Адыгэ шъолъырыр ыгъэдахэу, ыпсэ емыблэжьэу лъэпкъым фэлэжьэгъэ Бибэ Мурат Фицэ ыкъом исаугъэт Мыекъопэ районым ит IофшIапIэу «Руфа-Турым» къыщызэIуахыгъ.

— Тэ, зэныбджэгъухэм, зэдедгъашти, Бибэ Мурат ишIушIагъэ цIыфхэм нахьышIоу алъыдгъэIэсыным фэшI саугъэтыр дгъэуцунэу итхъухьагъ, — къы­Iуагъ зэхэщэкIо купым хэтэу ЛIыхъукIэ Азмэт. — Сырыфыбг (Руфабго) Урысыем, IэкIыб хэгъэгухэм ащаригъэшIэным изакъоп Бибэ Мурат зыпылъыгъэр. ЗекIо Iофым Адыгеим зыщыригъэушъомбгъузэ, лъэпкъ культурэм, шэн-хабзэхэм язе­хьан лъэпсэшIу фишIыгъ.

Игупшысэ лъэпкъым рипхызэ Бибэ Мурат къытхэтыгъ. Адыгэхэр зэбгырыдзыгъэхэу IэкIыб хэгъэгухэм ащэпсэух. ХьакIэу къакIохэрэм Адыгеир аригъэшIэнэу зэрэфаер ищыIэныгъэ къыщигъэлъэгъуагъ.

Пэсэрэ адыгэхэм къужъыр къызэрагъэкIыщтыгъэм, адыгэ хьалыжъом, адыгэ къэбым, нэмыкIхэм афэгъэхьыгъэ зэха­хьэхэр Сырыфыбг щызэхищэхэзэ, «Руфа-Турыр» Сыбыр, Ленинград хэкум, Москва, Къыблэм, Темыр Кавказым, IэкIыб хэгъэгухэм ащыпсэухэрэм якIуа­пIэ, зыгъэпсэфыпIэ хъугъэ. Псыкъефэххэм ядэхагъэ гущы­IэкIэ хьакIэхэм къыраIотыкIын амылъэкIэу нэпэеплъ сурэтхэр атырахыхэу бэрэ тарихьылIагъ.

— Бибэ Мурат спортсмен цIэрыIуагъ, атлетикэ онтэгъумкIэ хэгъэгу, дунэе зэнэкъокъу­хэм медальхэр къащихьыгъэх, — къыщиIуагъ зэхахьэм Адыгэ Хасэм игъэцэкIэкIо куп хэтэу, отставкэм щыIэ полковникэу ЦIыкIушъо Аслъан. — Мурат фэгъэхьыгъэ шIэжь зэнэкъо­къоу Адыгэ Хасэм зэхищагъэм рес­публикэм атлетикэ онтэгъумкIэ испортсменхэм яIэпэIэсэныгъэ къыщагъэлъэгъуагъ. Зэхахьэм Мурат иIахьылхэр, ныбджэгъу­хэр, иIофшIагъэ зыгъэлъапIэ­хэрэр хэлэжьагъэх.

Гушхо иIагъ

Адыгэ Республикэм и Парламент иапэрэ Тхьаматэу ЛIы­Iужъу Адам игукъэкIыжьхэм тащигъэгъозагъ:

— 1990-рэ илъэсхэр къиныгъэх. Республикэм и Президентэу а лъэхъаным щытыгъэ Джарымэ Аслъанрэ сэрырэ Бибэ Мурат тыригъэблагъи, мы чIыпIэхэм тащыIагъ. Къушъхьэхэм, чъыгхэм, псыхъом тя­плъызэ Мурат имурадхэр къытфиIотэгъагъэх.

Лъэмыджыр агъэпси нэпкъхэр зэрипхыгъэх. ШхапIэхэр, адыгэмэ ятарихъ, лIэпкъым ицIыф цIэрыIохэм, адыгэ шэн-хабзэ­хэм, нэмыкIхэм афэгъэхьыгъэ сурэтхэр, нэрылъэгъу IэпыIэгъу­хэр пчэгум къыщэлъагъох. ЛIакъомэ ячъыгхэр агъэтIысхьагъэх. Ижъырэ адыгэхэм ящагухэр къыщызэIуахыгъэх. Адыгэ къуаем, шъхьалым, шыкIэпщы­нэм, унагъом къылэжьыгъэр зэрихьылIэжьырэ коныр, чэтэщыр, фэшъхьафхэри нэгум къыкIэуцох.

— Ригъэжьэрэ Iофыр гъунэм нигъэсыныр Мурат шэнышIу фэхъугъагъ, — къытиIуагъ Бе­джэлды Амэрбый. — Щысэ зытепхын цIыфэу тлъытэщтыгъ.

— Лъэпкъым, цIыфхэм афи­шIэрэм къатегущыIэныр ишэныгъэп, — зэдэгущыIэгъур лъегъэ­кIуатэ Дунэе Адыгэ Хасэм ипрезидент иупчIэжьэгъоу Мэщ­фэшIу Нэдждэт. — Лъыдгъэ­кIотэн фаеу, ныбжьыкIэхэм щысэ афэхъунэу IофшIагъэу Мурат къытфигъэнагъэм гушхоныгъэ къытхелъхьэ.

Бибэ Мурат иунагъо, иIа­хьылхэр зэIукIэгъум хэлэжьа­гъэх. ЛIакъом ыцIэкIэ Бибэ Руслъан зэхахьэм къыщыгущы­Iагъ. Саугъэтыр зыгъэуцугъэхэм, зэхахьэм къекIолIагъэхэм «тхьа­шъуегъэпсэу» къариIожьыгъ.

…Уахътэр псынкIэу лъэкIуа­тэми, гукъэкIыжьыр жъы хъурэп. Адыгэ Республикэм икъэралыгъо гъэпсыкIэ игъэпытэн Бибэ Мурат иIахьышIу хишIыхьагъ. Тренер цIэрыIоу Хъуажъ Мэджыдэ ипащэу хэгъэгу, дунэе зэ­нэкъокъухэм щытхъуцIэу къащыдихыгъэм Адыгеим ыцIэ спортышхом щиIэтыгъ. Иныбджэгъухэм зэхахьэм къызэрэщаIуа­гъэу, Бибэ Мурат щыIэныгъэм имузыкантэу щытыгъ. Орэды­шъоу къыхидзэрэр, лъэхъаным щыпхырищызэ, лъэпкъым, рес­публикэм ис цIыфхэм гукIэ зафищэищтыгъ. ШIушIагъэм лъэпсэшIоу иIэр щыIэныгъэм илъэмыдж тфэхъугъ.

Псыхъоу Сырыф, къушъхьэу Сырыфыбг, псыкъефэххэм уяп­лъызэ мэз кIырым ухахьэ зы­хъукIэ, Бибэ Мурат тыригъусэу адыгэ чъыгхатэхэр тигъэлъэгъу­хэ шIоигъоу къытфиIуатэщтыгъэ къэбархэм зафэогъэзэжьы. ЗэлъашIэрэ археологэу Тэу Ас­лъан изэфэхьысыжьхэм къащыхигъэщыгъ Бибэ Мурат иIоф­шIэнкIэ лъэпкъыбэ зэфищэн зэрилъэкIыщтыгъэр. Мыекъуапэ къыщыхъугъэ нарт шъаом Адыгеим ныбджэгъубэ щыриIагъ. УичIыгу, уихэгъэгу шIу плъэгъун­хэм фэшI ятарихъ, якультурэ, шэн-хабзэхэр пшIэнхэ зэрэфаер ищыIэныгъэ къыщигъэлъэ­гъуагъ. ШыкIэпщынэм ибзэпсхэр зыгъэжъынчыхэрэм лъэпкъ орэдышъоу къырагъаIорэм едэIуныр ыгу рихьыщтыгъ.

«Сэ укъысфэмыгумэкI» зы­Iорэм нахь уфэгумэкIыпхъэу зэрэщытыр Бибэ Мурат дэгъоу къыгурыIощтыгъ. ШыкIэпщынэри тиадыгэ музыкальнэ Iэмэ-псымэхэм пытэу къахэуцожьыгъ. Му­рат зыгъэгумэкIырэ Iофыгъохэри щыIэныгъэм щылъыкIотагъэх.

— ГъашIэм илъэмыдж зыгъэ­пытэхэрэм Бибэ Мурат ащыщэу тэлъытэ, — къытиIуагъ Адыгэ Хасэм итхьаматэу ЛIымыщэкъо Рэмэзан. — ИIофшIагъэ тэ, ныбджэгъухэм, ныбжьыкIэхэм, шIэжьыр зыгъэлъапIэхэрэм, щысэшIу тфэхъу. Тхьэм джэнэт лъапIэр къырет. Саугъэтыр фэзыгъэуцугъэхэм гъунэ имыIэу тафэраз.

ЕмтIылъ Нурбый.