Къушъхьэхэм я Дунэе мафэ зыхагъэунэфыкIырэр мыгъэ илъэс 20 мэхъу.

ООН-м и Генеральнэ Ассамблее ия 57-рэ зэ­хэ­сыгъо иунашъокIэ 2003-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу мэфэкIыр щыI. Ащ мурадэу иIэр къушъхьэлъэ шъолъырхэр икъоу зэгъэшIэгъэнхэр, яамал-кIуачIэ хэгъэхъогъэныр ыкIи ухъу­мэгъэнхэр, мы чIыпIэхэм ащыпсэурэ цIыфхэм ящы­IакIэ нахьышIу шIыгъэныр ары.

Ащ къыщегъэжьагъэу, мы илъэс 20-м, зэрэдунаеу тематическэ симпо­зиумхэр, семинархэр ыкIи лекциехэр щызэхащэх. АР-м и Лъэпкъ тхылъеджапIэ творческэ зэIу­кIэгъоу «Лучше гор могут быть только горы» зыфиIорэр щызэхащэгъагъ, ар къушъхьэхэм я Дунэе мафэ фэгъэхьыгъагъ. Iоф­тхьабзэр гъэ­шIэгъонэу кIуагъэ.

Альпинизмэр — зы­гъэпсэфыкIэ амал, пшъэ­рылъэу иIэр къушъхьэтх анахь лъагэм дэкIоегъэныр ары. Мы спорт лъэпкъыр къинэу щыт ыкIи щынагъуи, чъыIи къамыгъащтэу лъэгапIэм екIуныр зыфызэшIокIырэм текIоныгъэр къыдехы. Альпинистхэм уайи, оси, чъыIи, жьыбгъи язэфэд, фэкIох ягугъэ, къиным пэшIуе­кIохэзэ, шъхьашыгу лъагэм зынэсхэкIэ, гупсэфэу жьы къащэжьы, сабыйхэм афэдэу мэгушIох, чIыопс дунаим илъэгапIэ теуцох.

Лъэпкъ тхылъеджапIэм щыIэгъэ зэIукIэгъум хэлэжьагъэх альпинизмэм, зекIоным зищыIэныгъэ езыпхыгъэхэр. Ахэм ащыщых Геннадий Долговыр — АР-м къушъхьэдэкIоенымкIэ и Федерацие ипре­зидент, Краснодар краим альпинизмэмкIэ и Федерацие хэт, АР-м испорт­еджапIэ итренер, Сергей Здражевскэр — Краснодар краим альпинизмэмкIэ и Федерацие хэт, АР-м и Социальнэ фонд иотдел испециалист-эксперт, Иван Бормотовыр — АР-м зекIонымкIэ изаслуженнэ IофышI, туризмэмкIэ мас­тер, тхакIо, Урысыем ипро­фессиональнэ литераторхэм я Союз хэт.

МэфэкI Iофтхьабзэр зэ­рищагъ тхылъеджапIэм иIофышIэу ШъхьакIумыдэ Асиет, ары зэIукIэгъум кIэщакIо фэхъугъэри.

Пстэуми апэу Геннадий Долговыр къэгущыIагъ, кубанцэхэм яя 5-рэ экспедицие хэтэу Гималай къушъхьэхэм зэращыIа­гъэхэр гъэшIэгъонэу къы­Iотагъ. Къушъхьэ лъэгапIэу «Аннапурна» зыфиIорэм къушъхьэ-укIэкIо мэхъа­джэкIэ ыцIэ зэрэIугъэр кIигъэтхъыгъ. Ащ ышыгу теуцон мурад зиIэгъэ нэ­бгырэ 98-м щыщэу 32-р ары ныIэп зыфызэшIо­кIыгъэр. Долговым Гималаи зыщэIэхэм чIыопсыр уиушэ­тэу зэрэщынэгъуагъэр, чъыIэр градус 25 — 35-м нэсэу зэрэщы­тыгъэр, уцупIэ гъочIэгъым тIэкIу нахь зэрэщыфэ­багъэр къыIотагъ. УздакIуи, уздаплъи умылъэ-гъоу уахътэ къызэрэхэкIыгъэр, ауми, жьыбгъэшхори Iаси, дунаир нахь зызэ­теу­цом, анахь щэIагъэрэ лIыгъэрэ зиIэхэ Алексей Ели­сеевымрэ Андрей Дергачевымрэ лъэгапIэр аштэным зэрэфежьагъэ­хэр ыкIи мафэм сыхьатыр 2-м шыгу папцIэм зэрэтеуцуагъэхэр сурэтэу тырахыгъэмкIэ къаушыхьатыгъ. Экспе­ди­цием хэтыгъэ нэбгырэ 14-м щыщэу мы нэбгыри­тIур ары ащ фэдэ лIыгъэ ялыер зыфызэшIокIыгъэр.

Геннадий Долговым альпинист зэрэхъугъэр, чIыпIэу зыдэщыIагъэхэр, лъэгапIэу зыдэкIоягъэхэр къыIотагъэх.

Сергей Здражевскэм къушъхьэдэкIоеныр ищы­Iэныгъэ щыщ хъугъэ, 2022-рэ илъэсым къушъхьэ зэ­хэтэу Памир дэжь щы­зэхащэгъэ экспедицием хэ­лэжьагъ. А къу­шъхьэм илъэгагъэ метрэ 7134-рэ мэхъу. Къушъхьэтх лъагэ­хэм уащызекIоныр аукъодыеу зэрэщымытыр, угукIи пшъхьэкIи ащ фэдэ зекIоным узэрипсыхьэрэр ащ къыIуагъ.

Къушъхьэ дунаим итемэ узIэпищэу къытегущыIагъ Адыгеим щыщэу, тикъу­шъхьэхэр дэгъоу зышIэу, къэзытхыхьагъэу Иван Бор­мотовыр. Ащ итхылъхэм Адыгеим икъушъхьэ лъагэхэр, ахэм ядэхэгъэ­хьалэмэтыгъэ дэгъоу къа­щыриIотыкIыгъ. ТхакIо ыкIи зекIонымкIэ спортым имастер. «Къушъхьэ­хэр зэбгъэпшэн щымыIэ чIыопс IэшIагъэх, — еIо ащ. — Ахэм угу зыфа­къудыеу, нахь апэблагъэ ухъу къэс, о пшъхьэкIэ зыкъыуагъэгъоты, уапсы­хьэ, кIуачIэ къыпхалъхьэ».

ТхылъеджапIэм иIофы­шIэхэми лъэшэу тыра­гъафэу Владимир Высоцкэм иорэд щыщ сатырэу «Лучше гор могут быть только горы» зыфиIорэр мэфэкI Iофтхьабзэм цIэу фашIыгъ, тхылъ къэгъэ­лъэгъонми джары зэре­джагъэхэр.

Къушъхьэхэм яшъэф ин нэсыгъошIоп, ауми, псэ­емыблэжьхэр, лIыгъэ зы­хэлъхэр гупсэфхэрэп —макIох, къэуцухэрэп, къи­ни, щынагъуи, чъыIи, жьы­бгъи зэпачызэ фэкIох лъэгэпIэ анахь иным, ежь цIыфыри зыфырекъужьы, текIоныгъэр къыдехы.

Дзэукъожь Нуриет.