2022-рэ илъэсыр хъугъэ-шIэгъэ зэфэшъхьаф­хэмкIэ республикэм итарихъ къыхэнэжьыщт. ЗэкIэми анахь шъхьаIэу плъытэн плъэкIыщтыр Адыгеим къэралыгъо гъэпсыкIэ зиIэр илъэси 100 зэрэхъугъэр зэрэхигъэунэфыкIыгъэр ары.

ЛIэшIэгъу ныбжьым респуб­ликэм лъэшэу зыфигъэхьа­зырыгъ, псэолъэ зэфэшъхьафхэр кIэу ашIыгъэх, щыIагъэхэм ащыщхэр агъэкIэжьыгъэх, мэфэкI Iофтхьабзэхэр щызэхащэгъагъэх. Ахэм зэу ащыщых Адыгеим и Мафэхэу УФ-м Фе­дерациемкIэ и Совет щыкIуагъэ­хэр. Ащ ехъулIэу, республикэм гъэхъагъэу иIэхэм афэгъэхьыгъэ къэгъэлъэгъуапIэу къызэIуахыгъагъэм продукциеу тишъолъыр къыщыдагъэкIыхэрэм, фэIо-фа­шIэу шIукIэ къыфалъэгъухэрэм нэIуасэ ащафашIыгъэх. Ащ нэ­мыкIэу Адыгеим ихудожественнэ купхэм якъэгъэлъэгъонхэри щызэхащэгъагъэх.

Адыгеим и Мафэхэм къа­ды­хэлъытэгъагъ «УФ-м ишъо­лъыр изы сыхьатэу» зэхащэ­гъагъэри. Ащ Адыгеим и ЛIы­шъхьэу КъумпIыл Мурат къыщы­гущыIагъ. Республикэм июбилей ехъулIэу ащ и Мафэхэр ФедерациемкIэ Советым зэрэщызэхащагъэхэм мэхьанэшхо зэриIэр къыхигъэщыгъ. Лъэныкъо пэпчъ къыщыуцузэ, тишъо­лъыр хэхъоныгъэу ышIыгъэхэр, ахэм ахагъэхъоным фытегъэ­псыхьагъэу неущырэ мафэмкIэ гухэлъэу яIэхэр къыIотагъэх.

— Адыгеим гъэхъагъэу иIэр зэкIэ цIыфэу ащ щыпсэухэрэм зэдыряй. Стра­тегическэ мэхьа­нэшхо зиIэ IофыгъохэмкIэ Урысые Федерацием и Пре­зидентэу Владимир Путиным, хэгъэгум и Правительствэ, Феде­рациемкIэ Советым, Къэ­ралыгъо Думэм яIэпыIэгъу ты­щэгугъы, — къыхигъэщыгъ КъумпIыл Мурат.

Адыгеим и Мафэхэм къа­ды­хэлъытэгъэгъэ Iофтхьабзэхэм ащыщэу Кремлым и Унэшхо республикищым — Адыгеим, Къэ­бэртэе-Бэлъкъар ыкIи Къэ­рэщэе-Щэрджэс республикэхэм, къэралыгъо гъэпсыкIэ зэряIэр илъэси 100 зэрэхъурэм фэгъэ­хьыгъэ зэхахьэ щыкIуагъ. Урысые Федерацием и Президентэу Владимир Путиныр ащ хэлэжьагъ. Къэралыгъом ипащэ мэфэкIым тарихъ мэхьанэ зэриIэм къыкIигъэтхъызэ, шъо­лъырищым цIыф лъэпкъэу арыс­хэм юбилеимкIэ къафэгушIуагъ.

Юбилеим изыфэгъэхьазырын епхыгъэ Iофтхьэбзэ инэу зэшIуахыгъэхэм ащыщ гъогухэр зэрагъэкIэжьыгъэхэр. Анахьыбэу анаIэ зытетыгъэр республикэм икъэлэ шъхьаI. Автомобиль кIуапIэхэм ямызакъоу, лъэсрыкIо гъогухэри агъэкIэжьыгъэх, гъогу гъунэхэр зэтырагъэпсы­хьагъэх. АР-м и Гъогу фонд къыхэхыгъэу сомэ миллиони 140-рэ пэIуагъэхьагъ Мыекъуапэ иурам шъхьаIэхэм ащыщэу Пролетарскэм.

Мыекъуапэ къэзыухьэрэ гъо­гум изы Iахьи юбилеим ипэгъо­кIэу аухи, атыгъ. Ащ иапэрэ Iахьэу 2009-рэ илъэсым ашIыгъагъэр километри 9 зэрэхъущтыгъэр. Гъатхэу кIуагъэми зы Iахь, километри 10 хъурэр, аухыгъ, лъэмыджи 3 ащ хэхьэ. АР-м и ЛIышъхьэ пшъэрылъэу гъогушIхэм къафишIыгъэм тетэу ящэнэрэ Iахьыр илъэси 100 юбилеим ихэгъэунэфыкIын къэ­мысызэ атыгъ ыкIи апэрэ транспортыр ащ техьагъ. Гъогу зэхэкIыпIищ зыхэхьэрэ кило­метри 7-м сомэ миллиарди 3,6-рэ тефагъ. Джы хьылъэзещэ автомашинэшхохэр къалэр зэпамычэу шэпхъэшIухэм ади­штэу зэтегъэпсыхьэгъэ гъогумкIэ макIох.

Илъэси 100 юбилеим ипэ­гъокIэу культурэм епхыгъэ псэо­лъищ — Лъэпкъ музеир, А. С. Пушкиным ыцIэ зыхьырэ Унэр ыкIи сурэт къэгъэлъэ­гъуа­пIэр — агъэкIэжьыгъэх, лъэ­хъаным къыздихьыгъэ шапхъэ­хэм адиштэу зэтырагъэпсы­хьа­жьыгъэх.

Музеим итеплъэ лъэпкъ нэшанэу къыхэщырэр къызэты­рагъэнагъ, ау ыкIоцIкIэ зэрамыхъокIыгъэ иIэжьэп пIоми ухэукъощтэп. КIашъохэри, дэпкъ­хэри, джэхашъори, витринэу экспонатхэр зытетхэри, инженернэ инфраструктурэри икIэ­рыкIэу ашIыжьыгъэх. ПстэумкIи сомэ миллион 250-м ехъу пэIухьагъ.

Ащ имызакъоу, музеим ифонд пае квадратнэ метрэ минитIу фэдиз хъурэ IыгъыпIэ ыкIи  къэ­гъэлъэгъопIэ павильонитIу ашIыгъ, джы музеим «Адыгэ унэ» иIэ хъугъэ.

Сурэт къэгъэлъэгъуапIэу Мые­къуапэ дэтым ыныбжь ­илъэс 40-м ехъугъ. Ащ фэдизым зыкIи гъэцэкIэжьын IофшIэн рамышIы­лIагъэу республикэм июбилей ипэгъокIэу агъэкIэ­жьыгъ.

НахьыпэкIэ къызэрэтIуагъэу, Пушкиным ыцIэ зыхьырэ Унэри мэфэкIым ипэгъокIэу агъэ­кIэжьыгъэхэм ащыщ. Шъолъырым социальнэ-экономическэ хэхъоныгъэхэр егъэшIыгъэнхэм фытегъэпсыхьэгъэ Унэе программэм къыдыхэлъытагъэу ар агъэцэкIэжьыгъ, пстэумкIи сомэ миллиони 162-рэ пэIуагъэхьагъ.

Мыекъуапэ зэпызычырэ псы­хъоу Шъхьэгуащэ инэпкъэу къэлэ паркым дэжькIэ щыIэхэм язэтегъэпсыхьани юбилеим ипэгъокI Iофтхьабзэхэм ащыщ хъугъэ. Псыхъом инэпкъхэри, бассейнэу ахэм апэIулъри, пар­кым иIахьи умышIэжьынэу зэрахъокIыгъэх. Мы мафэхэм ащ IофшIэнхэр щаухых.

АР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат Адыгеим къэралыгъо гъэпсыкIэ зиIэр илъэси 100 зэрэхъугъэр зэрэхагъэунэфыкIыгъэр къызэфихьысыжьзэ, хэхъоныгъэу тишъолъыр ышIыгъэ пстэур зэкIэми зэдыряехэу зэрилъытэрэм джыри зэ къыкIигъэтхъыжьыгъ.

— Илъэси 100 хъугъэ зы командэ ин зыкIэу шъолъырым ипащэхэмрэ цIыфэу исхэмрэ зызэдэлажьэхэрэр. Адыгеим щыпсэоу, щылажьэу, ащ ихэ­хъоныгъэхэм зиIахь ахэзылъ­хьа­гъэхэм, непэ ахэзылъхьэхэ­рэм зэкIэми «тхьашъуегъэпсэу» ясэIо. Ащ тыкъыщымыуцоу, тапэкIи нахьыбэ тшIэн фаеу зэ­рэщытыр къыдгурэIо, тызэгъу­сэу тызэдэлэжьэнэу сэгугъэ, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.

ХЪУТ Нэфсэт. Сурэтхэр А. Гусевым тыри­хыгъэх.