Исэнэхьат фэшъыпкъэу щыIэныгъэ гъогур къэзыкIугъэ Iэшъынэ Нухьэ 1922-рэ илъэсым Гъобэкъуае къыщыхъугъ.

КIэлэегъэджэ училищыр, апшъэрэ еджапIэр Мыекъуапэ къыщиухыгъэх. КIэлэегъэджэ IофшIэныр ПчыхьалIыкъуае щыригъэжьагъ. 1949-рэ илъэсым икъоджэ гупсэ къыгъэзэжьи хьисапымкIэ, физикэмкIэ пенсием мэкIофэ ри­гъэджагъэх.

Хэгъэгу зэошхом ыуж унагъохэр къи­ныгъохэм ахэтыгъэх. КIэлэеджакIохэм гъомылапхъэхэр, ащыгъыщтыр афикъущтыгъэп, тхылъхэм ащыкIэщтыгъэх. Шъузабэхэм ясабыйхэр рагъэджэнхэр къяхьылъэкIыщтыгъ. Iэшъынэ Нухьэ щыIэныгъэм изэхъокIыныгъэхэм якуупIэ итыгъ. Тхьаусыхэныр ыгу къыригъа­хьэщтыгъэп. Унагъохэм ахахьэщтыгъ, гущыIэ фабэкIэ, зэхэщэн IофыгъохэмкIэ IэпыIэгъу афэхъущтыгъ.

ЕджапIэм икIэлэегъаджэхэм Н. Iэ­шъынэр анахьыжъыгъэп, арэу щытми, бэмэ упчIэжьэгъу ашIыщтыгъ. НэшхъонтIэ кIэлэегъаджэр къабзэу фэпагъэу классым чIэхьаныр шэнышIу фэхъугъагъ. КIэлэеджакIохэм нэгушIоу апэгъокIыщтыгъ, агу къыIэтыным, гумэкIыгъохэр ащигъэгъупшэнхэм пылъыгъ.

ИгущыI, иIофшIагъ

Хьисапыр, физикэр щыIэныгъэм епхыгъэхэу кIэлэеджакIохэм къафиIуатэ­щтыгъ. ИгущыIэ иIофшIагъэкIэ ыгъэдэхэн зэрилъэкIырэр къуаджэм щыщхэм ашIогъэ­шIэгъоныгъ. Урокыр ригъэжьэным ыпэкIэ кIэлэеджакIохэм ахэхьаныр ыгу рихьыщтыгъ. Бзэджэным тIэкIу хилъасэхэрэм лъэшэу атекуощтыгъэп. Адыгагъэ хэлъэу, сэмэркъэур игъом ыгъэфедэзэ ыгъэрэхьатынхэм фэшI амалхэр къы­гъотыщтыгъэх.

КIэлэеджакIохэм яунагъохэм ахахьэ зыхъукIэ, зэгъэпшэнхэр ышIыщтыгъэх. КIэлэеджэкIо «къинхэм» адэжь зыкIокIэ щыкIагъэу афилъэгъурэр къызэрэхигъэщыщт шIыкIэм пэшIорыгъэшъэу егупшысэщтыгъ. КIалэр мыхъунэу зэрэзекIорэм къытемыгущыIэу шIушIагъэу иIэхэр, сэнаущыгъэу хэлъыр къыхигъэщыщтыгъэх. Ны-тыхэм къагъэкIотэжьызэ «тхьауегъэпсэу, тикIалэ зыфэдэр нахьышIоу тэбгъэшIагъэ», — къыраIожьэу бэрэ къыхэкIыгъ.

— Зы Iофым утегущыIэмэ, узэгурыIон, узэрэлъытэн фае, — ыIощтыгъэ Н. Iэшъынэм.

Ны-тыхэмрэ кIэлэегъаджэмрэ жабзэ зэдагъотыгъэу, зэфэразэхэу зэбгырыкIыжьыщтыгъэх.

Н. Iэшъынэм темэр къыIотагъэу кIэлэеджакIохэм упчIэ къызырамытыкIэ иIофшIакIэ ыгъэразэщтыгъэп. ЩыкIагъэу зыфилъэгъужьыщтхэм ягупшысэщтыгъ.

— Пшъыгъэу унэм сятэ къызихьа­жьыкIэ къызыхигъэщыщтыгъэп. Анахьэу рэхьат къезымытыщтыгъэр темэр икъоу къызэIуимыхыгъэу къыщыхъу зыхъукIэ ары, — игукъэкIыжьхэм тащегъэгъуазэ Iэшъынэ Нухьэ ыкъоу Юрэ.

— Сабыим шIу уелъэгъумэ, ишъэф къыуиIощт. Къызэрэпщыгугъырэр къы­хэщы. Ащ ишъэф тыдэхьащхыныр тэрэзэп. Шъэфыр зыгорэм фэпIотэжьыныр дэгъоп. ГущыIэ «мыщыукIэ» джэнджэ- шыр ыгу ибдзэ хъущтэп, — ыIощтыгъ Н. Iэшъынэм.

ЩыIэныгъэм фэбгъэсэнхэр

ЕджакIохэр шIэныгъэм дакIоу адыгэ шэн-хабзэхэм, щыIэкIэ-псэукIэм афэбгъэсэнхэр Iофыгъо шъхьаIэхэм ахилъы­тэщтыгъ. Укъэзыуцухьэрэ дунаим гукIэ ухэмыхьэу, къыбгурымыIоу кIэлэеджакIор ащ хэпщэнэу уфежьэныр мытэрэзэу ылъытэщтыгъ.

«Угъощэнэу уфэмыемэ, зыплъыхь, ухэукъонэу уфэмыемэ, упчIэжь» адыгэмэ аIо. Къыхэпхыгъэ сэнэхьатыр пшIогъэшIэгъонэу зэрэщытыр щыIэныгъэм къы­щыбгъэшъыпкъэжьыным Нухьэ мэхьэнэ ин ритыщтыгъ.

Гъобэкъуае тхакIохэр, сурэтышIхэр, артистхэр, лэжьэкIо дэгъухэр, кIэлэ­егъэджэ цIэрыIохэр къыдэкIыгъэх. Ахэр езыгъэджагъэхэм ащыщ Н. Iэшъынэр.

— Iэшъынэ Нухьэ цIыфышIугъ, ымакъэ Iэтыгъэу кIэлэеджакIомэ адэгу­щыIэщтыгъэп. ШъхьэкIэфэ ин фэтшIыщтыгъ, — къытиIуагъ Гъобэкъое гурыт еджапIэр къэзыухыгъэу, Урысыем, Адыгеим язаслуженнэ тренерэу, республикэ общественнэ движениеу «Адыгэ Ха­сэм» хэтэу Хъот Юныс.

IофшIэным имэхьан

1950-рэ илъэсхэм хэгъэгум иеджапIэхэм кIэлэеджэкIо-IофшIэкIо купхэр ащызэхащэщтыгъэх. Н. Iэшъынэр Гъо­бэкъое еджакIохэм япащэу илъэсыбэрэ щытыгъ. ТхакIоу ГъукIэлI Нурбый шIукIэ ыгу къегъэкIыжьы Н. Iэшъынэм IофшIэным зэрэфигъасэщтыгъэхэр.

— Узыхэт цIыфхэм уахэзэгъэным фэшI IофшIэнэу бгъэцакIэрэм узэри­пIурэр зыдэошIэжьы, лъэпкъ шэн-ха­бзэхэр огъэлъапIэх. ТикIэлэегъаджэ пIуныгъэр зэкIэми апэ ригъэшъыщтыгъ, — еIо Н. ГъукIэлIым.

Н. Iэшъынэм ригъэджагъэхэм ащыщых шIэныгъэлэжьхэу Шъхьэлэхъо Абу, Даутэ Юр, сурэтышIэу Къат Теуцожь, кIэлэегъаджэу СтIашъу Майор, тхакIоу ГъукIэлI Нурбый, хэбзэ къулыкъушIэхэу ХъокIо Рэмэзан, Хъунэго Чатиб, нэмыкIхэри.

ИкIалэхэри дэгъоу ыпIугъэх. Ыкъохэм анахьыкIэу Юныс биологие шIэныгъэ­хэмкIэ доктор, профессор. Юри, Рэмэзани, ашыпхъухэми апшъэрэ еджапIэхэр къаухыгъэх.

Адыгэ ашугэу Теуцожь Цыгъо ­ыпхъоу Сим ары Iэшъынэ Нухьэ ишъхьэгъусагъэр. Мэшэлахь. КIэлий зэдапIугъ.

ИIофшIагъэ ащыгъупшэрэп

Н. Iэшъынэр Гъобэкъуае игурыт еджа­пIэ ипрофсоюзнэ комитет илъэс 17 ипэ­щагъ. Теуцожь районым икIэлэ­егъэджэ анахь дэгъухэм ахалъытэщтыгъ, исурэт щытхъу пхъэмбгъум къырагъахьэщтыгъ. Гъобэкъуае игурыт еджапIэу игъашIэ зыщигъэкIуагъэм шIэжь мыжъобгъу къыщыфызэIу­ахыгъ.

Мы мафэхэм Iэшъынэ Нухьэ къызыхъугъэр илъэси 100 хъугъэ. Ыкъохэм анахьыжъэу Юрэ къызэрэтиIуагъэу, ятэ ишIушIагъэ цIыфхэм ащыгъупшэрэп. Къэралыгъо гъэпсыкIэ иIэу Адыгеир зыпсэурэр илъэси 100 зэрэхъугъэм фэгъэхьыгъэ зэхахьэхэм ахэлажьэхэзэ ригъэджагъэхэм, дэгъоу зышIэщтыгъэхэм гущыIэ фабэхэр къыфаIуагъэх.

«Адыгэ макъэм» иныбджэгъушIоу Iэшъынэ Нухьэ щытыгъ. Республикэм игъэхъагъэхэм арыгушхощтыгъ. Тигъэзет къыфатхэ зыхъукIэ темэу ыштагъэм зэригъэгумэкIырэр, Iофым хэшIыкI зэрэфыриIэр гум къикIырэ сатырхэм къахэщыщтыгъ. ШIушIагъэр зэкIэми апшъэ ышIыныр ипшъэрылъэу зыфи­лъытэжьыщтыгъ.

Гъобэкъуае сыкIомэ зэшъхьэгъусэ Iэшъынэхэм яунагъо сакIэупчIэу бэрэ къыхэкIыгъ. Симэ нэгушIоу къызэрэспэгъокIыщтыгъэр, гум къикIырэ гущыIэу къысиIощтыгъэхэр сщыгъупшэхэрэп. Апшъэрэ еджапIэр къымыухыгъагъэми, щыIэныгъэм иуниверситет шIэныгъэу щызэригъэгъотыгъэр гъашIэм къызэ­рэщетэжьырэр сшIогъэшIэгъоныгъ… Нухьэрэ Симэрэ язэдэпсэукIэ икъоу тызэрэфэмытхагъэр сигукъаохэм ахэслъытэзэ, Мыекъуапэ къекIурэ гъогум сыкъытехьажьыщтыгъ…

ЕмтIылъ Нурбый.