Ащ фэгъэхьыгъэу Адыгэ Респуб­ликэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат ихъытыу нэкIубгъо къыригъэхьагъ: «Илъэсрэ ныкъорэ фэдиз Ленинград пыим къыдзыхьагъэу щытыгъ.

Ладожскэ хыкъумым пхырыкIырэ «щыIэныгъэм игъогукIэ» зэджагъэхэр ары амал за-къоу щыIагъэр нэмыкI чIыпIэхэм алъы­IэсынхэмкIэ. Ау зэпыу имыIэу пыим иавиациерэ иартиллериерэ а гъогум къеощтыгъэх. Гъомылапхъэхэр ыкIи анахь ящыкIэгъэ пкъыгъохэр къалэм къынэгъэсыгъэнхэмкIэ а гъогу закъор ары зишIуагъэ къакIощтыгъэр. Ленинград кIэлэцIыкIухэр, бзылъфыгъэхэр, нэжъ-Iужъхэр дащынхэмкIи амал закъоу щыIагъэри ары ныIэп.

Балтикэ флотым иавиацие къадеIэзэ Ленинград ыкIи Волхов фронтхэм ялъэ­сыдзэхэм акIуачIэхэм зэхащэгъэ операциеу «ИскрэкIэ» зэджагъэхэм ишIуагъэкIэ пыим пхъашэу жэхэхьанхэ алъэкIыгъ.

1943-рэ илъэсым щылэ мазэм и 18-м чIыпIэ щынагъоу къалэр зэрыфэгъагъэм къэгъэзапIэ фэхъугъ, Ленинград ищыкIагъэхэр IэкIэхьанхэм иамал иIэ хъугъэ, цIыфхэми ащ гугъэпIакIэ къаритыгъ. Блокадэм гъунэ зыфэхъугъэр 1944-рэ илъэсым щылэ мазэм и 27-р ары. А мафэр Урысыем идзэ щытхъу и Мафэу хъугъэ.

Мэфэ 872-рэ фашист техакIохэм ­Ленинград апэуцужьыгъ. Хьазабышхо зылъэгъугъэ къалэр афызэкIэкIуагъэп. Адыгеим щыщхэри къалэр къэзыухъумагъэхэм ахэтыгъэх. Хэгъэгу зэошхом илъэхъан тичIыпIэгъу нэбгырэ 600 фэдиз Ленинград къаухъумэзэ хэкIодагъ.

Ахэм лIыхъужъныгъэу зэрахьагъэр тщыгъупшэщтэп. 2010-рэ илъэсым Писка­ревскэ мемориальнэ къэхалъэм ШIэжьым и Аллееу иIэм, Ленинград ишъхьа­фитныгъэ фэбанэхэзэ фэхыгъэ нэбгырэ миллионныкъо фэдиз зыщычIалъхьагъэм, мыжъобгъоу щагъэуцугъэм урысыбзэкIи, адыгабзэкIи тетхагъ: «Защитникам блокадного Ленинграда — уроженцам Адыгеи. Адыгеим къыщыхъу­гъэхэу Ленинград къэзыухъумагъэхэм апай».