Егъэзыгъэ IофкIэ Херсон хэкум зышъхьэ къизыхыжьыхи, Адыгеим къэкIуагъэхэу ООО-у «АгроЮг» зыфиIорэм ихьакIэщэу поселкэу Красненскэм дэтым щыпсэухэрэм адэжь тыщы­Iагъ. Ахэм ящыIэкIэ-псэукIэ зыфэдэр, республикэм ищыIэныгъэ зэрэхэгъуазэхэрэр зэдгъэшIагъ.

Поселкэм тызыдахьэм, цIыф­хэм социальнэ IэпыIэгъу ягъэгъотыгъэнымкIэ зэхэубытэгъэ гупчэу Теуцожь районым итым итхьаматэу Одэжьдэкъо Нурбый къытпэгъокIыгъ. ЦIыфхэр пIэлъэ гъэнэфагъэкIэ къызыщыуцугъэ­хэм мыр ипащ.

Нурбый къызэриIуагъэмкIэ, апэ мыщ нэбгырэ 79-рэ къыщыуцугъагъ, джы 62-рэ къычIэ­нагъ. Зыхэр яIахьылхэм адэжь, Анапэ, Крымск, ТIуапсэ, Краснодар кIо­жьыгъэх, зы нэжъ-Iужъыр Ис­панием щыпсэурэ ыпхъу ыщэжьыгъ. Мы уахътэм анахь Iофыгъо шъхьаIэу зыуж итхэу тигущыIэгъу къыхигъэщыгъэр егъэзыгъэ IофкIэ Херсон хэкум зышъхьэ къизыхыжьыгъэхэу мы хьакIэщым щыпсэухэрэм ятхылъхэм ягъэпсын ары.

— АР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат Херсон хэкум къи­кIыгъэхэм яIофыгъохэм язэшIохынкIэ пшъэрылъэу къытфигъэуцугъэхэр зэрэдгъэцэкIэщтхэм тыпылъ, — къеIуатэ Одэжьдэкъо Нурбый. — Зышъхьэ къезыхьыжьэжьынэу хъугъэхэр пIэлъэ гъэнэфагъэкIэ зычIагъэтIысхьагъэхэр щыIэныгъэм щагъэфедэн фэе пкъыгъохэмкIэ зэтегъэпсыхьагъ, игъом медицинэ IэпыIэгъур ятэгъэгъоты. Непэ ахэр къетщэкIыхэзэ ятхылъхэр афэтэгъэпсых, нахьыбэ­м паспортхэр яIэх. Ау джы­ри ащ ежэхэрэри ахэтых. Нэбгыри 5-мэ Херсон хэкум исыхэзэ урысые паспортхэр афагъэпсыхи, ау къаратыжьынэу игъо имыфэхэу мыщ къэкIожьыгъэх, джы къафарагъэхьыжьынэу ежэх. ПсэупIэ сертификат къызэ­ратыгъэхэм унэгъуи 4 ахэ­фагъ. Ахъщэ тынхэр къаратынхэм фэшI ящыкIэгъэ тхылъхэр пстэуми афэдгъэпсыгъэх ыкIи къаIукIагъэх.

ПIэлъэ гъэнэфагъэкIэ цIыфхэр къызэуалIэхэрэ чIыпIэу поселкэу Красненскэм дэтым ипащэ иIэпыIэгъоу ГъукIэлI Иринэ къызэриIуагъэмкIэ, къэкощыгъэхэм анахьыжъэу ахэтым илъэс 92-рэ, анахь цIыкIум мэзи 7 аныбжь.

— ПстэумкIи кIэлэцIыкIу 13 мэхъух, — къеIуатэ Иринэ. – Ахэм ащыщэу нэбгыри 5-р Адыгэкъалэ игурыт еджапIэ, 2-р — ПчыхьалIыкъуае ащэх. Адрэ­хэр аныбжьыкIэ къикIыхэрэп еджапIэм кIонхэу. КIэлэцIыкIу IыгъыпIэм кIонэу щытхэри ахэтых, ау янэхэр фаехэп, псэупIэ сертификатыр къаратэу унэ защэфыкIэ ащ елъытыгъэу Iыгъы­пIэм ратыщтых. Мы чIыпIэм къыщыуцугъэхэр мафэм щэ, кIэ­лэцIыкIухэр плIэ агъашхэх. шхапIэу «Гурман» зыфиIорэр къафэпщэрыхьэшъ, зэрэстырыбзэу машинэкIэ къафащэ. Джащ фэдэу ягукIаехэр атырагъэунхэм фэшI культурнэ программэхэр афызэхащэх, ахэр Очэпщые дэт культурэм и Унэ къащыфагъэлъагъох. Мары джы ИлъэсыкIэр къэблагъэ, елкэ чъыгыр афэдгъэуцущт.

Медицинэ IэпыIэгъоу арагъэгъотырэм къытегущыIагъ Красненскэ ФАП-м ифельдшерэу Шэуджэн Заремэ.

— Апэрэ мафэхэм къащегъэ­жьагъэу зэкIэ къэкощыгъэхэм медицинэ IэпыIэгъур аIокIэ, — къеIуатэ ащ. — Пэтхъу-Iутхъур, лъы дэкIуаер, гу-лъынтфэ узхэр ары анахь зыгъэгумэкIыхэрэр. ЗэкIэ Iэзэгъу уцхэр тиIэх, зыпари къядгъэщэфырэп. Нахь IэпыIэгъу куу зищыкIагъэхэр Адыгэкъалэ исымэджэщ ятэгъа­щэх. Ахэтых ежь яуцхэр зыIыгъэу къэкIожьыгъэхэр, «тэухыфэ ахэм тяшъощт» зыIохэрэри, ау нахьыбэм ящыкIагъэр тэ аIэкIэтэгъахьэ.

Нэужым егъэзыгъэкIэ зы­шъхьэ къезыхьыжьэжьын фае хъугъэхэм ащыщхэм гущыIэгъу тафэхъугъ. Илъэс 92-рэ зы­ныбжь Зинаида Пановар зэрыс унэм тихьагъ. Тызэрилъэгъугъэм тетэу ар чанэу къызыщылъэтыгъ, сыд зетэIуи тфэтIысыгъэп, «сычэфэу зышъозгъэлъэгъу сшIоигъу» къы­тиIуагъ. Ар Херсон хэкум ит къалэу Новэ Каховкэм къикIыгъ.

— Лъыр зэрэдэкIуаерэм къы­хэкIыкIэ лъэшэу гъогур къысэхьылъэкIыгъ, — къеIуатэ ныо губзыгъэм. — Мыщ фэдэ уз зиIэхэм рэхьатныгъэ ящыкIагъ, ау тыдэ къикIынгущ ар. Джащ фэдэ уахът тызхэтыр, сыдэу зытшIын. Ау тыгу дгъэкIодырэп, нахьышIум тыщэгугъы. Адыгеим щызгъотыгъэ пстэумкIи сырэзэ дэд. Лъэшэу анаIэ къыттет, тагъашхэ, къытэIазэх, унэ фабэм тыщэпсэу, илъэс 92-рэ зыныбжь ныом ащ нахьыбэ ищыкIагъэп.

ГущыIэр лъигъэкIотагъ Валентина Корень. Мы бзылъфыгъэри Новэ Каховкэм къикIыгъ.

— Сян, сшыпхъоу Еленэ тызэгъусэхэу тыкъэкIожьыгъ, — къеIуатэ тигущыIэгъу. — Мэфэ заулэ тешIагъэу тятэ ежь-ежьырэу къытлъыкIожьыгъ. Сянэ ипсауныгъэ гъунэм нэсыгъэу къынэдгъэсыгъ, зэу ар сымэджэщым агъэгъолъыгъ. ГухэкI нахь мышIэми, иуз хэужъыныхьэгъэ дэдэу къычIэкIи, шэкIогъум и 24-м идунай ыхъожьыгъ. Адыгэкъалэ дэт сымэджэщым иврачхэм алъэкI къагъэнагъэп, ащкIэ тафэраз. Джащ фэдэу тянэ зэрэдгъэтIылъыжьыщтым епхыгъэ фэIо-фэшIэ пстэури Теуцожь район администрацием къытфызэшIуихыгъ: къэхалъэм чIыпIэ къыщыфыхагъэкIыгъ, динлэжьым къеджагъэх. Фэбагъэ хэлъэу Адыгеим къызэрэщытпэгъокIыгъэхэр гущыIэ заулэкIэ къыпфэIощтэп. Анахь уигупсэ дэжь укIуагъэми, арэущтэу къыпщымыгушIукIхэу мэхъу. Зэпымыоу тищыкIагъэм, тиIофхэм язытет къыкIэупчIэх. Тызэжэрэ закъор псэупIэ сертификатыр ары.

Илъэс 48-рэ зыныбжь Оксана Бурлако ишъхьэгъусэу Сергей кIыгъоу Херсон къикIыжьыгъэх.

— Тизакъоу тыкъэкIожьыгъ, гухэкI нахь мышIэми сабый къытпыфэнэу хъугъэп, — еIо Оксанэ. — ТыкъызкIэкIожьы­гъэр сипсауныгъэ сегъэгумэкIы, рэ­хьатыгъо сищыкIагъ. Къэо макъэ­хэр зэхэсхы къэс сыкъащтэ­щтыгъ, инэу сшъхьэ лъыр дэ­кIуае. Игъорыгъозэ джы тIэкIу нахь сыкъэрэхьатыгъ. Адыгеим дахэу къызэрэщытпэгъокIыгъэхэмкIэ пстэуми лъэшэу тафэраз, а шIушIагъэр егъашIи тщыгъупшэщтэп. Илъэси 8-м къыкIоцI чъы­Iэм тыхэсыгъ, анахь кIымэфэ­шхоми электричествэр къагъэ­кIуасэу бэрэ къыхэкIыгъ. Джы зыдгъэфэбэжьыгъ, тIотэжьыгъ.

ГущыIэгъу тызыфэхъугъэ пстэуми рэзэныгъэ гущыIэ нэмыкI къаIуагъэп. ЕгъэзыгъэкIэ къэкощынэу хъугъэ цIыфхэм Адыгеир гупсэфыпIэу къыхэзы­хыгъэхэри, нэмыкI чIыпIэ кIо­жьын гухэлъ зиIэхэри ахэтых. Ау щыIэкIэ рэхьатым, мамырныгъэм зэрежэхэрэр пстэуми къыхагъэщыгъ.

Iэшъынэ Сусан.