Адыгеим къакIуи илъэсыкIэу къихьэрэм щыпэгъокIыгъэхэм ащыщ кIэгъожьыгъэу къыхэкIырэп. Къушъхьалъэхэм осыр атизыми, гъочIэгъхэм, псыкъефэххэм, къушъхьэкъе­чъэхыпIэхэм, ары пакIошъ, псы Iэзэгъу фабэу чIычIэгъым къычIащырэм дэжь ИлъэсыкIэр къащибгъэхьашъун амал зиIэ шъолъырхэм тиреспуб­ликэ ащыщ. МэфэкI Iанэхэр бэрэчэтэу зыщашыхэрэри тэ тишъолъыр.

КIымэфэ чъыIэр пщагъэгъуп­шэу унэгъо санэр, къушъхьэ шъоур, адыгэ къуаер, щэлэмэ стырыр шхапIэхэм ащызэрахьэх. ХьакIэхэм хъохъубжъэхэр къа­Iэтых, мамырныгъэрэ псауныгъэрэ тиIэнхэу Тхьэм елъэIух.

ИлъэсыкIэ мэфэкIым Адыгеим зызэрэфигъэхьазырырэм, туроператорхэр зыгъэпсэфакIо­хэм зэрапэгъокIыщтхэм, хьа­кIэщ­хэр илъэсыкIэм зэрэфытырагъэпсыхьагъэхэм Адыгэ Рес­пуб­ликэм зекIонымрэ зыгъэпсэфыпIэхэмрэкIэ и Комитет ипа­щэ игуадзэу Джарымэ Беллэ къытфиIотагъэх.

— Гъэмэфэ лъэхъаным зыщагъэпсэфынэу цIыфхэр Адыгеим бэу къэкIох, джащ фэдэу кIымафэми зекIохэм тащыгъупшэрэп. КIымэфэ зекIоным икъоу тыфэхьазыра, кIымафэр тикъушъхьэхэм къащизыгъэ­хьанэу къэкIощтхэм япчъагъэ къыхэхъонэу шъогугъа?

— ЗыгъэпсэфыпIэ чIыпIэхэу нахьыбэрэ къыхахыхэрэм ащыщых тикъушъхьалъэхэри ти­къушъхьэ лъапэхэри. Илъэс къэс цIыфхэр купэу зэхэтхэу е яуна­гъокIэ зэгъусэхэу къытфэкIох.

ИлъэсыкIэу къэблагъэрэм тежэ, ащ икъихьагъурэ къыкIэлъыкIощт зыгъэпсэфыгъо мафэ­хэмрэ тикъушъхьэхэм ащырахы зышIоигъохэм бжыхьэм къыщегъэжьагъэу чIыпIэхэр аубытыхэу рагъэжьагъ. Хабзэ зэрэхъугъэу, щылэ мазэм иапэрэ мафэхэм къащыублагъэу тихьакIэщхэм номер нэкIхэр ащыбгъотынхэр къин мэхъу.

ИкIыгъэ илъэсым нэбгырэ мини 100 фэдизмэ Адыгеим зыщагъэпсэфыгъ, къэблэгъэрэ кIымафэми ахэм япчъагъэ къы­щымыкIэнэу къытшIошIы.

— ХьакIэхэм защагъэ­псэ­фы­нэу афагъэхьа­зырхэрэ чIы­пIэхэр сыд фэдэха?

— ЗекIо къакIохэрэм апэдгъохыщтхэм ащыщых псэупIэу Каменномостскэм пэблэгъэ экстрим-паркэу «Мышъэкъо», ос кIыIум къызэрэщачъыхьащт джипхэр. Шыхэм атесхэу къа­кIухьан алъэкIыщт, фаехэм кIымэфэ рафтингыр къыхахыщт, лъэрычъэхэм (скутерхэм) атетхэу къушъхьэтешъоу Лэгъо— Накъэ нэсышъущтых. Бэмэ шIу алъэгъу хьэхэр (хаски) зыкIэшIэгъэ жэхэм арысхэу заплъы­хьаныр.

КIымафэрэ зыгъэпсэфакIохэм тащыкIэрэп, къушъхьэхэм осыр ателъыфэкIэ ахэм мафэхэр ащагъакIох. Ахэр Краснодар краир (процент 40 фэдизыр), Ростов хэкур (процент 20-р), Москварэ Московскэ хэкумрэ, Санкт-Петербург, Воронежскэ хэкур, Ставропольер, Къырым арых къыздикIыхэрэр.

— ЗекIоным къыхэлэжьэрэ туроператорхэмрэ хьакIэщхэм­рэ хьакIэхэм зэряфэшъуа­шэу апэгъокIынхэм фэхьазырха?

— Илъэс къэс хьакIэщхэм яномерхэр гурытымкIэ процент 60-м нэсэу агъэфедэх. Процент 80-м нагъэсэуи къыхэкIы, номер нэкIхэр ямыIэжьхэуи мэхъу. Статистикэм къызэригъэлъа­гъорэмкIэ, 2019 — 2020-рэ илъэсхэм якIымэфэ уахътэ Адыгеим зыщызыгъэпсэфыгъэ­хэм япчъагъэ нэбгырэ мин 200-м нэсыгъагъ. КъыкIэлъыкIо­рэ илъэсым пчъагъэр нахь мэ­кIагъ. Джырэ кIымафэм хьакIэ­хэр мини 150-м нэсынхэу пэшIорыгъэшъэу къэтлъытагъ.

— Адыгеим изекIо хъыз­мэт хэлажьэхэрэм сыд фэдэ къэралыгъо программэха агъэфе­дэхэрэр, яшIуагъэу къакIорэр?

— Лъэпкъ проектэу «ЗекIонымрэ хьакIэпэгъокIыным ииндустриерэ» зыфиIорэм игъэцэ­кIэн хэлэжьэнэу аужырэ илъэсым Адыгеим ригъэжьагъ. Зе­кIоным зезыгъэушъомбгъунэу фаехэм ащыщых предприятиехэр, предпринимательхэр, нэмыкI организациехэр. Ахэр грантхэм якъыдэхын хэлэжьагъэх, проект 34-рэ мыгъэ пхырагъэкIыгъ. Ахъщэ IэпыIэгъоу къафатIупщырэр зекIон инфраструктурэм игъэпсын пэIуа­гъэхьащт.

Ащ фэшъхьафэу мы илъэсым кIэлэеджакIохэм социальнэ сер­тификатхэр къаратыхэзэ загъэ­псэфыгъ. Сертификатхэм ате­фэрэ ахъщэр хабзэм къафитIупщыгъ, чIыпIэ туроператорхэм фэIо-фашIэхэр агъэцэкIагъэх.

— Илъэсэу тызхэтым зекIоным ылъэныкъокIэ узыгъэгу­шхон хэхъоныгъэхэр Адыгеим ышIы­гъэха?

— Илъэс къэс зекIоным ипсэуалъэхэм къахэхъо. Мары 2022-рэ илъэсым парк-хьакIэщэу «Псыгупсэр», хьакIэщэу «Ред Бридж Резортыр» къызэIуахыгъэх. Лъэпкъ музеир, сурэт къэгъэлъэгъуапIэр агъэкIэжьыгъэх. Тарихъымрэ культурэм­рэкIэ мэхьанэ зиIэ саугъэтхэм, псэуалъэхэм, нэмыкI объектхэм яунэе тамыгъэхэр апалъагъэх. Грантхэр къыдэзыхыгъэхэм илъэсыр екIыфэкIэ джыри ахэм япчъагъэ къыхагъэхъощт.

— Санкциехэм, хэгъэгур зы­хэлэжьэрэ хъугъэ-шIагъэ­хэм ялъытыгъэу зекIон хъыз­мэтым зэ­хъокIыныгъэхэр фэ­хъугъэх, ахэр зэхэзышIа­гъэ­хэм тэри тащыща? — Ары, апэрэ мазэхэм къа­щегъэжьагъэу тэ анахь къытпэблэгъэ аэропортэу Краснодар щыIэр зэфашIыгъагъ, зекIохэм броньхэр ашIынхэ алъэкIыщтыгъэп. ЦIыфхэр зэрэфаехэу къа­кIухьан зэрамылъэкIырэм зыдэкIощтхэми къащигъэкIагъ.

Арэущтэу щытми, IэкIыб хэгъэгухэм ягъунапкъэхэр зэрэзэфашIыгъэхэм хэгъэгу кIоцI зекIоным изегъэушъомбгъункIэ ишIуагъэ къэкIуагъ. Анахьэу цIыфхэм къыхахыхэрэр экологическэ зекIонымрэ псауныгъэр зыпкъ зыщибгъэуцожьын плъэ­кIыщт чIыпIэхэмрэ. Тэ ахэм тащыкIэрэп, арышъ, зыгъэпсэфакIохэм сыдигъуи тяжэ.

ДэгущыIагъэр Шъаукъо Аслъангуащ.