Урысые Федерацием изаслуженнэ артистхэу Зыхьэ Зауррэ Мэлайчэтрэ унагъо зашIагъэр илъэс 50 хъугъэ.

Адыгэ Республикэм и Лъэпкъ театрэу Цэй Ибрахьимэ ыцIэ зыхьырэм иартист пэрытхэу, къяплъыхэрэм шIу алъэгъоу зэрэщытхэм имызакъоу, унэгъо шIагъо зэдашIагъ. Ясабыйхэм пхъорэлъф-къорэлъфыхэр къакIэ­лъыкIуагъэу, непэ бын-унэгъо бэрэчэтэу зэдэпсэух. Унагъом ылъапсэр, анахь шъхьаIэр — бысымэу Зыхьэ Заур. НэмыкIэуи хъун ылъэкIыщтэп. Зыхьэ зэ­шъхьэгъусэхэм яунэ тырагъэблагъи, артист цIэрыIохэм яунагъо нэмыкI нэкIэ тырагъэплъыгъ.

Зыхьэ Заур зэкIэмэ апэу чъыгхатэр зыдэщыIэ унэ кIыбым тыкъуищагъ, ежь ыгъэтIысхьэгъэ чъыгхэр къытигъэлъэгъузэ къеIо: «Сыд хъулъфыгъэм анахь шъхьа­Iэу мы щыIэныгъэм щишIэн фаер — чъыг ыгъэтIысхьан, лъапсэр лъызгъэкIотэщт къор дунаим къытригъэхъон, унэ ышIын. А зэпстэур дгъэцэкIагъ. ЗэкIэ зы­фатшIэрэр къорэлъфыхэм, пхъо­рэлъфыхэм апай. Хэтрэ адыгэ унагъуи хьакIэщ иI. Сэри си­хьакIэщ шъуесэгъэблагъэ!»

Унэ шъхьаIэм къыпыт хьакIэщым Заур тырещэ, хьакум машIор къыщызэкIегъанэ, игущыIэ лъегъэкIуатэ.

«Джэныкъом мэхьанэшхо иI. Ащ унагъор къешIэкIыгъ, зэрэбынэу унагъом иджэныкъо дэжь къыщызэрэугъои. Ащ фэдэу егъашIэм щытыгъ. ХьакIэщым хьакIэхэр есэгъэблагъэх, ау сизакъоми сыщэгупсэфы —тхылъхэм сяджэ, гупшысэхэр къыщесэфэкIых (Заур мэщхы), машIом сыкIэрысэу ащ ифабэ зэхэсэшIэ».

Бысымгуащэм — Зыхьэ Мэлайчэт (нахьыбэр зэреджэхэрэр Мила) — ежь ипщэрыхьэпIэ чIыпIэ тычIищагъ. Щаир къытфыригъахъозэ къыпидзагъ: «ЗэкIэмэ анахь шъхьаIэр унагъор ары. IофшIэными, къыхэпхыгъэ сэнэхьатми мэхьанэ яI, ау уна­гъом укъызекIолIэжьыкIэ ущырэхьатыщт, уигъэхъагъэхэр, уигушIуа­гъо къыщыбдагощыщт, угу хагъэ­кIыгъэмэ къыщыоушъыищтых, къыпкIэIэщтых. Унагъор — пытапIэ, ащ укъыкъонэщт, сабыйхэр щыппIущт, ащ мэхьанэшхо иI».

Зыхьэ Заур игупшысэхэр лъегъэкIуатэх: «Унагъор сшIэн зэхъум силъэбэкъу зэрэтэрэ­зыгъэм седжэнджэшыжьырэп. Илъэс 50-рэ узэдэпсэуныр охътэ къызэрыкIоп. Унагъор, псэ зыпытым фэдэу, сымэджэни, къин ылъэгъуни ылъэкIыщт. Адыгэмэ унагъо пшIэным мэхьанэшхо ратыщтыгъ. ЗэрэщэгъакIэхэм нахьыжъхэр афэсакъы­щтыгъэх. СыкъызхэкIыгъэ лъэпкъым сырэгушхо, тишэн-хабзэхэр тисабыйхэм анэдгъэсыным тынаIэ тет. А зэпстэур къыздэзыIэтыгъэр сишъхьэгъус».

Заур игущыIэхэр Мэлайчэт къегъэшъыпкъэжьых: «Илъэс 18 нахь сыныбжьыгъэп сызда­кIом. Пщэрыхьани, унэ зэIухыни къы­сэнагъэсыщтыгъэп сэ сы­къыз­­хэкIыгъэ сянэ-сятэхэм, тибынхэм. Ау сэ гощэ Iуш дэдэ си­Iагъ, ар боу акъылышIуагъ, бэ сигъэ­шIагъ».

Мэлайчэт ныбжьыкIэ дэдэу Зыхьэхэм ялIакъо къызыха­хьэм ищыIэныгъэ зэхъокIыныгъэ инхэр зэу фэхъугъэх. Ащ ихабзэхэр зэу зэригъэшIэн, ахэм атетэу псэун, ымышIэрэ къэбэртэябзэр зэригъэшIэжьын фаеу хъугъэ. Къин къыфэхъуми, зэ нэмыIэми къызхигъэщыгъэп.

Зыхьэ Заур а уахътэр ынэ кIэтым фэдэу игущыIэмэ къапедзэжьы: «Бзэр ышIэрэп, шэн-хабзэхэм икъоу афэнэIуа­сэп, къалэм къыщыхъугъ, Iэсэмэгу… (Заур ишъыпкъэ дэдэм фэдэу щыкIагъэу шъхьэгъусэ ныбжьыкIэм иIагъэхэр къеп­чъых.) ЩэшIэ Казбек къысэцIацIэщтыгъ «бзэр тэрэзэу ебгъэшIагъэп» ыIоти…

Мэлайчэт ащ къыдырегъаштэ: «Къэлэдэсэу, артисткэу, мыкъэ­бэртаеу, бзэри ымышIэу — ащ фэдэ нысэ мэхъуа?… ЗэхэошIыкIа сызхэфэгъагъэр зыфэдэр? Гуащэм «пэгун къахь» зиIокIэ къызгурымыIоу. Тэ тыбзэкIэ ар щалъэ. Къэбэртэябзэр французыбзэм фэдэу къысщыхъущтыгъ. ЛIакъом щыщ бзылъфыгъэ нахьыжъ горэм къызэрэсиIогъа­гъэр ошIа? «Уинасыпти удахэу укъытфащагъ, армырыгъэмэ —уядгъэтIупщыжьыщтыгъ».

Унагъо пэпчъ къиныгъо го­рэхэр ушэтыпIэу къыфыкъокIых. Зыхьэ зэшъхьэгъусэхэми ащ фэдэ уахътэ къякIугъагъ. Заур машинэ зэутэкIым зыхафэм шъобж хьылъэхэр фэхъугъэхэу мэзийрэ къэтэджын ымылъэкIэу щылъыгъ. Операцие хьылъэхэми апхырыкIынэу хъугъэ. Артист цIэрыIом ипсауныгъэ къырыкIощтым а уахътэм зэрэреспуб­ликэу лъыплъэщтыгъ. Заур шъхьэихыгъэу къызэрэддэгущыIэрэм уасэ фэсшIыгъ: «Бэрэ ар сэ зэхезгъэхырэп. Ау ащыгъум сызэрэзэтеуцожьыгъэм ипроцент 50-р врачхэм яшIу­шIагъ, адрэр ежь ишIушIагъ. ЫкIи ар шъхьэихыгъэу есIогъагъ».

Мэлайчэт а уахътэм епхыгъэ гукъэкIыжьхэм нэку-нэпсы къа­шIыгъ: «КъэсэшIэжьы сымэджэщым тыIусэу, Заур хьылъэ дэдэу, сымэджэщ щагум гъызэ Жэнэ Нэфсэт къызэрэдэхьэгъагъэр. Ар зысэлъэгъум сыфэгубжыгъ: «Умыгъ! Къэтэджыжьыщт ыкIи къытхэуцожьыщт!» — плъыр-стырым сыхэтэу дысыкIаеу сыпэуцугъагъэн фае. Нэфсэт, Тхьэм джэнэт къырет, шIу тилъэгъущтыгъ, къытфэгумэкIыщтыгъ. Ау къысэдэIуи, гъыныр щигъэты­жьыгъ. Сэ сыгъыныр ащыгъум зыфэсыдэжьыщтыгъэп. КIуачIэу сиIэр сIэгучIэ чIэсыубытагъэм фэдагъ. Уахътэ тешIагъэу, тигъу­нэгъу Мырзэкъулэхэм ямэфэкI тыхэтэу, Заур къэтэджи къызэшъом, джащыгъум сынэпсхэр къэкIуагъэх».

«Сибын-унагъо сыфэраз. Сабыйхэр къыткIэхъухьэхи, ахэри шъхьадж илъагъо теуцуагъэх, пхъорэлъф-къорэлъфыхэри ти-Iэх, пхъорэлъфым къыщи, ащи пшъа­шъэ иIэ хъужьыгъэ. Къыд­дэхъу­гъэмкIэ шыкур сэIо, щы­Iэны­гъэм сыфэраз! «Дадэрэ нанэрэ къытхалъхьагъ аIоу, сабыеу къыткIэ­хъухьагъэхэм шэн-хабзэр ахэлъэу щыIэныгъэм къыхэу­цуагъэ­хэу, тыгу афэмыузэу, алъакъо пытэу тетхэу Тхьэм къытегъэлъэгъужь!», — еIо Зыхьэ Заур.

Зауррэ Мэлайчэтрэ пшъэшъи­тIурэ зы кIалэрэ зэдапIугъ. Пшъэшъэ нахьыжъэу Щыщэ Зарэ УФ-м социальнэ ухъумэнымкIэ и Фонд икъутамэу АР-м щыIэм иотдел ипащ, унагъо иI, ишъхьэгъусэрэ ежьыррэ кIэлитIу зэдапIугъ. Къо нахьыжъым къыщагъэу пшъэшъэ цIыкIу иI, пшъэшъэ гурытэу Къоджэ Марянэ Къэралыгъо телерадиокомпаниеу «Адыгеим» иIофышIэхэмкIэ специалист шъхьаI, унагъо иI, ишъхьэгъусэрэ ежьыррэ кIэлитIурэ зы пшъашъэрэ зэдапIу. ЯкIалэу Зыхьэ Зуралбый АР-м и Лъэпкъ театрэу Цэй Ибрахьимэ ыцIэ зыхьырэм иартист, режиссер сэнэхьатым зыщеушэты, унагъо иI, ишъхьэгъусэрэ ежьыр­рэ кIэлитIу зэдапIу. Янэрэ ятэрэ гуфэбэныгъэ хэлъэу ахэр къа­фэгущыIагъэх.

Щыщэ Зар: «СицIыкIугъом сабый насыпышIоу сызэрэщытыгъэр джы дэгъоу къызгурэIо. Сятэ ытэмашъхьэ сытесэу сыкъырихьакIыщтыгъ. Лъэгэ-лъагэу, сытеIэтыкIыгъэу сыкъеплъы­хыщтыгъ. СикIэсагъ кулисмэ сакъо­тынэу декорациехэм амэ зэхасшIэу. Тянэрэ тятэрэ унэм зэрикIхэу гримыр къасштэти зыщысфэщтыгъ, ахэм запэсшIыжьэу сIоти, роль горэхэр къэсшIыщтыгъэх. Театрэм игримеркэ парик къычIэзгъанэщтыгъэп, сфэшIуи, сфэмышIуи сыуплъэкIущтыгъ. Ар охътэ тхъагъоу сыгу къэкIыжьы. Фэдэ са­быигъо зэрэсиIагъэмкIэ ся­тэрэ сянэрэ лъэшэу сафэраз!»

Къоджэ Марян: «Лъэпсэ пытэ къыозытыхэрэр уянэрэ уятэрэ. Ар дэгъоу къызбгурыIорэр ащыщ къызысымаджэкIэ ары. ЧIыр плъакъо чIэкIырэм фэдэу охъу… Сятэ ирольхэр зэрэзэригъа­шIэрэм сылъыплъэнэу сикIэсагъ. Текстым къыхинэрэ гущыIэхэм салъыплъэщтыгъ. Ар сшIогъэшIэгъон дэдагъ. Джащ фэдэ сабыигъо сиIагъ ыкIи ар гъэшIэгъоныгъ. Сэ артист сэнэхьатыр хэсымыхыгъэми, сипшъашъэу Эльмирэ телерадиокомпанием къыIухьагъэу Iоф щешIэ, къэбар­хэмкIэ къэтынхэр зезыщэрэмэ ахэт. Ар артист сэнэхьатым пэчыжьэми, лъапсэр къыздикIыгъэр янэжърэ ятэжърэ яIоф­шIэнэу сшIошIы».

Зыхьэ Зуралбый: «Сэ унагъоу сыкъызэрыхъухьагъэм, сянэ-сятэхэм театрэр шIу сагъэ­лъэгъугъ. Сценэм тетхэми, унэм исхэми ахэр сянэ-сятэу къэнэ­жьых. Ау образхэр къашIыхэ зыхъукIэ сшIогъэшIэгъонэу сяп­лъы— ежьхэр зытетым текIы­хэшъ, нэмыкI цIыф къэхъух. Ар сымыгъэшIэгъон слъэкIырэп. Сыфай псауныгъэ пытэ яIэнэу, сэнэхьатэу зыхэтхэм джыри щышIэтынхэу, шъхьэкIэфэныгъэ зэфашIызэ зэрэзэдэпсэухэрэм фэдэу илъэсыбэрэ къызэдагъэшIэнэу!»

Илъэс 50 къызэдэбгъэшIэныр зэшъхьэгъусэхэмкIэ шъуашэ! Акъылыр, щэIагъэр, зэфэгъэкIо­тэныгъэр унагъом иIэпыIэгъух. А зэпстэур къыдыхэзылъытэ­хэрэм ябын-унагъо пытэ, къэ­кIощт уахътэми яцыхьэ телъэу хэхьэх.

Тэу Замир.