КIымафэм пкъышъолым IэпыIэгъу ищыкIагъ

Илъэсым исыд фэдэрэ уахъти дэхагъэ горэ хэлъ, кIымафэри бэмэ якIас. Ау гумэкIыгъоу ащ къызыдихьырэри макIэп. Ахэм ащыщ кIымафэр къызэрихьэу типсауныгъэ зэщыкъоным ищынагъо нахь зэрэзэхатшIэрэр, зэпахырэ узхэр жъугъэу къызэрежьэхэрэр.

Пкъышъолым кIуачIэу хэлъым кIымафэм къыщэкIэшъ, цIыфыр псынкIэу пшъэу, зимыгъэчъыекIэу, чэфынчъэу мэхъу. Специалистхэм къызэрэхагъэщырэмкIэ, мыхэм афэдэ нэшанэхэр шъуиIэхэу гуцаф шъушIыгъэмэ, пкъышъолым IэпыIэгъу ищы­кIагъ, ащ ыкIуачIэ хэжъугъэ­хъон, шъуииммунитет жъугъэпытэн фае.

Иммунитетым къикIырэр зэ­кIэми ашIэу къытшIошIы — пкъы­шъолыр вирусхэм, бактериехэм, грибок зэфэшъхьафхэм защиухъумэн кIуачIэу иIэр ары, псауныгъэр ащ бэкIэ елъытыгъ. ЕджапIэм къыщыублагъэу тэшIэ иммунитетыр тIоу зэрэзэтефыгъэр: цIыфым ежь къыдэхъу­гъэу иIэр («врожденный» зыфаIорэр) ыкIи зэригъэгъотын ылъэкIы­гъэр («приобретенный»). Апэрэр генетическэу щыт, зэблэпхъун плъэкIыщтэп, цIыфым ар къыдэхъугъэмэ, узхэр псынкIэу «къепкIыхэрэп». ЯтIонэрэр цIы­фым узэу пэкIэкIыгъэхэм, прививкэхэм къатызэ пкъышъолым щызэIокIэ, ыкIуачIэу мэхъу.

Иммунитетыр кIымафэм сыдэущтэу къэпIэтын плъэкIыщта?

Мы упчIэм специалистхэм джэуапэу къыратыхэрэм ащыщ­хэу нахь къызэрыкIохэм, нахь Iэрыфэгъухэу нэбгырэ пэпчъ амал зыфэхъущтхэм шъуащыдгъэгъуазэ тшIоигъу.

Гъомылапхъэ­хэм якъыхэхын мэхьанэшхо иI

ЦIыфыр зэрэшхэрэм, ыгъэфедэрэ гъомылапхъэхэм бэкIэ ялъытыгъ ащ изытет, кIуачIэу иIэр. Иммунитетыр къэзыIэтын, ар зыгъэпытэн зылъэкIыщт гъо­мылапхъэу специалист пстэуми зэдырагъаштэу къыхагъэщыхэ­рэр хэтэрыкIхэр, пхъэшъхьэ- мышъхьэхэр, дэшхор, пцэжъыер ыкIи псы къызэрыкIор ары. ЕтIани гъэшIэгъоныр псым бэу уешъон фаеу къызэрэкIагъэтхъы­рэр ары. Пкъышъолым кIуачIэ иIэнымкIэ лъэшэу федэх лимоныр, имбирыр, бжьыныфыр, къэбэскъэ гъэшIоIугъэр, къэбыр.

Гъомылапхъэхэм ащыщыбэм иммунитетыр къырагъэIыхы, арышъ, ахэр нахь макIэу цIыкIуи ини агъэфедэнхэ фае. Ахэм ахэхьэх фастфудхэр, газ зыхэт псыр, IэшIу-IушIухэр.

Мы чIыпIэм джыри зы лъэныкъо шъунаIэ те­шъодгъадзэ тшIоигъу:

зыхэзыгъэкIы, оды зызышIы зышIоигъохэр кIыма­фэм ащ фемыжьэхэмэ нахьы­шIоу медицинэм иIофышIэ­хэм къыхагъэщы, пкъы­шъолэу зы­кIуачIэ къыщыкIэрэм нахь лъэшэу шъуиягъэ ешъумыгъэ­кIыным фэшI.

Жьы къабзэм нахьыбэрэ шъухэт

Шъыпкъэ, ащ псауныгъэмкIэ лъэшэу ишIуагъэ къызэрэкIощтыр тэшIэми, бэмэ ар агъэцакIэу пфэIощтэп. Непэрэ щыIэкIэ-псэукIэ ехьыжьагъэм ащ фэдэ амал макIэ зэритырэр. IофышIэ икIыжьыхэрэр псынкIэу унэм зэрэнэсыжьыщтхэр ары, анахьэу унагъо зиIэ бзылъфыгъэхэр, зыпылъхэр, хъулъфыгъэ­хэм янахьыбэри ащ дэшъхьахых, диванымрэ телевизорымрэ ахэ­ри дахьыхых.

Жьы къабзэм ухэтыныр пшъхьа­пэ къодыеп, псауныгъэм ищыкIэгъэ дэдэу щыт. Зы сы­хьат­рэ къэпкIухьэмэ, пкъышъолым «зеужьыжьы», кIуачIэм къыхэ­хъо, жьыкъэщэныр нахь IэшIэх мэхъу. ЦIыфым жьы къабзэ къызэрищэрэм, ар зэрищыкIагъэм фэдэу унэу узэрысыми мафэм зытIо-зыщэ «жьы къебгъэщэн» зэрэфаер зыщыбгъэгъупшэ хъу­щтэп.

Игъом зыбгъэпсэфын фае

Чэщым цIыфыр зэрэчъыерэм (дэгъоу мэчъыя, бэрэ къэуща, хэмычъыешъура) бэ елъыты­гъэр. Пкъышъолым зызэригъэпсэфырэм имызакъоу, ащ узхэм защиухъумэн ылъэкIынымкIи, иммунитетыр къемыIыхынымкIэ, мэхьанэшхо ащ иI.

ШIэныгъэлэжьхэм къызэраIорэмкIэ, пэтхъу-Iутхъум, плъыр-стыр узым защыуухъумэным, кIымэфэ «хандра» зыфаIорэм узэлъимыубытыным апае игъом угъолъыжьын, дэгъоу зыбгъэчъыекIын, пкъышъо­лым зебгъэгъэпсэфын фае. Тэрэзэу мычъыерэ цIыфым ыкIуачIэ псынкIэу къыщыкIэу еублэ. Мэфэ заулэрэ арэущтэу зытешIэкIэ, вирусыр «къыппыпкIэным» ищынагъо хэхъо.

ШIэныгъэлэжьхэм къызэрэхагъэщырэмкIэ, чъыенымкIэ анахь охътэ дэгъур чэщым сыхьатыр 11-м къыщыублагъэу пчэдыжьым сыхьатыр 7-м нэс. Ау нахьыжьэу укъэтэджын фаеу щытмэ, сыхьатыр10-м блэмыкIэу угъолъыжьын фае. ЦIыфыр сыхьати 7-м къыщымыкIэу чъыен фае пкъышъолым ыкIуа­чIэ зэтеуцожьыным фэшI. Зыгъэпсэфыгъо мафэхэм чъыер изыгъэкъужьынэу зыIо­хэрэр хэукъох, мафэ къэс игъом угъолъыжьынэу, ищыкIагъэм фэдизрэ учъыенэу зебгъа­сэмэ нахьышIу.

Пкъышъолыр псыхьэгъэныр

Ар мыIэшIэхэу зылъытэхэрэми адемыгъэштэнэу щытэп, ау псауныгъэмкIэ шIуагъэ къызэрихьырэр гъэнэфагъэ. ЩыIэныгъэм къызэригъэлъагъорэмкIэ, «моржевание» зыфаIорэм пылъ­хэм иммунитет дэгъу зэряIэм ишIуагъэкIэ пэтхъу-Iутхъур, плъыр-стырыр къяутэкIырэп.

Лъынтфэхэр гъэпытэгъэнхэмкIэ, иммунитетыр къэпIэтынымкIэ «контрастный душ» зыфаIорэм нахь шIуагъэ къыхьэу щымыIэу ары специалистхэм къызэрэхагъэщырэр. Псы чъы­Iэмрэ псы стырымрэ зэблэпхъу­хэзэ пчэдыжь къэс зыбгъэпскIызэ пшIымэ, иммунитетыр зэрэпытэщтым имызакъоу, ори мэфэ псаум кIочIэ дэгъу уиIэщтэу ары ахэм аIорэр. Ащи зебгъасэмэ, псауныгъэмкIэ шIуагъэ къызэрихьыщтыр нафэ.

Ащ изакъоп, косметикэм ылъэныкъокIи шIуагъэу пылъыр къыхагъэщы: целлюлит уимыIэнымкIэ, шъор зэлъагъэ мыхъунымкIэ ащ фэдэ зыгъэпскIыкIэр IэпыIэгъушIоу алъытэ.

«Контрастнэ душым» шIо­кIынэу, лъыкIотэнхэу фаехэм специалистхэр упчIэжьэгъу ашIынхэ фае япсауныгъэкIэ «моржеваниер», мылыпсыр зытекIэгъэныр къякIущт-къямыкIущтым епхыгъэу.

Мы зигугъу къэтшIыгъэ амалхэр пстэуми агъэцэкIэн алъэкIынэу тIорэп. Ахэм зафэбгъэхьазырын, зафытебгъэ­псы­хьан, теубытагъэ уиIэн фае. Арышъ, нахь къызэрыкIо шIыкIэхэр къыхэзыхыщтхэр нахьыбэщтэу тшIошIы. Ахэм ащыщых пчэдыжь къэс такъикъи 10-м зарядкэ пшIыныр, къэчъыхьаныр, хьамамэм укIоныр. Специалистхэм къызэрэхагъэщырэмкIэ, пкъышъолыр лъэшэу бгъэплъыным, пэхъэ стырым ухэсыным иммунитетым игъэпытэнкIэ яшIогъэшхо къэкIо.

ШъугукIэ шъурэхьатыным шъупылъ

ЦIыфыр бэрэ губжэу, гумэкIэу, мырэхьат зыхъукIэ, ииммунитет нахь хъыбэй мэхъу.

ШIэныгъэлэжьхэм зэрагъэунэфыгъэмкIэ, цIыфэу бэрэ щхыхэ­рэм, гушIор зынэгу кIэлъхэм «гормон счастья» зыфаIорэр (эндорфин) апкъышъол хэлъ мэхъу, ащ иммунитетыр къеIэты.

Шъурэхьатыным, шъугупсэфыным пае мэкъэмэ дахэхэм, анахь шъугу рихьыхэрэм шъуя­дэIу, ау мылъэш дэдэу.

Зыщышъумыгъэгъупш: тутыным, шъон пытэхэм иммунитетыр рагъэIыхы, пкъышъолым ыкIуачIэ къыща­гъакIэ, узхэм апэуцужьыныр нахь къин къыщэхъу.

Сымэджэнэу зыпари фаеп. Ащ пае тииммунитет дгъэпытэн, пкъышъолым IэпыIэгъу тыфэ­-хъун фае. Врачхэр упчIэжьэгъу шъушIых, прививкэхэм, вакцинэхэм защышъумыдзый, шъу­Iэхэр бэрэ шъутхьакIых, тэрэзэу шъушх. Лъэхъаным къытырэ амал пстэури жъугъэфедэ шъуи­псауныгъэ къэшъуухъумэным фэшI.