Къэхъу, хахъо, ыпкъ мэуцу, иакъыл чан мэхъу. Тхьэм насыпэу къы­фи­шIыгъэмкIэ мэпсэу. Зыр бэрэчэт, адрэр хьарам, зыр тхьагъэпцI, адрэр Тхьэм къызэригъэхъугъ…

Сыд фэдэ щыIэныгъэ гъогу къыкIугъэми, цIыфыр къызэ­кIужьырэр зы чIыпI. Ар къэха­лъэр ары. Мыр укъыздэкIыжьын умылъэкIын чIыпI. Уегупшысэмэ, ящыIакIи япсэукIи зэфэшъхьафыгъэми, мыщ зэкIэ щызэфэд пIон плъэкIыщт. А зы чIыгу Iахьыр зэкIэми зэфэдэу къатефэжьы. Ау сыд фэдэ щыIакIэ дунай нэфым цIыфым щыриIагъэми, мы аужырэ уцупIэм гъэ­псыкIэу иIэщтыр зыIэ илъхэр псаоу къэнагъэхэр ары.

Мыщ фэдизэу чыжьэкIэ къыз­кIыщезгъэжьагъэр бэмышIэу слъэгъугъэм сыгу зэрикъутагъэр ары. Адыгэмэ ябзылъфыгъэхэр дэхьанхэр хэгъэкIи, благъэу къэхалъэм рагъэкIуалIэщтыгъэ­хэп. Ау лъэхъаныр зэокIы, уахъ­тэм зехъожьы. Зы чIыпIэ итэп ныIа щыIэныгъэр?!

Зидунай зыхъожьыгъэм иIоф шъхьафы, ащ къызэрэдекIокIыжьхэрэр ары къыфанэрэр. Мые­къуапэ дэсыгъэ быслъымэнхэу зидунай зыхъожьыгъэхэм апае чIыгу Iахь къарати, къэхалъэ ашIыгъ. АмышIыгъагъэми на­хьышIугъ а ашIыгъэр ары нэмыIэмэ. Тикъуаджэхэм тахьы­жьыныешъ, тиIахьылхэм тахалъхьажьыныгъи. Адыгэхэр чъыгым къыпызыгъэ пкIашъэм фэдэхэу жьыбгъэм зэрехьэхэшъ дунаим тетых. Тыдэ щыIэ адыгэхэми анэIу къыздэгъэзагъэр ятэжъхэм ячIыгу. Псэ зыпыт пстэуми, къэ­кIырэми псэушъхьэми, цIыф­хэри ары, лъапсэ яI. Адыгэхэм алъапсэр чIыгужъыр ары, уцу­пIэри ары. МыекъуапэкIэ аужырэ уцупIэу адыгэхэм афа­шIы­жь­рэм итеплъэ гур егъэцIыкIу.

Сэ къуаджэу Тэуехьаблэ сыкъыщыхъугъ, сыныбжьыри ма­кIэп, гупшысэхэри нэмыкI хъугъэх, шIоигъоныгъэхэри зэблэ­хъугъэх. Тикъоджэ къэхалъэ зэ­хэкIыхьагъэу, IыгъэкIэу, гъучI хъагъэу атетхэм краскэр къя­тэкъохыжьыгъэу зы къашъхьи зыпарэкIи дэслъэгъуагъэп. Гъэмафэм пчъагъэрэ аупкIэ, зикъэ лъыплъэн зимыIэжьхэм е лIа­къом щыщхэр, е гъунэгъухэр, е упкIэгъэн фаеу зылъытэрэр ежьхэм ягупсэхэм якъашъхьэхэр загъэкъабзэкIэ, ахэри дагъэ­къабзэх. Тичылэ къэхалъэм лIа­къо пэпчъ чIыпIэ гъэнэфагъэ щыриI. Зэрэсигуапэр къэсIонэу сшIэрэп сшынахьыкIэ икIалэу лъапсэм къинэгъэ Хьамедэрэ тиунэкъощхэм якIалэу Анзауррэ (унэгъуитIур ары чылэм Тэоу къыдэнагъэр) лIакъом щыщхэм якъэхэм зэралъыплъэхэрэр, зэ­рагъэкъабзэхэрэр. Лъэшэу уегъэ­гушхо тиныбжьыкIэхэм ащ фэдэ гукIэгъу къызэрахафэрэм. Чылэм дэсхэр зэнэкъокъужьхэу псы бэшэрэбхэм хъэдэн цIыкIухэр адаIыгъэу мыжъосынхэр агъэ­къабзэх. Лъэш дэдэу сшIоигъу сихьэдашъхьэ Тэуе ахьыжьынэу, ау ар умылъэкIын Iоф: сыз­хэсыр лIэкъо шъхьаф, силъфыгъэхэр Мыекъуапэ дэсых. Арышъ, Мыекъопэ къэхалъэм сыдалъхьажьын фаеу мэхъу.

Аужырэ уцупIэу сфэхъужьыщтым сызеплъыкIэ… Ары, хэти игупсэ икъашъхьэ зэрэфэлъэкIэу егъэкIэракIэ, къэнэтIэхэсхэр къычIатхъыжьых, бетон атырагъэчъыхьэ, плиткэ тыралъхьэ, егъашIи къычIэмыкIыжьынхэу чIашIыхьэх. КъызэрэчIэмыкIы­жьыщтхэри дэгъу дэд нахь, а адыгэмэ къэхалъэу афашIыгъэм укъызэрэдэтэджэжьэу уебэджы­жьынышъ, ятIонэрэу улIэжьын. ЗыщагъэтIылъыгъэхэ чIыпIэхэм нахь теплъэ горэ яI, ау чIыпIэу зичэзыу къэсхэрэр зыщагъэтIылъыжьыщтхэм уегъэщынэ: цIырау, удпанэр шъотееу къыщэкIы. КIэкIэу къэпIон хъумэ — тиаужырэ уцужьыпIэ IыгъэкI. Гъэмафэм зытIо-зыщэ горэм аупкIэн амал яIэба? ЯмыIэмэ шIыхьаф арэшIба! ЕгъашIэм адыгэхэр шIыхьафкIэ зэдеIэ­жьыгъэх. Ау сыда къэхалъэр агъэкъэбзэнэу IофышIэхэр зыкIямыIэхэр? ЕшъуакIо горэхэм бэнхэр арагъэтIых. Ахэри моу сатырэ занкIэхэу атIыхэрэп. Зы бэныр мыдкIэ рещэкIыгъ, адрэр къуанчэ. Алъыплъэн ямыIэнэу щытэпщтын. Адэ ахэр тыдэ щыIэха? Ахъщэу аратырэм ар къыхамыгъэкIышъурэмэ, арэугъойба! УлъаIоу утетын ищы­кIагъэп. Быслъымэнэу къалэм дэсыр бэ, къэзымытыни ахэм къахэкIыщт, ау а Iофым къыхэлажьэ зышIоигъохэм къаугъоирэр икъущт къэхалъэр рыпIыгъынэу, ар тэрэзэу зэрагъэзекIомэ. Шъхьадж зыфаем, иIэм фэдиз къыхерэлъхьэба, соми 100 нэмыIэми. МакIэ хъущтэп, къэхалъэм дахьэрэр макIэп, сомишъэ зыхимыгъотэжьынэу ахэтын Iоу сшIэрэп. Мэщытым дэжькIи арэгъэуцуба къэмлан, фаем рилъхьан ылъэкIынэу, шIыкIэ къызфэмыгъотын щыIэп. Зикъашъхьэхэр игъэкIотыгъэу кIэракIэу зышIыгъэхэри ерэгупшысэх: сыд идэхагъэу ежьхэм яехэр ашIыгъэми, зэкIэри а зы къэхалъэр ары зыдэлъхэр, теплъэу иIэр зы. УзыдахьэкIэ, адыгэмэ яIуагъэу, «апэрэ Iуп­лъэр гуих».

Псаухэр ерэгупшысэх, сыд фэдиз къагъэшIагъэми, джа цIы­раум щыщ зыхалъхьажьыщтхэр.

Къысфэжъугъэгъу, ситхыгъэ гоо гущыIэ горэхэр хэтынхэкIи хъун, «хэт ижэмыIан къэзытхыгъэр?», «Гъэзетым мыщ фэгъэ­хьыгъэ къырамыгъэхьагъэми хъуни» зыIонхэри къахэкIын, ау мыщ къыгъэущыщтыри мымэкIэнэу сэгугъэ. Адэ, тыда мыщ фэдэ Iофыр къызщытIэтынэу тиIэр? Мыекъопэ закъоп ныIа, псэупIэ пэпчъ къэхалъэхэр адэтых. «Уижъ егъашI, уикIэ кIе­гъэшIыкIыжь» аIуагъ адыгэхэм. КъыткIэхъухьэхэрэм ядгъэлъэгъурэ лъагъор ары зэрыкIощтхэр. Тежъугъэгупшыс ащ.

Хьаудэкъо Сар. Мыекъуапэ.