«ЛIыхъужъныгъэм идес» зыцIэ Iофтхьабзэу Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым щыкIуагъэр Хэгъэгу зэошхом ивете­ра­нэу, къушъхьэ инженерэу, геолого-минералогическэ шIэныгъэхэмкIэ докторэу Къоджэ Малазим Исхьакъ ыкъом фэгъэхьыгъагъ. Iоф­тхьа­бзэм дакIоу ащ имемориальнэ пхъэмбгъу университетым къыщы­зэIуахыгъ.

Iофтхьабзэм кIэщакIо фэ­хъугъэх ветеранхэм я Совет ипащэу Къоджэ Аслъан, тарихъ шIэныгъэхэмкIэ докторэу Ацумыжъ Казбек, Къэралыгъо Со­ветым — Хасэм и Тхьаматэ игуадзэу, Урысыем и ЛIыхъу­жъэу Цэй Эдуард ыкIи кIэлэ­егъэджэ шIэныгъэхэмкIэ кан­дидатэу Иван Бормотовыр.

Мы IофтхьабзэмкIэ зэхэщакIохэм мурадэу яIагъэр студентхэм яхэгъэгу шIу алъэгъоу пIугъэнхэр, лIыхъужъныгъэм имэхьанэ зэхягъэшIэгъэныр, джащ фэдэу тикъэралыгъо итарихъ шъхьэкIафэ фягъэшIы­гъэныр ары.

Къоджэ Малазим Шэуджэн районым ит къуаджэу Пщыжъхьаблэ къыщыхъугъ. Влади­кавказ дэт къушъхьэ-металлургическэ институтым, нэужым Моск­ва дэт академием аще­джагъ. 1937-рэ илъэсым къыще­гъэжьагъэу минеральнэ сырьем и Всесоюзнэ институт (ВИМС) Iоф щишIагъ. 1937-рэ илъэсым Дунэе геологическэ конгрессым ия XVII-рэ сессиеу Москва щыкIуагъэм хэлэжьагъ. 1940-рэ илъэсым шIэныгъэхэмкIэ кандидат, 1966-рэ илъэсым доктор зэрэхъугъэр къыгъэшъыпкъэ­жьыгъэх.

Малазим игъэхъагъэхэм арэгушхо Къоджэ Аслъан, ахэр зэIэхьылых, ятэхэр зэшых. ЯлIа­къокIэ хы ШIуцIэ Iушъо шапсыгъэхэм ащыщых.

— ТилIыхъужъхэм ацIэхэр тарихъым къыхэнагъэх, ау, гу­къау нахь мышIэми, щыIэны­гъэр лъыкIуатэ къэс ахэр тщэгъупшэх, хъарзынэщыр ары ахэм якъэбар зычIэлъыр. Тигу­къэкIыжьхэр къэдгъэущынхэр, тилIыхъужъхэр къыткIэхъухьэ­хэрэм ядгъэшIэнхэр, тарихъыр дгъэлъэпIэныр типшъэрылъ. Малазим акъылышIоу щытыгъ, гу кIуачIэ зиIэгъэ, IофшIэныр шIу зылъэгъущтыгъэ цIыфыгъ. Ар непэ хэткIи щысэтехыпIэу щыт, — къыIуагъ Къоджэ Аслъан.

Малазим ищыIэныгъэ геологием фигъэхьыгъ, Москва щы­псэугъ ыкIи ащ щыригъэджа-гъэх, ащ дакIоу исэнэхьат епхыгъэ шIэныгъэм пылъыгъ. Хэгъэгу зэошхом илъэхъан лIыблэнагъэ хэлъэу нэмыц-фашист техакIохэм апэуцужьыгъ. УIагъэ къытыращи, госпиталым чIэ­лъыгъ. 1966-рэ илъэсым докторскэ диссертациер къыгъэ­шъыпкъэжьыгъ ыкIи геологием ылъэныкъокIэ апэрэ адыгэ шIэ­ныгъэлэжь хъугъагъэ. КъэугупшысакIоу щытыгъ ыкIи на­учнэ IофшIэныбэ иIагъ, ахэр игупсэ Адыгеим фигъэхьыгъэх.

Малазим нэмыкIэу Къуаджэ­хэм яунагъо джыри сабыибл щапIугъ, кIэлитIурэ пшъэшъи­тфырэ. Хьалимэт зэкIэмэ ана­хьыкIагъ. Краснодар дэтыгъэ апшъэрэ еджапIэм юридическэ факультетыр къыщиухи, Мые­къопэ хэку нотариальнэ конто­рэм Iоф щишIагъ. Хэгъэгу зэ­ошхом подпольщицэу хэлэжьагъ, нэмыцхэм аубыти, 1942-рэ илъэсым пионер-лIыхъужъэу Женя Поповыр игъусэу аукIыгъэх. Ащ ихьэдэ къупшъхьэхэр Адыгеим, исаугъэт шъхьаIэр зыдэщытым щагъэтIылъыжьы­гъэх.

Къоджэ Малазимрэ ащ ышыпхъоу Хьалимэтрэ афэгъэхьыгъэ шIэжь пхъэмбгъухэр къызщы­хъугъэхэ Пщыжъхьэблэ гурыт еджапIэм тIэкIу шIагъэу къащыфызэIуахыгъэх. Джащ фэдэу ахэм къакIэныгъэ документхэр ыкIи сурэтхэр Къоджэ Аслъан еджапIэм хэт музеим ариты­гъэхэу чIэлъых.

Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым Малазим шIэжь пхъэмбгъу къызэрэщыфызэIуахыгъэм лъапсэ имыIэу щытэп, 1917-рэ илъэсым мыщ щеджагъ, ащыгъум ар Мыекъопэ низшэ механикэ-техническэ училищэу щытыгъ.

ШIэжь пхъэмбгъум икъызэ­Iу­хын хэлэжьагъэх Мыекъопэ къэ­лэ администрацием ипащэ игуадзэу Юрий Томчак, АР-м лъэпкъ IофхэмкIэ, IэкIыб къэрал­хэм ащыпсэурэ тилъэпкъэгъу­хэм адыряIэ зэпхыныгъэхэмкIэ ыкIи къэбар жъугъэм иамалхэмкIэ и Комитет итхьаматэу Шъхьэлэхъо Аскэр, Адыгэ къэралыгъо университетым ипрофессорэу Аб­рэдж Ачэрдан, тарихъ шIэны­гъэхэмкIэ кандидатэу Нэджыкъо Схьатбый, нэмыкIхэри.

КIэухым студентхэм ыкIи хьакIэхэм тикъэралыгъо иухъумакIоу Къоджэ Малазим къыфызэIуахыгъэ шIэжь пхъэмб­гъум къэгъагъэхэр кIэлъыралъхьагъэх.

КIАРЭ Фатим.