Адыгеим ичIыопс зэрагъэлъэгъунэу зекIо нэбгырэ мин пчъагъэ тишъолъыр къехьэ. БлэкIыгъэ илъэсхэм нахьыбэм ашIогъэшIэгъо­ны­щты­гъэр къушъхьэлъэ чIыпIэхэр арымэ, аужырэ лъэхъаным къалэм зыкъыфэзыгъазэхэрэм япчъагъэ хэхъо.

Ушэтын Iофтхьабзэхэм къызэрагъэлъэгъуагъэмкIэ, коронавирусым къыхэкIэу гъунапкъэ­хэр зызэфашIыгъагъэхэм къыщыублагъэу къэралыгъом икъэ­лэ цIыкIухэр зекIохэм къыхахы хъугъэ. Ахэм Мыекъуапи ахэт. Зыгъэпсэфыгъо мафэхэм хьакIэ купхэм зекIозещэхэр ягъусэхэу урамхэм къащакIухьэх. Къа­лэм итарихъ, ипсэолъэжъхэр, урамхэр, лъэпкъ шэн-хабзэхэр, шхыныгъохэр ашIогъэшIэгъоных. Республикэм икъэлэ шъхьаIи ахэм задырегъаштэ, зехъожьы, зекIохэмкIэ нахь лъэгъупхъэу, Iэрыфэгъоу зызэтырегъэпсыхьэ. ГущыIэм пае, зекIозещэ е ­гъуазэ имыгъусэу изакъоу Мые­къуапэ къыщызыкIухьэ, нэIуасэ зыфэзышIы, ичIыпIэ гъэшIэ­гъонхэр зэзыгъэлъэгъу зышIоигъохэм апае джы дунэе хъытыум щыгъэпсыгъэ нэкIубгъоу “Культурный QR Майкопа” зы­фиIорэр мэлажьэ. Ар АКъУ-м истудентхэм ягукъэкI. Сайтым ухэзыщэрэ тамыгъэхэр (QR кодхэр) Мыекъуапэ ичIыпIэ заулэмэ ащагъэуцугъэх ыкIи мэзэ заулэ хъугъэу Iоф ашIэ. Ахэр Лениным ыцIэ зыхьырэ гупчэр, хьисапымкIэ еджапIэр, АКъУ-р, автовокзалыр ыкIи нэмыкIхэр.

— Приложениер бгъэфедэзэ тамыгъэм телефоныр теогъэуцошъ, узфэе нэкIубгъом зэу ухещэ. Ащ зэхэугуфыкIыгъэу зэкIэ щызэгъэфагъ. Къалэм итарихъ, чIыпIэ цIэрыIоу иIэхэр, ащ тарихъэу апылъыр ибгъо­тэнхэ плъэкIыщт. Джащ фэдэу къэбархэм ямыджэу едэIунхэу фаехэм аудиогид зыфиIорэр афыхэдгъэхьагъ. Ащ нэмыкIэу тхыгъэхэр инджылызыбзэкIи щызэдзэкIыгъэх, — къе­Iуатэ проектым дэлэжьагъэу, АКъУ-м истуденткэу СтIашъу Данэ.

Проектым къыхиубытагъэхэм ащыщ гъомылапхъэхэр зыщау­пщэрыхьрэ шхапIэу «Адыгэ Iанэ» зыфиIорэр. Къэралыгъо программэм къыдыхэлъытагъэу ахъщэ IэпыIэгъоу ыгъотыгъэмкIэ Теуцожь Бислъан ар ыгъэпсыгъ ыкIи игъо шъыпкъэ хъугъэ, сыда пIомэ ылъэгъурэм, зэхихырэм фэшъхьафэу лъэпкъ шхыны­гъохэм яамалкIи шъолъырым итарихъ зэригъэшIэныр непэрэ зекIом икIас.

— Шъыпкъэр пIощтмэ шхапIэм ишIын итхъухьэ зэхъум зекIохэр тыгу къэкIыгъэхэп. Тызщыгугъыгъэр адыгэхэу мыщ щыпсэухэрэр ары. Ау IофшIэным къызэригъэлъэгъуагъэмкIэ, зекIохэм нахь ташIогъэшIэгъон. Къалэр къакIухьагъэу, мэлэ­кIагъэхэу къызтэолIэжьхэрэм пстэури ашхынэу фаехэу, «мыри къытэшъут, модрэми тыфай» аIо, аштэрэр бэ. ЗэкIэри агу рехьы, — къеIуатэ шхапIэу «Адыгэ Iанэм» ибысымэу Теуцожь Бислъан.

Унэе сатыоу зыдэлэжьэщтым иупчIэ Теуцожь Бислъан бэрэ егупшысагъэп. Экономикэ сэнэхьатым феджэгъэ хъулъфыгъэм цIыфхэр анахьэу къызыкIэупчIэхэрэм зыщигъэгъуази, иIофшIэн зыфэгъэзэгъэщтыр къыхихыгъ — адыгэ шхынхэм яупщэрыхьын дэлэжьэщтэу тыриубытагъ ыкIи хэукъуагъэп. Теуцожьхэм ясатыу ублапIэ фэхъугъэ мылъку IэпыIэгъур къэралыгъом къаритыгъ, ар сомэ мин 250-рэ хъущтыгъ. АхъщэмкIэ бэ­джэндыпкIэр атыгъ, шхапIэм ищыкIэгъэ псэуа­лъэхэр ащэфыгъэх, гъо­мылап­хъэ­хэри зэрагъэгъотыгъэх. А пстэуми ада­кIоу адыгэ Iа­нэхэри чIа­гъэуцуагъэх. Къат Теуцожь исурэтхэмкIэ гъэдэхэгъэ псэуалъэм адыгэ хьакIэщыр угу къагъэкIы.

— Сыхэмыукъомэ, мыщ фэдэу адыгэ шхыныгъо за­кIэкIэ зыщыпщэрыхьэхэрэ чIыпIэ къалэм дэбгъотэщтэп. Къалмыкъ щаир, щэламэхэр, хьалыжъохэр, щы­псыр, пIастэр, адыгэ унагъом щаупщэрыхьэу тымышIыжь щы­Iэп, уасэхэм уагъэрэзэнэу сэлъытэ. Шъыпкъэ, зетэгъэжьакIэм пстэури сомишъэкIэ тIо­гъагъэ, ау тфэукIочIырэпти, тIэкIу хэдгъэхъуагъ, арэу щытми тиуасэхэр инхэп. ГущыIэм пае, къое хьалыжъуищыр соми 160-рэ, — къыхегъэщы Бислъан.

Адыгэ шхынхэм яIэшIугъэ пстэуми агу рихьыныр зипшъэ­рылъыр Бислъан янэу Гощнагъу. Ахэр ыгъэхьазырынымкIэ тхылъ хэплъэн ищыкIагъэп. Ным, ныжъхэм арилъэгъулIэгъэ шIыкIэхэм ежь игуфэбэныгъэ акIыгъоу гъомылапхъэ пэпчъ егъэ­хьазыры.

— Тиунагъо фэдэу мыщи тыщэпщэрыхьэ. Ахэм яшIыкIэ тлъэгъузэ тыкъэхъугъ. Тянэжъхэм, тянэхэм адыгэ шхын пстэу­ри мафэ къэс ятлъэгъулIэ­щтыгъ. Тигуапэ тшIырэр агу зэ­рэрихьырэр. Анахьэу пстэури зышIогъэшIэгъонхэр зекIохэр ары. Ашхырэр зыхэшIы­кIыгъэмрэ зэрашIыгъэмрэ, тарихъэу пылъыр зэрамыгъашIэу чIэкIыжьыхэрэп. Тэри тигуапэу къафэтэIуатэ, — еIо Тецожь Гощнагъу.

Сайтэу «Культурный QR Май­копа» зыфи­Iорэм дэлэжьагъэ­хэм ащ изегъэу­шъомбгъун непэ Iоф дашIэ. АКъУ-м зекIоным­рэ социальнэ технологиехэмрэкIэ ифакультет истудентхэм ныбжьыкIэ про­ектхэм я Урысые зэнэкъо­къу къыщыдахыгъэ текIоныгъэм къыкIэ­кIогъэ мылъкумкIэ нэкIубгъор агъэ­псыгъ. Еджэным, мыщ фэдэ Iоф­шIэн­хэм адакIоу студентхэр шъо­лъырым щызэхащэрэ зекIо Iоф­тхьэбзэ инхэм ахэ­лажьэх. Волонтерхэр хьакIэхэм апэгъокIых, упчIэ­жьэгъу афэхъух, ащ ихьатыркIэ ежьхэри IофшIэным хэгъуазэх, ящыкIагъэр къыхагъэщы. Мыгъэ Iоф зыдашIэгъэ проектхэм ащыщ зекIохэр Адыгеим къэзыщэ­щтыгъэхэ мэшIокоу “Кавказым иналмэс-налкъут» зыфиIорэр.

— Еджэным дакIоу, Iофэу ашIэщтым цIыкIу-цIыкIоу ныбжьыкIэхэр хэтэщэх, хэшIыкI фы­ряIэу, хьазырхэу къычIэтэтIупщых. Ежь еджакIохэми мыщ фэдэ IофшIэныр ашIогъэшIэ-гъон, чанэу зыкъагъэлъагъо, — къыхегъэщы АКъУ-м социальнэ IофшIэнымкIэ ыкIи зекIонымкIэ икафедрэ идоцентэу Ожъ Светланэ.

«Культурный QR Майкопа» зыфиIорэ сайтым изегъэушъомбгъун тапэкIэ лъагъэкIотэщт. ХьакIэщхэр, музейхэр ыкIи нэмыкI лъэгъупхъэ чIыпIэу Мые­къуапэ иIэхэм якъэбархэр рагъэхьащтых. Сайтым дэлэжьагъэхэм къызэрэхагъэщырэмкIэ, АКъУ-м социальнэ IофшIэнымкIэ ыкIи зекIонымкIэ ифакультет иегъэджэн программэ проектыр хагъэхьащт, ныбжьыкIэхэм арагъэшIэщт. Зы лъэныкъомкIэ ахэм яамалкIэ сайтым инэкIубгъо агъэбаищт, ятIонэрэмкIэ — еджакIохэм ясэнаущыгъэ къызэIуахыщт.

Анцокъо Ирин.