Урысые Федерацием и Конституцие къэралыгъом итхылъ шъхьаI, апшъэрэ юридическэ кIуачIэ иI, нэмыкI хэбзэгъэуцугъэхэм ямэхьанэ ыкIи зэрэзэхэтыщтхэр ащ къегъэнафэх.

Ащ итарихъ гъэтэрэзыжьын зэпымыожьхэмкIэ зэхэт, ау ахэм непэрэ лъэхъаным диштэу зэхэгъэуцогъэ тхылъ хъуным къыфащагъ. УФ-м и Конституцие заштагъэм къыщыублагъэу уеплъымэ, зэхъокIыныгъэу, тарихъ хъугъэ-шIагъэ къэралыгъом ищыIэныгъэ къыхэхъухьагъэр зэкIэ ибгъотэщт.

1993-рэ илъэсым тыгъэгъазэм и 12-м мэкъэтынэу зэхащагъэр ары хэгъэгум итхылъ шъхьаIэ зыщаштагъэр. КъыкIэлъыкIорэ 1994-рэ илъэсым УФ-м и Президентэу Борис Ельциным иуна­шъокIэ а мафэр къэралыгъо мэфэкI хъугъагъ.

1993-рэ илъэсым тыгъэгъазэм и 12-м щыIэгъэ референдумым нэбгырэ миллион 58-рэ мини 187-м ехъурэ хэлэжьагъ. Ар хэ­дзакIохэм япроцент 54,8-рэ хъущтыгъ. Нэбгырэ миллион 33-рэ фэдизмэ Конституцием ипроектэу агъэхьазырыгъэм дырагъэштагъ. А мэзэ дэдэм и 25-м Законым кIуачIэ иIэ ­хъугъэ.

КонституциякIэм апшъэрэ къэ­ралыгъо къулыкъухэр зэрэгъэпсыгъэщтхэм зэхъокIыны­гъабэ къыхилъхьагъ. Ащ итхагъэр IэубытыпIэ ышIызэ цIыфым ифитыныгъэхэр къыухъумэн ылъэкIынэу хъугъэ, хьыкумхэм ыкIи къэралыгъо хэбзэ органхэм Iоф горэ зэхафымэ, Закон шъхьаIэм итхагъэр къыдалъы­тэнэу рагъэжьагъ.

Закон шъхьаIэм Президентыр къэралыгъом ипэщэнэу къыщеIо, Конституцием, цIыфхэм яфитыныгъэхэм, яшъхьафитыныгъэ къэухъумэгъэнхэмкIэ пшъэры­лъэу иIэхэр щыгъэнэфагъэх. Ащ юридическэ кIуачIэ иI, Урысые Федерациер зэрэщытэу зэ­лъе­убыты. Хэбзэгъэуцугъэу е нэмыкI актэу къэралыгъом ща­штэ­хэрэр Конституцием пэ­шIуе­­кIоу гъэпсыгъэхэ хъущтэп. Уры­сыем и Президент Кон­сти­туцием теIабэзэ присягэр къехьы.

2020-рэ илъэсым ищылэ мазэ УФ-м и Президентэу Владимир Путиным Федеральнэ ЗэIукIэм фигъэхьыгъэ Джэпсалъэм Закон шъхьаIэм гъэтэрэзыжьынхэр фэшIыгъэнхэу предложение къы­щихьыгъ. Депутатхэм анахьыбэм, парламентхэм япащэхэм, партиехэм яфракциехэм ащ дырагъэштагъ.

ЦIыфхэм яеплъыкIэ къыдэ­лъытэгъэнри къэралыгъом ипащэ апшъэ къышIыгъ. Ащ фэшI мэлылъфэгъум и 22-м мэкъэтынхэр зэхащэнхэу тыраубытэгъагъ. Ау а охътэ дэдэм пандемиер къежьагъ ыкIи Iофтхьабзэр зэкIахьанэу хъугъэ. Мэ­къуогъум и 25-м къыщыубла-гъэу бэдзэогъум и 1-м мэкъэтынхэр Урысыем щыкIуагъэх.

Макъэ ытыным ыныбжь нэсы­гъэу къэралыгъом исым ипро­цент 67,9-рэ ахэм ахэлэжьагъ, процент 77,9-мэ, ар нэбгырэ миллион 58-м ехъу, дырагъэштагъ, 21,2-мэ имыгъоу алъытагъ. 2020-рэ илъэсым ибэ­дзэогъу мазэ и 4-м УФ-м и Конституцие гъэтэрэзыжьынэу фашIыгъэхэм кIуачIэ яIэ хъугъэ. ПстэумкIи ахэр 206-рэ мэхъух. Нахьыбэр социальнэ лъэныкъом, къэралыгъо гъэIорышIэным, нэмыкIыбэм ахэр афэгъэхьыгъэх.

ХэушъхьафыкIыгъэ дзэ операцием зэхъокIыныгъэу къыздихьыгъэхэм апкъ къикIыкIэ Конституцием гъэтэрызыжьынхэр фашIынхэу хъугъэ ыкIи ахэр къыдэлъытагъэхэу мы илъэсым ичъэпыогъу мазэ икIэрыкIэу къыдагъэкIыжьыгъ.

Илъэс 12-рэ Конституцием и Мафэ зыгъэпсэфыгъоу щытыгъ. УФ-м и Къэралыгъо Думэ Iоф­шIэнымкIэ Кодексым фишIыгъэ гъэтэрэзыжьынхэм къызэращиIорэм тетэу, 2005-рэ илъэсым ищылэ мазэ и 1-м къыщегъэ­жьагъэу IофшIэгъу мафэ ар хъужьыгъэ.

Зыгъэхьазырыгъэр ХЪУТ Нэфсэт.