Ахъщэ къолъхьэ тын-Iыхыным ылъэныкъокIэ хэбзэгъэуцугъэу щыIэр Адыгэ Республикэм зэрэщагъэцакIэрэм иIофыгъохэм афэгъэхьыгъэу тиупчIэхэм джэуапхэр къаритыжьыгъэх АР-м и Прокуратурэ ахъщэ къолъхьэ тын-Iыхыным пэшIуекIогъэнымкIэ хэбзэгъэуцугъэр гъэцэкIагъэ зэрэхъурэм лъыплъэгъэнымкIэ прокурорым иIэпыIэгъоу Евгений Лесных.

— Ахъщэ къолъхьэ тын-Iыхыным пэшIуекIогъэнымкIэ сыда анахьэу прокуратурэм ынаIэ зытыригъэтырэр?

— Ахъщэ къолъхьэ тын-Iыхыным пэшIуекIогъэным епхыгъэ Iофыгъохэм язэшIохын гумэкIыгъо шъхьаIэу щыт. Къэралыгъо хабзэм ыкIи гъэIорышIэным, джащ фэдэу хъызмэт IофшIэным алъэныкъокIэ коррупцием пэ­шIуе­кIогъэнымкIэ къэралыгъо- правовой институтэу щытыр прокуратурэр ары. Ащ мурад шъхьаIэу зыфигъэуцужьыхэрэм ащыщ мы лъэныкъомкIэ хэбзэухъумэкIо къулыкъухэм хэбзэгъэуцугъэр амыукъоныр, ахъщэ къуалъхьэ зыштагъэхэр къыхэгъэщыгъэнхэр ыкIи ахэм пшъэдэкIыжь ягъэхьыгъэныр. Мы лъэныкъомкIэ хэбзэгъэуцугъэр аукъуагъэу цIыфхэм ыкIи юридическэ лицэхэм дэо тхылъхэр къытIэкIагъахьэхэмэ, шIокI имы­Iэу ахэмкIэ уплъэкIунхэр зэхэтэ­щэх. Коррупцием пэшIуекIогъэнымкIэ хэбзэгъэуцугъэр зыукъо­хэрэм дисциплинарнэ, административнэ ыкIи уголовнэ пшъэ­дэкIыжьхэр ятэгъэхьых. Коррупцие нэшанэ зиIэ бзэджэшIагъэ­хэм апэшIуекIогъэнымкIэ анахьэу тынаIэ зытедгъэтырэр IэнатIэ зыIыгъхэм, хэбзэухъумэкIо къу­лы­къушIэхэм хабзэр амы­укъо­ныр, джащ фэдэу лъэпкъ проектхэм ягъэцэкIэн ыкIи бю­джет ахъщэр зэрагъэфедэрэр ары.

Ахъщэ къолъхьэ тын-Iыхыным лъэныкъуабэ къызэлъеубыты. «Къуалъхьэ умышIэу — улъыкIотэщтэп» зэраIорэр цIыфхэм ящыIэкIэ-псэукIэ куоу хэхьагъ. Ащ нэмыкIэу, IэнатIэу аIыгъыр къызфагъэфедэзэ къуалъхьэр аштэ, къэралыгъо мылъкур, чIыгу Iахьхэр, хэбзэ ахъщэр атыгъух.

— Мы илъэсым коррупционнэ нэшанэ зиIэ сыд фэдэ бзэджэшIагъэха нахьыбэу къы­хэжъугъэщыгъэхэр? Щысэхэр къэпхьыгъэмэ дэгъугъэ.

— Ахъщэ къолъхьэ тын-Iыхыным пэшIуекIогъэнымкIэ уголовнэ правэм ылъэныкъокIэ 2022-рэ илъэсым имэзэ 11-у пыкIыгъэм коррупционнэ нэшанэ зиIэ бзэджэшIэгъэ 75-рэ тишъолъыр щагъэунэфыгъ. Ахэм ащыщэу бзэджэшIэгъэ 37-р къуалъхьэ зэраштагъэм фэгъэхьыгъ. Джащ фэдэу коррупционнэ нэшанэ зиIэ бзэджэшIагъэу къыхагъэщыгъэм ипроцент 40-р, бзэджэшIэгъэ 29-рэ мэхъу, бюджет ахъщэр ыкIи цIыфхэм ямылъку зэратыгъугъэхэм афэгъэхьыгъ.

АщкIэ щысэ къэсхьын. Мы илъэсым ипчъагъэкIэ бэ хъурэ къуалъхьэр мызэу, мытIоу ыIэ илъ къулыкъушIэхэм къызэраIихыгъэм фэшI республикэ Къэралыгъо автоинспекцием ипащэ игуадзэу Iоф зышIэщтыгъэ Гусэрыкъо Рамзин, джащ фэдэу Мыекъопэ къэлэ хьыкумым ихьыкумышIэу Павел Агафоновым къуалъхьэ къаIихи гражданскэ IофымкIэ хабзэм пэшIуекIорэ унашъо зэришIыгъэм къыхэкIэу хьапс атыралъхьагъ.

— Мы илъэсым тхьапша къы­хэжъугъэщыгъэр? Мы лъэ­ны­къомкIэ хэбзэгъэуцугъэу щыIэхэр сыдэущтэу гъэцэкIагъэ хъухэра?

— 2022-рэ илъэсым имэзэ 11-у пыкIыгъэм хэбзэгъэуцугъэр гъэцэкIагъэ зэрэхъурэм фэгъэ­хьыгъэу прокурорхэм лъыплъэн Iофтхьабзэу зэрахьагъэхэм къа­кIэ­лъыкIоу хабзэр аукъуагъэу хъугъэ-шIэгъэ 300-м ехъу агъэу­нэфыгъ. Прокурорхэм ашIыгъэ унашъомкIэ нэбгырэ 300-м ехъумэ дисциплинарнэ пшъэ­дэкIыжь арагъэхьыгъ, къолъхьэ тын-Iыхыным нэшанэ зиIэ хэбзэ­укъоныгъэ зезыхьэгъэ нэбгырэ 30-м ехъумэ административнэ тазырхэр атыралъхьагъэх, сомэ миллиони 10-м ехъурэ зэрарым къырагъэгъэзэжьынымкIэ хьыкумым даохэр фагъэхьыгъэх.

ГущыIэм пае, Мыекъуапэ и Прокуратурэр зэрэкIэдэугъэм къыхэкIэу АР-м и Къэралыгъо псэупIэ инспекцие ипащэ игуа­дзэ цыхьэ зэрэфамышIыжьырэм къыхэкIэу иIэнатIэ IуагъэкIыгъ. Ащ ипащэ щигъэгъозагъэп къолъ­хьэ тын-Iыхын нэшанэ зиIэ хэбзэукъоныгъэ зэрэзэрихьа­гъэм, джащ фэдэу бгъуитIум яшIоигъоныгъэхэр зэтегъэуцо­жьыгъэнхэм иамал рихьылIагъэп, лицензием пылъ шапхъэхэр гъэIорышIэкIо компанием зэри­укъуагъэмкIэ административнэ пшъэдэкIыжь арамыгъэхьыным фэшI къуалъхьэ къаIихыгъ.

— Коррупционнэ хэбзэ­укъо­ны­гъэ зезыхьэгъэ физическэ цIыфхэм анэмыкIэу юридическэхэми пшъэдэкIыжь ахьы. Мы лъэныкъомкIэ Iофхэм язы­тет ягугъу къэпшIынэу тыфай.

— Мы илъэсэу тызхэтым административнэ хэукъоныгъэ ышIагъэу юридическэ цIыфым ылъэныкъокIэ зы Iоф къызэIутхыгъ. Мыекъуапэ и Прокуратурэ ыкIи зэгъэшIужь хьыкумым яуна­шъокIэ пшъэдэкIыжьэу ыхьырэмкIэ гъунэпкъэ гъэнэфагъэ зиIэ обществэу «ГъэIорышIэкIо компаниеу Лидер» зыфиIорэм, УФ-м административнэ хэбзэукъоныгъэхэмкIэ и Кодекс къызэригъэ­нафэу, административнэ пшъэдэ­кIыжьэу сомэ миллион тыралъхьагъ.

— IэнатIэу аIыгъымкIэ цыхьэ зэрэфамышIыжьырэм елъытыгъэу сыд фэдэ къулыкъухэм яIофышIэхэр ара IофшIапIэхэм аIуагъэкIыгъэхэр?

— Прокурорхэм уплъэкIун Iофтхьабзэу рагъэкIокIыгъэхэмкIэ, IэнатIэу аIыгъымкIэ цыхьэ афамышIыжьэу пэщэ нэбгыри 9 IуагъэкIыгъ, ахэм ащыщэу нэбгыри 2-р АР-м икъэралыгъо къулыкъушIэх, джащ фэдэу нэбгыри 7-мэ къэралыгъо ыкIи муниципальнэ IэнатIэхэр агъэцакIэщтыгъэх.

ГущыIэм пае, къэралыгъо ыкIи муниципальнэ къулыкъушIэм мылъкоу ыкIи федэу иIэр, ыгъэ­кIодыгъэ пчъагъэр зэриушъэфыгъэм афэшI прокуратурэм иунашъокIэ АР-м гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ и Министерствэ испециалист-эксперт шъхьаIэ цыхьэ фамышIыжьэу IофшIапIэм IуагъэкIыгъ.

— Ахъщэ къолъхьэ тын- Iыхыным ылъэныкъокIэ бзэ­джэшIагъэ зезыхьэгъэ нэб­гырэ тхьапша мы илъэсым жъугъэ­мысагъэр? Тэмэтелъ зыхьы­хэрэ коррупционерхэр нахьыбэ, хьауми нахь макIэ хъугъэха?

— Мы илъэсым Адыгэ Респуб­ликэм ихьыкумхэр коррупционнэ бзэджэшIагъэ зэрахьагъэу нэбгырэ 22-мэ алъэныкъокIэ уголовнэ Iоф 16-мэ ахэплъагъэх. Ахэм ащыщэу чIыпIэ зыгъэIорышIэжьын къулыкъухэм IэнатIэ ащызыIыгъ нэбгыри 3-р, хэбзэухъумэкIо къулыкъухэм яIофы­шIэ нэбгыри 5-р, бзэджашIэхэм пшъэдэкIыжь ягъэхьыгъэнымкIэ системэм икъулыкъушIэ нэбгыри 2-р, къуалъхьэ зэратыгъэм ылъэ­ныкъокIэ нэбгыри 5-р агъэмысагъэх.

Адрэхэм афэдэу, ахъщэ къолъ­хьэ тын-Iыхыным ылъэныкъокIэ бзэджэшIагъэ зезыхьэгъэ хэбзэухъумэкIо къулыкъухэм яIофышIэхэми уголовнэ пшъэ­дэкIыжь атыралъхьэ.

ГущыIэм пае, Урысыем хэ­гъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Министерствэ полициемкIэ иотделэу Джэджэ районым щыIэм икъулыкъушIэхэу А. Бездетко, А. Или­джевым ыкIи И. Хьабэ­хъум алъэныкъокIэ Мыекъопэ район хьыкумым уголовнэ Iоф къызэIуихыгъ. Куп зэхэт хъухэу, зэрэшIэхэу Мыекъопэ районым щыпсэурэ бзылъфыгъэм тыгъон бзэджэшIагъэ зэрэзэрихьагъэмкIэ уголовнэ пшъэдэкIыжь рамы­гъэхьыным фэшI бэ хъурэ къуалъ­хьэ къызэрэIахыгъэм фэшI ахэр агъэмысагъэх.

Хьыкумым иунашъокIэ къулыкъушIэ пэпчъ илъэси 7-рэ мэзи 6-рэ хьапс атырилъхьагъ. Ащ нэмыкIэу званиехэр аIахыгъэх ыкIи илъэси 5 пIалъэкIэ хэбзэухъумэкIо къулыкъухэм IэнатIэ ащаIыгъын фимытхэу унашъо ашIыгъ.

— Къолъхьэ тын-Iыхын нэшанэ зиIэ бзэджэшIагъэу зэрахьэхэрэм зэрарэу къахьырэр сыд фэдиза, ахэм къяжъу­гъэгъэзэжьын шъолъэкIа?

— Коррупционнэ нэшанэ зиIэ бзэджэшIагъэу зэрахьагъэхэм зэрарэу къахьыгъэм къегъэгъэзэжьыгъэным республикэм ипрокуратурэ лъэшэу ынаIэ тырегъэты. 2022-рэ илъэсым мэзэ 11-у пыкIыгъэм ахэм афэдэ бзэджэшIагъэу зэрахьагъэм зэрарэу къахьыгъэр сомэ миллиони 7 фэдиз. Ащ икъегъэгъэзэжьынкIэ прокурорхэм респуб­ликэм ихьыкумхэм дэо тхылъи 6 фагъэхьыгъ. Мы мафэхэм яхъулIэу сомэ миллион 23-м ехъурэ зэрарымкIэ дэуи 5-мэ ахэплъагъэх, зэкIэмкIи къарагъэ­гъэзэжьыгъэр сомэ миллион 20-м ехъугъ.

ГущыIэм пае, блэкIыгъэ илъэ­сым прокуратурэм иунашъокIэ хьыкум приставхэм Мыекъопэ къэлэ администрацием ипащэ игуадзэу Iоф зышIэщтыгъэ А. Китарыем ыкIи ащ ыгъэлажьэщтыгъэ пшъэдэкIыжьэу ыхьырэмкIэ гъунэпкъэ гъэнэфагъэ зиIэ обществэу «Лимонадная фабрика «Майкопская» зыфиIо­рэм Урысыем ифедэ хэлъэу сомэ миллион 18,9-рэ къырагъэ­тыжьыгъ. Коррупцием пэшIуе­кIорэ хэбзэгъэуцугъэр зэрэщигъэзыягъэм, джащ фэдэу муниципальнэ къулыкъушIэу Iоф ышIэзэ бгъуитIум язэмызэгъыныгъэхэр зэрэдимыгъэзыжьыгъэ­хэмкIэ, нэмыкIхэмкIи ар агъэмысагъ.

— Къуалъхьэ зыштэхэрэм якъыхэгъэщынкIэ сыд фэдэ екIолIакIэха прокуратурэм къызфигъэфедэхэрэр? IэнатIэ зыIыгъ пащэхэм къуалъхьэ аштэу цIыфхэр рихьылIагъэ­хэмэ сыда ашIэн фаер?

— Мы лъэныкъомкIэ анахь зишIуагъэ къакIорэ екIолIакIэу слъытэрэр къэралыгъо хэбзэ къулыкъухэр, гражданскэ обществэм иинститут ыкIи цIыфхэр зэкIэ зэгъусэхэу ахъщэ къолъхьэ тын-Iыхыным пэшIуекIонхэр ары. Зыщыбгъэгъупшэ хъущтэп къуалъ­хьэ зыштэхэрэм афэдэу язытыхэрэми уголовнэ пшъэ­дэкIыжь зэрэрагъэхьырэр. Ащ дакIоу хэбзэгъэуцугъэм къызэри­гъэнафэрэмкIэ, къуалъхьэ язытыгъэм уголовнэ пшъэдэкIыжь рагъэхьыщтэп ежь-ежьырэу ышIагъэм еуцолIэжьэу, къулыкъум макъэ зыригъэIукIэ.

Коррупцие нэшанэ зиIэ хъугъэ-шIагъэ шъурихьылIагъэмэ, республикэ прокуратурэм иинтернет-приемнэ, прокуратурэм идежурнэ, джащ фэдэу чIыпIэ прокуратурэхэм, шъузэпхыгъэ хэбзэухъумэкIо къулыкъухэм макъэ яжъугъэIун шъулъэкIыщт.

КIАРЭ Фатим.