакIэрэр. Ау тыкъызычIэхьэгъэ IэзапIэм зэхъокIыныгъэу щыхъугъэхэр тымыгъэшIэгъон тлъэкIырэп. Чэзыушхоу регистратурэми, поликлиникэми ачIэтыгъэ­хэр тыдэ хъугъэха?

— Апэрэ мафэм къыщегъэ­жьагъэу пшъэрылъ шъхьаIэу зыфэзгъэуцужьыгъэр сымаджэр къызыкIокIэ чэзыум хэмытэу, непэ врачым дэжь зыхитхэнышъ, неущ ищыкIэгъэ уплъэ­кIунхэр фашIынхэу гъэпсыгъэныр ары. Диспансерым иструктурэ пстэумкIи тштэмэ, зы­тетыгъэм тет, ау шIыкIэхэм ащыщ­хэр джырэ лъэхъаным диштэхэ пшIынхэу щытыгъ. Ахэм зэу ащыщ специалист ныбжьыкIэхэр бэу зэрэтштагъэхэр. Врачи 6 нахь Iоф амышIэщтыгъэмэ, джы 12-м нэдгъэсыгъ. Диагностическэ базэу тиIагъэм тыхэплъэжьыгъ, хэдгъэхъуагъ. КТ, МРТ уплъэкIунхэр тисымаджэхэм къакIухьэзэ ыпкIэ хэлъэу ашIынэу щытэп, тэ тиIэзапIэ а амалыр IэкIэлъ. Мы аппаратурэхэм Iоф арызышIэщтхэми ахэдгъэхъуагъ, КТ-р — сменищ, МРТ-р сменитIу IофшIакIэм тетхэ хъугъэ.

Сымаджэхэм тяIэзэнымкIэ екIолIакIэу тиIэр тIэкIу зэблэтхъугъ. Ащ пае район гупчэ сымэджэщхэм зафэдгъэзагъ адэбз уз зиIэу зэгуцафэхэрэр, къызыхагъэщыхэрэр уахътэ тырамыгъашIэу диспансерым къагъакIохэзэ ашIынэу. Сыда пIомэ тэ тIэкIэлъ технологиехэм афэдэхэр район сымэджэщхэм икъоу ащыIэхэп.

— Пчъагъэхэм ягугъу ­къэтшIымэ, сымэджэ нэбгырэ тхьапша рес­публикэ учетым хэтыр?

— Непэрэ мафэм ехъулIэу нэбгырэ мин 14-м ехъу учетым хэт. Мы пчъагъэм уигъэщтэнэу щытэп, сыда пIомэ ащ ипроцент 60-р илъэситфым ехъугъ учетым зыхэтхэр. Мыр УрысыемкIэ къэгъэлъэгъон лъагэу щыт. Узыр пасэу къыхагъэщэу, ищыкIэгъэ Iэзэгъур къызыфагъоткIэ, илъэс пчъагъэ къагъашIэ. Ары па­кIошъ, мы узыр къызхагъэщыгъабэхэр ащ имылIыкIхэу нэмыкI узхэм апкъ къикIыкIэ яду­най ахъожьэу бэрэ къыхэкIы. Арышъ, типшъэрылъ шъхьаIэхэм ащыщыр цIыфхэм япсауныгъэ на­хьыбэрэ уплъэкIугъэныр ары.

— Бэмэ ашIэрэп зызфагъэзэщтыр ыкIи ашIын фэе уплъэкIунхэр.

— Анахь къызэрыкIом къыщебгъэжьэнэу щыт. Узщыпсэу­рэм елъытыгъэу узэпхыгъэ по­ликлиникэм укIонышъ, диспансеризацием зыхябгъэтхэнэу щыт. Ар едзыгъо зэфэ­шъхьафхэмкIэ зэтеутыгъ, ищыкIэгъэ уплъэкIунхэр зэкIэ къыхеубытэх. ЦIыфыр илъэс 40 зыхъукIэ илъэс къэс диспансеризациер ыкIунэу щыт. А ныбжьым унэмысыгъэми, уипсауныгъэ изытет сыдигъуи улъыплъэн фае.

— Заур, сыдэу хъугъэми «рак» гущыIэр цIыфым зызэхихыкIэ, къэмыщтэн ылъэкIырэп, щы­Iэ­ныгъэр ащ щиухыгъэу къышIошIы. Сыда анахьэу ар зэгупшысэн фаер?

— ЩыIэныгъэр ащ къызэрэщымыуцурэр ыпэрапшIэу сымаджэм къыгурыIон фае. ЗэрагъэунэфыгъэмкIэ, адэбз узхэм япроцент 90-м, пасэу къыха­гъэ­щыгъэ зыхъукIэ, уяIэзэн олъэ­кIы. ЦIыфыр псаоу къэнэныр е ищыIэныгъэ лъыгъэкIотэгъэныр зэлъытыгъэр узыр къызыщыхагъэщыгъэ уахътэм ар зынэсыгъэр ары. Сыдэу хъугъэми, адэбз узхэм яIэзэнхэмкIэ непэ врачхэм амалыкIэхэр аIэкIэлъ хъугъэ. Ащ пае ыпэрапшIэу ежь сымаджэм врачым цыхьэ фи­шIын, ыIорэм едэIун фае. Джащыгъум Iэзэным шIуагъэ къы­хьыщт.

Анахь шъхьаIэхэм ащыщ цIы­фэу ищыIэныгъэ фэбанэрэм ыгу гущыIэ фабэхэмкIэ къыдэп­щэеныр.

— Пстэуми тыщыгъуаз тисымаджэхэм ащыщыбэ республикэм иврач­хэм цыхьэ афамышIэу гъунэгъу шъо­лъырхэм къыщызэрагъэ­Iэзэнхэу зэрэкIохэрэм.

О ащ сыд еплъыкIа фыуиIэр?

— ЩыIэх узхэр е уплъэкIун гъэнэфагъэхэр Адыгеим щы­пшIын умылъэкIынхэу. Ащ фэдэ къызыхэкIырэм, къафитэтхыкIышъ, нэмыкI чIыпIэ тэгъакIох. Ау республикэм щыбгъэцэкIэн плъэкIыщт фэIо-фашIэхэм апае нэмыкI чIыпIэ къыхэпхыныр имыщыкIагъэу сеплъы. Онко­логие лъэныкъор тштэмэ, ар «пирамидэм» фэдэу гъэпсыгъэ. IэзэнымкIэ шIыкIакIэ горэ федеральнэ гупчэм непэ къыщежьагъэмэ, ар неущ шъолъыр­хэм алъэIэсы. АщкIэ къасIомэ сшIоигъор, адэбз узым уеIэзэнымкIэ амалышIоу щыIэхэм тащыгъуаз, амал зэриIэкIэ тэгъэфедэх.

— Заур, илъэс заулэ хъугъэ федеральнэ программэу «Адэбз узхэм апэшIуекIогъэныр» зыфиIо­рэр зыпхыращырэр. Ащ ишIуагъэкIэ сыда зэшIо­хыгъэ хъугъэр?

— Мы программэм диштэу республикэм ионкологическэ диспансер 2022-рэ илъэсым нахь дэгъоу зэтырагъэпсыхьаным пае сомэ миллиони 117,7-рэ къыфыхагъэкIыгъагъ. Медицинэ оборудование 18 къэтщэфыгъ. Ащ ишIуагъэкIэ технологие пэрытыр зылъапсэу щыт хирургическэ IэпыIэгъур цIыф­хэм нахь къызыфагъэфедэн алъэкIы хъугъэ ыкIи илъэсым къыкIоцI ащ фэдэ технологием диштэрэ медицинэ IэпыIэгъу нэбгырэ 200 фэдизмэ ядгъэ­гъотыгъ.

ИгъэкIотыгъэ операциеу афа­шIыгъэхэр нахьыбэмкIэ зэпхыгъэхэр кIышъо узхэр, щэкъэшI железар, кIэтIый гъумыр ыкIи нэмыкIхэр ары.

Онкологие къулыкъур рес-пуб­ликэм нахь дэгъоу щызэхэщэгъэным тегъэпсыхьагъэу фе­деральнэ гупчэм испециалистхэр диспансерым къетэ­гъэблагъэх, ахэм яIэпэIэсэныгъэкIэ тиврачхэм къадэгуащэх. Джащ фэдэу тиврач ныбжьыкIэхэу фаехэр еджэнхэу тэ­гъакIох.

2023-рэ илъэсым программэу «Адэбз узхэм апэшIуекIогъэныр» зыфиIорэм ишIуагъэкIэ сомэ миллион 29-рэ фэдиз онкологие къулыкъум изэтегъэ­псыхьан пае къыхагъэкIыгъ. Ыпэрэ илъэсым ебгъапшэмэ, ар нахь макI, сыда пIомэ къэ­кIощт илъэсым а программэм ипхырыщын аухы. Тызфэныкъо­щтыгъэ оборудованиеу «Однофотонный эмиссионный компьютерный томограф» зыфи­Iорэр а мылъкумкIэ къэтщэ­фыгъ, мазэрэ ныкъорэкIэ къэсыщт. Мы оборудованиер зэрэтимыIэм къыхэкIыкIэ, тхьабылыр сцинтиграфие ашIыным пае Краснодар сымаджэр дгъакIощтыгъ. Ащ пае ар чэзыум мэзи 3 — 4-м ежэщтыгъ. Джы а Iофыгъор дэгъэзыжьыгъэ хъущт.

— Заур, адэбз узхэр зэрэзэтефыгъэм къыфэдгъэзэжьымэ, республикэмкIэ тара апэрэ чIыпIэр зыубытырэр?

— ГухэкI нахь мышIэми, апэ­рэ чIыпIэм щытыр бзылъфыгъэ­хэмкIэ щэкъэшI железахэм ахахъорэр ары. Ащ бэкIэ ыуж къинэрэп хъулъфыгъэхэмкIэ тхьабыл адэбзыр, ахэм къакIэлъэкIох предстательнэ железар ыкIи кIышъо адэбзыр.

— КIэухым сыда ти­гъэзетеджэхэм япIо пшIоигъор?

— Бэп къэсIощтыр. ЩыIэныгъэр нахь кIыхьэ шIыгъэным ыкIи адэбз узхэр игъом къы­хэгъэщыгъэнхэм, узэряIэзэщт шIыкIэхэр тIэ къидгъэхьанхэм, тэ, врачхэр, зэрэтфэлъэкIэу ауж титыщт. ЦIыфхэм зафэсэгъазэ япсауныгъэ изытет лъыплъэнхэу, амал зэриIэкIэ, илъэ­сым зэ е тIо нахь мышIэми, диспансеризациер акIунэу. Тхьэм зэкIэми псауныгъэ къы­шъует!

— Тхьауегъэпсэу гущы­Iэгъу укъызэрэтфэхъу­гъэмкIэ.

Iэшъынэ Сусан.