Къэзэкъхэм къэралыгъо къулыкъур ижъырэ лъэхъаным къыщегъэжьагъэу зэрахьырэм фэгъэхьыгъэ къэгъэлъэгъоныр Адыгэ Республикэм и Лъэпкъ музей къыщызэIуахыгъ.

Музеим илъэсыбэ хъугъэу Iоф щызышIэу, тарихъыкIэм иотдел ипащэу Къудай Мариет зэхахьэм хэлажьэхэрэм къэбар гъэшIэгъонхэр къафиIотагъэх. 1444-рэ илъэсым къэзэкъхэм яхьылIэгъэ хъугъэ-шIагъэхэр хэгъэгум къыщаIуатэхэу, ахэм якупхэр зэхащэхэу рагъэжьагъ.

Къэзэкъхэм дзэ къулыкъур зэрахьыщтыгъэм, А. В. Суворовыр япащэу 1799-рэ илъэсым зекIохэм зэрахэлэжьагъэхэм, хэгъэгур къызэраухъумэщты­гъэм, шыудзэхэм ахэтхэу зэ­рэзаощтыгъэхэм, Апэрэ дунэе заом къэзэкъ мин 300-м нахьыбэ зэрэхэлэжьагъэм, нэмыкIхэм Къудай Мариет къатегущыIагъ.

Мыекъуапэ икъэзэкъхэм япа­щэ игуадзэу Екатерина Загорулько къэзэкъ ныбжьыкIэхэр игъусэхэу музеим икъэгъэлъэгъонхэм яплъыгъэх. ХэушъхьафыкIыгъэ дзэ операциеу До­нецкэ ыкIи Луганскэ народнэ рес­публикэхэм ащыкIорэм къу­лыкъур дэгъоу зэрэщахьырэм, нэмыкIхэм зэхахьэм щытегущыIагъэх.

НэкIубгъор зыгъэхьазы­рыгъэр ЕмтIылъ Нурбый.