«Напэ зиIэм лIыгъэ иI». ГущыIэжъ

ЦIыфыр тIо къэхъурэп. Гъа­шIэри зэзакъу Тхьэшхом цIыфым къызэрэритырэр.

Ау, урыс тхэкIошхом зэри­Iуагъэу, ухэтми уищыIэныгъэкIэ урыкIэмыгъожьынэу, урымыу­кIытэжьынэу уимафэ пэпчъ зэбгъэзафэзэ, шIур блэжьэу, унапэ къабзэу ущыIэныр ары анахь мэхьанэ зиIэр ыкIи пстэури зыфэкIожьырэр.

Шэуджэн районым ит къоджэшхоу Мамхыгъэ унэгъо дэгъуби цIыф дэхаби къыдэхъухьагъ. Ахэм ащыщ зигугъу къэсшIыщтыр — Отэщыкъо Аслъан Юныс ыкъор. Янэ-ятэхэм нэбгы­ри 4-у апIугъэх: Аслъан, ышыпхъухэу Мариет, Нуриет ыкIи анахьыкIэу Руслъан. Мамхыгъэ гурыт еджапIэр къыухыгъ, апшъэ­рэ еджапIэм иеджэн щы­лъигъэкIуати, тарихъымкIэ кIэлэегъэджэ сэнэхьатыр иIэ хъугъагъэ. Аслъан икIэлэгъу-ныбжьыкIэгъум къыщегъэжьагъэу уичIыгу, Хэгъэгур, лъэпкъэу узщыщыр къызэрэуухъумэщтхэм, уцIыфышIуныр IэнэтIэ ялыеу зэрэщытым игупшысэ зэлъа­штэу, «лIыгъэ» зыфаIорэр зэра­шырэр ежь-ежьырэу ыгъэунэфымэ шIоигъоу уахътэ къекIоу къыхэкIыгъ. Ау къэбарыр къэ­IотэгъошIуми, ущыIэныр, уцIыфыныр, ощ фэдэ цIыфэу къы­бготыр пшъхьэ фэбгъэдэныр къы­зэрыкIо дэдэу зэрэщымытыр зэхишIэщтыгъ. Загъори изэкъо дэдэу зыщыхъужьэу, ыIощти ышIэщти ымышIэу зы шъэф мыIотагъэ горэм ыгъэплъызыщтыгъ. Пшъхьэ закъо зыгорэ фэошIэкIэ зэримыкъурэр, ощ фэдабэм апае, уиIахьылхэм, ныбджэгъухэм, лIакъом, уикъо­джэгъухэм, уилъэпкъ апае шIу пшIэным имэхьанэ зэлъиубытэу къыхэкIыгъ.

Ащ дэжьым Отэщыкъо Аслъан кIэлэкIэжьыгъэп, унагъуи, тахъти, тынчыныгъи иIагъ. Ау уахътэр хэгъэгумкIи ащ щы­псэурэ цIыфхэмкIи къызэры­кIуагъэп — зэкIэ зэбгыры­зыщтыгъ, зэхэтакъощтыгъ… Я 90-рэ илъэсхэр арыгъэ. Адыгэ лъэпкъыр егъашIэм чIыгум шъхьа­щэ фишIэу, ащ ыпсэ хэлъэу зэрэлажьэщтыгъэм, фыгуцэр ыгъэлъапIэу зэрэщытым зэлъаубытыгъ ыкIи хэти сыди пымылъэу имурадэу къыздырихьакIырэм фэкIонэу, лъэкIэу иIэр рихьылIэнышъ, тятэжъ пIа­шъэхэм ячIыгужъ зыщиушэты­нэу, ыгу щизэу мэкъу-мэщымкIэ гъэзагъэу лэжьэнэу джащыгъум теубытэгъэ ин хэлъэу рихъу­хьагъ Отэщыкъо Аслъан.

«Iоф мыублэм блэ хэс» аIо. Мамхыгъэ кIалэр зыримыгъэу­кIыхьэу чIыгулэжьыным фе­жьагъ. Ар 1990-рэ илъэсыр ары­гъэ. Адыгэ шъолъырымкIэ апэрэу фермер IофшIэн мы­псынкIэм, ау гъэшIэгъон пчъагъэу зэхэлъым Отэщыкъо Ас­лъан Iууцуагъ. ЧIыгу гектар 12 ыкIи чэмищ ащ зэрэригъэжьэгъагъэр. ЧIыгулэжьынри былым­хъунри къызэрыкIо дэдэхэп, гектар зытIури зы чэмыри зэ­рэпфэIыгъ. Ау Аслъан ыгукIэ шIукIае шIагъэу мы Iофым зыриусэигъагъ ыкIи къин зыпыплъэгъорэ Iофыр къызэрэотэ­жьыщтыр ышIошъ хъущтыгъ. Уахътэр зы чIыпIэ итырэп. Ас­лъани уцуи тIыси иIагъэп, игъорыгъоу, «Отэщыкъу» зыфиIоу зэхищэгъэ фермер хъыз­мэтшIапIэм игъэхъагъэхэм ахи­гъахъозэ ыцIэ шIукIэ раригъэIуагъ. Икъуаджэу Мамхыгъэ километрэ заулэкIэ пэIудзыгъэу щыс къутыр цIыкIоу Дорошенкэм дэжь щызэтыригъэпсыхьэгъэ фермэр хэкум щызэлъашIагъ. Отэщыкъо Аслъан чIыгоу ылэ­жьырэми илъэси 10-м къыкIоцI бэ хигъэхъуагъэр — гектар 800-м къехъугъ, ащырэ чэмхэр 80-м нэсыгъэх ыкIи агъэпщэрырэ былымышъхьэр 40 хъугъэ. Гухэлъ инэу зыфишIыжьыгъэм ишъыпкъэу факIощтыгъ Отэ­щыкъор, чIыгулэжьыным ыкIи былымхъуным икъоджэгъухэу лэжьэныр зикIасэхэр зэриубытылIэхи, фигъэчэфыгъэх. Лэжьыгъэр афэбагъоу, чэмхэм чэщ-зымафэм щэ килограмм 20-м нагъэсэу къатэу хъугъэ. ЫшIэрэ Iофым лъэшэу егугъущтыгъ Отэщыкъо Аслъан, ичэмхэри лъэпкъышIугъэх, ичылапхъи лъэ­шэу фэсакъэу ыухъумэщтыгъ.

«Лажьэрэм лыжъ ешхы» аIуагъ тинахьыжъхэм. Бжыхьэм ашIагъэр къызалъытэжькIэ, Отэ­щыкъом имэщ бэгъуагъэ икъо­джэгъухэм, тэмашъхьэм тесхэм, сымэджэ нэжъ-Iужъхэм аIуимыгъакIэу къыхэкIыщтыгъэп, щэри, лыри джащ фэдэ къабзэу аригъэгъотыщтыгъ. Дэрмэнышхо пылъэу Отэщыкъом иIофхэр кIэкIыщтыгъэх. Джащыгъум Ас­лъан апэ ылъэкъуацIэкIэ зэджэгъэ хъызмэтшIапIэр, нахь лъапсэ иIэу, къутэмабэ иIэу зэрэхъугъэм къыпкъырыкIызэ, чIыгу­лэжьыным готэу, ыгукIэ икIэсэ былымхъуныр нахь кIигъэтхъэу, ихъызмэтшIапIэу артель хъу­гъэу зыхэхъуагъэм лъэшэу «БылымахъокIэ» еджагъ. Игухэлъ зэрэкIэхьащтым, иамалхэм зэ­рахигъэхъощтым цIыф Iушыр зыкIи езэщыгъэп, иIофхэр зэ­рэкIэкIхэрэми лъэшэу ыгъэразэщтыгъ. ТехникакIэу а лъэхъаным АР-м и Президентыгъэу Шъэу­мэн Хьазрэт къыIэкIигъэхьа-гъэу, илъэси 5 пIалъэкIэ ыпщыныжьынэу щытыгъэми лъэшэу ишIуагъэ къэкIуагъ. Отэщыкъом чIыгу гектар 800-у иIэм джыри хигъэхъуагъ, къоджэдэсхэм ащыщхэм чIыгу Iахьэу къатефагъэхэр къыратыгъэх, цыхьэ цIыфхэм къыфашIыгъ, ыгъэла­жьэхэрэри зэфэзафэхэу ыгъэ­IорышIэщтыгъэх. Мэзэ лэжьапкIэм имызакъоу, лэжьыгъэр зыIуахыжькIэ ыпкIэ аIимыхэу нэбгырэ пэпчъ тонным къыщымыкIэу коцрэ хьэрэ ариты­щтыгъ.

Аслъан ичIыгухэм лэжьыгъэ зэфэшъхьафхэр, хэтэрыкIхэр къызэращыкIыщтыгъэр, пстэури зэрэфэбагъощтыгъэр цIыфхэм янэрылъэгъугъ. Ибылымышъхьэхэми лъэшэу ахэхъуагъ, ахэм яфэIо-фашIэхэри, ящыкIэгъэ Iус лъэпкъхэри, унэхэри зэтыри­гъэпсыхьагъэх. Джащ фэдиз хъызмэтшIэпIэшхоу республикэм лэжьыгъэ бэгъуагъэ къыфэзы­хьэу, щэр, лыр, нэжъ-Iужъ IыгъыпIэхэм, кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэм зэфэдэу аIузыгъэкIэрэ Отэщыкъом нэбгырэ 15 Iоф зэригъашIэщтыгъэр: былым­IыгъитIу, чэмыщитIу, адрэхэр ме­ханизаторыгъэх, шоферыгъэх, техникэм лъыплъэщтхэри иIа­гъэх. Ахэр зэкIэ IофшIэныр зикIэсэгъэ цIыф чаныгъэх. Ас­лъан ыгукIэ ыгъатхъэу, гуапэ хигъуатэу мы IофшIэнышхор илъэс 30-м ехъум ыгъэцэкIагъ. «Iофыр къегъэгущыIэ» зыфа­Iохэрэм ар ащыщыгъ, къуаджэу Мамхыгъэ имызакъоу, Шэуджэн районым, зэрэ Адыгэ Респуб­ликэу ыкIи Москва ащ ыцIэ шIукIэ анэсыгъ.

Къэралыгъо тын зэфэшъхьаф­хэри ифэшъошэ дэдэу къыра­пэсыгъэх, ахэм ащыщ орденэу «Хэгъэгум ыпашъхьэ гъэхъ­агъэу щыриIэхэм апае» зыфиIоу я II-рэ шъуашэр зиIэр.

Илъэпкъ шIоу филэжьырэм ыгъатхъэу, ыгъэгушхоу, цIыф зэхэдз имыIэу, хэти ишIуагъэ зэрэригъэкIыщтым, зэригъэгушIощтым ынаIэ тетэу щыIагъ Отэщыкъо Аслъан. ЫкIуачIи, иакъыл чани, иамали ашъхьасыгъэп, хэткIи гукIэгъушIагъ, гупыкIышхо иIагъ; сабый лъэрыкIоу унэIупэ уцкъэшхъо дахэм хэсым IугушIукIызэ кIэрыхьэти, ышъхьашъо Iэ щифэщтыгъ, ахъщэкIэ сабыим етэщтыгъ, ыгъэгушIощтыгъ. Аслъан илэжьэкIагъэр, ицIыфышIугъэ, шъыпкъэныгъэу хэлъыгъэр, лъэпкъ гу­шхоныгъэу, шIулъэгъу лъэшэу иIагъэр, шэнышIоу хэлъыгъэ пстэур зы тхыгъэ игъэфэгъуай. ЦIыфышIур зытхэкIыжьыгъэр мэфэ 40 мэхъушъ, ащ шIоу ылэжьыгъэр, щэIэфэ псэпабэу ышIагъэр IукIэжьынэу, зышIэщтыгъэ цIыфхэм, мамхыгъэхэм, пстэуми ацIэкIэ телъэIу. ИIагъ Отэщыкъо Аслъан кIуачIи, лъэ­кIи, амали, пщэнэуи пщэфынэуи щымыт цIыфыгъи. Тхьэм джэнэт къырет!

Мамырыкъо Нуриет.