КъэкIуатэ мыгумэкIыхэу

Этюд

ЗэкIэ зэкIишыпыхьажьи, бжыхьэр гъогу техьажьыгъ. ЧIыгур шъхьагъушъ. Тыгъэр нэгъыф. ЧъыIэ. Чъыгхэр IэпцIэ-лъэпцIэ дэдэх — къурэпчых.

Жьы кIэхъу-кIэчъыр бгъакъэу мэлъатэ, зыIукIэрэр зэкIэ зэредзэ, еутхыпкIы, чэрэгъоу зэрефэ, уегъэтхытхы; етIани бжыхьэ мэфэ фабэхэм тагъэсэхъуджагъэу, чъыIэр псынкIэу зэхэтэшIэ, тыгу ыштэрэп.

Апэрэ кIымэфэ мазэр къихьагъ, тыгъуасэм фэд ащ тыгушIоу гъэрекIо тызыпэгъокIыгъагъэр. Тыгъэгъазэм тыгъэр къемэкIэкIы, ошъуапщэхэр къе­бэкIых. ХэпшIыкIэу нахь къэучъыIыгъ, джыри чъыIэшхом пэчыжь, ауми, чэщхэм нахь къыпфырагъашIэ хъугъэ. Аузэ кIымафэр къэкIуашъэ. Мыр илъэсым шIагъэу щыIэр сыдрэ лъэныкъокIи къызыщалъытэжьырэ маз.

Хэти гумэкI макIи, гушIогъо шъэфи зыдиIыгъэу етIупщыгъэу уахътэм кIэлъэ­чъэ: ымышIагъэу къэнагъэр ригъэкъужьмэ шIоигъу илъэсыкIэм Iоф ныкъуашIи, чIыфэ гори къытемынэнэу. Мафэхэр кIакох, нэф къэшъыгъ пшIошIызэ, зынапIэ къэзымыIэтырэ мэфэ зэхэгъэхьа­гъэр мачъэ; щэджагъом макIэу нахь плъышъо горэ ащ иIэ къэхъу, ечэнд зэрэхъоу тыгъи, фаби мэбзэхыжьхэшъ, пчыхьэр — мэзахэр къэкIуатэ. Чэщхэр кIыхьэх, ау упсаумэ, тхъагъох, тынчыпIэх, гупсэфыпIэ-гупшысапIэх. Зэ моу кIымафэм игъогу хихэу, къесэу зыригъажьэкIэ, гушIуагъор къытэтэкъохыщт. Ос фыжьыбзэр тхъагъоба?! Къэбзэмэ IэшIур чIым къытырелъхьэ, шъошэ фыжьыбзэ ялыер ащ къыщелъэ.

ШIоу щыIэр зэкIэ тикIымафэу къа­кIорэм къытитэкъулIэнэу Тхьэм тежъугъэлъэIу, хэти зэрэтлъэкIэу зытэжъугъэ­гъэхъупхъ, джащыгъум щыIэкIэшIум хэны тыхъущтэп. Н. Дзэукъожь.

Сабыйхэм аIохэрэр

КIэлэцIыкIу IыгъыпIэм икупэу илъэсищ-плIы зыныбжьхэм медсестрар ахэхьагъэу адэгущыIэ:

— Хэта шъуащыщэу къэзыIощтыр, сыда ушхэным ыпэкIэ пIэхэр птхьакIын зыкIыфаер?

Ащыщ шъэожъые цIыкIум къызIуипхъо­тыгъ:

— Джэмышхыр умыушIоинэу ары…

* * *

ХьакIапIэ зыдащэгъэ пшъэшъэжъые цIыкIур джыри зы торт бзыгъэ къыратынэу кIэлъэIугъ.

Бысымгуащэм ащ къыреIо:

— А дэхэ дэд, уимамэ къыуиIуагъэба пшъэшъэжъые гъэсагъэр къыраты­гъэм нэмыкI икIэрыкIэу зэрэкIэмылъэIурэр?

— КъысиIуагъ. Ау сянэ ышIагъэп арэу бзыгъэхэр пIокIэбзэщтхэмэ!

Адыгэ гущыIэжъ­хэу Iоф­шIэкIэ-лэжьакIэм ехьылIагъэхэр

Матэр кIэдзагъэу мэпсэу («КIиугъуаезэ, егугъузэ мэлажьэ» зыфиIу). * * * Мафэу къакIорэм иIоф Iахь игъус. * * * ЛэжьакIэ зымышIэрэм иIоф хэкIырэп. * * * Цум фэдэу улэжьэн, пщым фэдэу ушхэжьын. * * * Нысэшхо имастэ щегъэджэгу (Егугъу­рэп ышIэрэм, «теурыкIо IофшIакI» зыфэпIон).

Хэта ахъщэр зытыгъугъэр?

Пшысэ

Зы чIыпIэ горэм къулыкъу щашIэу а зы унэм нэбгыритф зэдисыгъ. Пстэуми цыхьэ зэфашIыжьэу, яз гори имые емыIэу, ащ фэдэ хабзэ зыфагъэуцужьыгъэу псэущтыгъэх.

Арэу щыт нахь мышIэми, зы мафэ горэм ащыщ горэм исомишъэ кIодыгъэ. Зиахъщэ кIодыгъэм ыIуапхъэр ымышIэу, ышIапхъэр ымышIэу ежьи, Олыем дэжь кIуагъэ. КIуи къехъулIагъэр риIотагъ.

КъехъулIагъэр къызфеIуатэм, ыужырэ мафэм зэкIэ нэбгыритфыри ыдэжь аригъэщагъ. Аригъащи, якIыхьагъэкIэ зэфэдэхэу бэщ зырыз къаритыгъ.

— Ахъщэр зыштагъэр мы бэщхэм къагъэнэфэщт, — къариIуагъ. — Ахъщэр зыштагъэм ибэщ нахь къыхэхъощт.

А чэщыри аущтэу блэкIыгъэу, пчэдыжьым лIитфыри, ябэщ зырызхэр аIыгъэу, къызэрариIуагъэу, Олыем дэжь къекIолIэжьыгъэх. Бэщхэр аIихыжьхи зызэрегъапшэхэм, ащыщ горэм ибэщ нахь кIакоу къычIэкIыгъ.

Ахъщэр зыштагъэм ибэщ а чэщым нахь ин хъун шIошIи, пиупкIыгъэу къэ­нэфагъ. Олыем аущтэу тыгъуакIор къы­чIигъэщыгъ.

Апэрэ осыр

Этюд

Бжыхьэ уахътэр зытекIыгъэр тIэкIу шIагъэу, тыгъэгъазэр къихьагъэу кIощтыгъэми, дунаир фабэу, тыгъэпсэу, жьыр къабзэу, гоIоу хьалэмэтыгъ. Ауми мы аужырэ мафэм, хэпшIыкIэу джыри жьыр нахь къэфэбагъ, щыгъын фабэхэри, пкъы ухъумагъэри гум темыфэжьхэу. Нэфагъэ ащ зыгорэ къызэрихьыщтыр.

Пчыхьапэм ошъуапщэхэр чIэпцIэ Iабгъухэу огум къизэрэхьагъэх, тыдэми зыгорэм къызэрэщещхырэр гъуащэщтыгъэп. Нэфшъагъом, тэ тикъали ощхыр къынэсыгъэу, чIыгур къыгъэуцIыныгъэу, шIукIаеу, шъабэу къыщещхыщтыгъ. Жьыбгъэ папцIэр шэнычъэ-шэнычъэу къызбгырыугъ, ащ зыгорэ къызэрихьыщтыр пшIэнэу щытыгъ, сыхьат горэ тешIи, мыгумэкIыхэу, ос фыжь псыгъобзэ зэрыблыр къесэу ыублагъ. Осыр дахэ, къабзэ! Гур зыфекъудыйи, нахьышIум ущегъэгугъы. Осыр пхъапхъэп — цIынэ, арышъ, ар псынкIэу мэткIу, ауми кIымафэр къэсыгъ, осыри къесы. Тхьэм хэткIи ар мафэ тфешI! ИлъэсыкIэу къэкIуатэрэри лъэныкъуабэкIэ къытэтэнэу тэлъаIо!

Нарт Лъэпшъ апэрэ Iадэр зэришIыгъэр

(Бжъэдыгъу текст)

Нарт Лъэпшъ гъукIэ Iазэу щытыгъ. Ащ игъукIакIэтыгъэр гъэшIэгъонэу къа­Iотэжьы. Iэджэ гъучI плъыгъэр машIом къыпихыти, ар ыIыгъэу уатэджэ еозэ, ежь зыфэе сурэтыр хишIыкIыщтыгъэ. Ар цIыфмэ янэрылъэгъугъ.

Ащыгъум Iадэ щыIагъэп.

Лъэпшъы ыкъо ягуащэу нысэ иIагъ. Нысэм ипщ зэрэгъукIэрэ шIыкIэр гурыIуагъ. Лъэпшъ гъукIэ зыхъуджэ, гъучI плъыгъэм ыIэ зэрэпистыкIырэр, къин зэрилъэгъурэр зыгурэIом, ипщ дэгущыIэрэпти, блитIу ыукIышъи, ашъхьэ зэтырилъхьи, гъучIыIунэ пхыригъэкIи, кIыщ пчъэIупэм Iуилъхьагъ. ЗыIуелъхьэм, Лъэпшъ лIы акъылынчъэпти, ащ зыгорэ зэрепэсыгъэм гу къылъити, егупшысагъ.

— Мыщ урыIэбэнэу, гъучI плъыгъэр рыуубытынэу къыIузылъхьагъэм ышIыгъ, ыIуи, ащ исурэт гъучIым хишIыкIыгъ. Iадэр къызыхэкIыгъэр джары.

НэкIубгъор зыгъэхьазырыгъэр Мамырыкъо Нуриет.