Чъэпыогъум и 29-р — инсультым пэуцу­жьы­гъэным и Дунэе маф. Ащ къыдыхэлъытагъэу чъэпыогъум и 15-м къыщегъэжьагъэу шэкIогъум и 15-м нэс Адыгэ Республикэм къэбарлъыгъэIэс ыкIи цIыфхэр зыхагъэлэжьэщтхэ Iоф­тхьабзэхэр щызэхащэщтых.

Ахэм якIэщакIор общественнэ псауныгъэмкIэ ыкIи медицинэ профилактикэмкIэ Адыгэ республикэ гупчэр ары. Мыщ къыхагъэлажьэх неврологхэр, кардиологхэр, студентхэр.

Iофтхьабзэхэм ащыщ мы ма­фэхэм зэхащэгъэ пресс-кон­ференциер. Ащ зэреджагъэхэр — «За жизнь, свободную от инсульта!» Iофтхьабзэм хэлэжьагъэх общественнэ псауныгъэмкIэ ыкIи медицинэ профилактикэмкIэ Адыгэ республикэ гупчэм иврач шъхьаIэу Мэт Заремэ, Адыгэ республикэ клиническэ сымэджэщым неврологиемкIэ иотделение ипащэу ВэкъэшIэ Саидэ, медицинэ реабилитациемкIэ Адыгэ республикэ Гупчэм иврач шъхьаIэу ХьакIэгъогъу Ларисэ, АР-м имедицинэ IофышIэхэм я Ассо­циацие итхьаматэу Валерий Ко­валевыр.

Медицинэ профилактикэмкIэ гупчэм ипащэу Мэт Заремэ пэублэ гущыIэкIэ къэзэрэугъоигъэхэм закъыфигъэзагъ. Хабзэ зэрэхъугъэу, илъэс къэс мы узым пэуцужьыгъэным фэгъэ­хьыгъэу зэрэзэрэугъоихэрэр, ащ цIыфхэм анаIэ тырарагъэ­дзэным фэшI Iофтхьэбзэ зэфэшъхьафхэр зэрэзэхащэхэрэр, ау ащ пае къэмынэу инсультыр къызэузыхэрэм япчъагъэ зэрэхахъорэр къыхигъэщыгъ.

— Iофтхьабзэу «За жизнь, свободную от инсульта!» зыфиIоу тишъолъыр щыкIорэр зыфэIорышIэрэр псауныгъэм зэрар езыхырэ шIыкIэхэр щыгъэзыегъэнхэм фытегъэпсыхьэгъэ къэбарыр цIыфхэм алъы­гъэIэсыгъэныр, ялъыдэкIуае ыкIи лъым хэлъ холестериным игъом лъыплъэнхэр ары, — къыIуагъ Мэт Заремэ.

Лъэпкъ проектэу «Псауны­гъэм» къыдыхэлъытэгъэ шъо­лъыр проектэу «Гу-лъынтфэ узхэм апэуцужьыгъэныр» зыфиIорэр илъэс заулэ хъугъэу Адыгеим щыпхыращы. Ащ епхыгъэу республикэм гу-лъынтфэ узхэм зыщяIэзэхэрэ гупчэ ыкIи отделениитIу къызэIуахыгъэхэу Iоф ашIэ. ЛъыкъекIокI системэм иузхэм апкъ къикIыкIэ зидунай зыхъожьыхэрэм япчъагъэ нахь макIэ шIыгъэным, гу-лъынтфэ узыр къызхагъэщыгъэхэм игъом хэушъхьафыкIыгъэ медицинэ IэпыIэгъу ягъэгъотыгъэным ахэр фэIорышIэх.

Илъэс къэс республикэм щыпсэурэ нэбгырэ мин 1,5-мэ инсультыр къяутэкIыгъэу атхы. Мы проектым зэрэщыгугъыхэрэр 2024-рэ илъэсым ехъулIэу нэ­бгырэ мини 100-м телъытагъэу лъыкъекIокI системэм епхыгъэ узхэм арылIыкIыхэрэм япчъагъэ 484,4-м нэсэу къыкIегъэчыгъэныр, гу узым ыпкъ къикIэу сымэджэщым зидунай щызы­хъо­жьыхэрэр проценти 6,9-м ыкIи шъхьэкуцI лъыкъекIокI зэ­­щыкъуагъэр процент 14-м анэсэу нахь макIэ ашIынхэр ары.

Илъэс къэс инсультым ыгъэ­гумэкIыхэрэм япчъагъэ хэхъо ыкIи ар къызэузыхэрэм аныбжь нахь ныбжьыкIэ мэхъу. Ащ фэ­гъэ­хьыгъэу къэгущыIагъ врач-­неврологэу ВэкъэшIэ Саидэ.

— Псауныгъэр къэухъумэ­гъэнымкIэ Дунэе организацием (ВОЗ) къызэритырэмкIэ, зэрэдунаеу пштэмэ, илъэсым къыкIоцI нэбгырэ миллион 15 фэ­дизмэ инсультыр къяутэкIы, ахэм ащыщэу нэбгырэ миллиони 6 фэдизыр елIыкIы. Урысыер пштэмэ, илъэсым а узыр нэбгырэ мин 500 фэдизмэ, Адыгеим — нэбгырэ мин 1,5-мэ къяузы. Къэралыгъуабэмэ социальнэ-экономикэ чIэнагъэ языгъэшIыхэрэм инсультыр ащыщ. Медицинэ статистикэм къызэритырэмкIэ, инсультыр къызэузыгъэхэм япроценти 8-р ары ныIэп щыIэныгъэм фытегъэпсыхьагъэу къанэрэр, адрэ­хэр язакъоу зекIошъухэрэп, пIэм хэлъхэу аIыгъыри бэ, — къы­Iуагъ ащ.

Республикэм иневролог шъхьа­Iэу ВэкъэшIэ Саидэ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, сымаджэу отделением къычIафэхэрэм ящыкIэгъэ медицинэ IэпыIэгъур арагъэгъоты, зыпкъ рагъэуцожьых, узым лъапсэ фэхъу-хэ­рэм ащагъэгъуазэх, нэужым зэ­рэзекIонхэ фэе шIыкIэхэр къафаIуатэх. Ау ахэри икъурэп. ЦIыфым лъыдэкIуае иIэ зыхъукIэ Iэзэгъу уцхэр мафэ къэс ыгъэфедэнхэ фае. Джащ фэдэу узыр бгъэхъужьыным нахьи къыомыутэкIыным уфэбанэмэ нахьышIу. Псауныгъэм зэрар езыхырэ шIыкIэхэр щагъэзыенхэм, зы чIыпIэ имысхэу нахьыбэрэ зекIонхэм ВэкъэшIэ Саидэ къыфэджагъ. Инсультым инэшанэхэм гуцаф зэрафашIыгъэм тетэу хэти IэпыIэгъу псын­кIэм къеджэн фае. Сымаджэр зыпкъ иуцожьыным фэшI сыхьати 4,5-м къыкIоцI ищыкIэгъэ медицинэ IэпыIэгъур ыгъотыным мэхьанэшхо иI.

Инсульт хъугъэхэм япсауныгъэ зыпкъ зэрэрагъэуцожьырэм ХьакIэгъогъу Ларисэ къытегущыIагъ. Реабилитационнэ гуп­чэм унакIэ фызэтырагъэ­псыхьагъ, ащ ищыкIэгъэ обо­рудованиеякIэхэр, аппаратурэ ыкIи пкъыгъо зэфэшъхьафхэр чIагъэуцуагъэх.

Пресс-конференцием къы­щыгущыIэгъэ пстэуми инсультым лъапсэ фэхъун ылъэкIыщтхэр къыхагъэщыгъэх: лъыдэкIуаер, шъоущыгъу узыр, цIыфым ипщэ­рыгъэ зыфэдизыр, тутын ыкIи шъон пытэхэр гъэфедэгъэнхэр, япсауныгъэ изытет зэрэфэмысакъхэрэр. Инсульт къызэогъэ сымаджэм апэрэ медицинэ IэпыIэгъур игъом ыкIи тэрэзэу рагъэгъотын зэрэфаер, нэмыкI­хэри къыхагъэщыгъэх.

Инсультым икъэбар кIэкIэу…

Ар — латин гущыIэу «insulto» зыфиIорэм къытекIыгъ, «сэпкIэ», «шъхьэкуцI утын» имэхьан. Инсультыр къызэрытшIэрэр — шъхьэкуцIым екIухэрэ лъынтфэхэм яIофшIэн ошIэ-дэмышIэу къызэтеуцошъ, мэфэ пчъагъэм еIыгъы е цIыфым идунай ехъо­жьы. Мы узыр тIоу зэтефыгъ. Зыр — ишемическэ инсультыр (шъхьэкуцI инфаркт), процент 80-мэ къяо, ау мэхъужьых. Ге­мор­рагическэ инсульт — (шъхьэ­куцIым лъыпцIагъэ еуцо) хъурэр проценти 10-р ары, ау псаоу ащ къелыжьырэр мэкIэдэд, сэкъатэу къэнэх.

Инсультым иапэрэ нэшанэхэр

1. Нэгум, Iэхэм, лъа­къо­хэм ялыпцэхэр (ана­хьэу зы бгъум) пэлIыкIых. 2. Бзэр, акъылыр зэщэ­къох. 3. Нэ лъэныкъом е ни­тIум алъэгъурэм къыщэкIэ. 4. ЗекIуакIэр, зыпкъ­итыныгъэр зэщэкъо, шъхьэуназэр къыхэхьэ. 5. Ушъхьагъу зимыIэ шъхьэуз лъэшыр ­къежьэ.

Джа зигугъу къэтшIыгъэхэм ащыщхэр зэшъулъэгъулIэ­жьы­гъэхэмэ, IэпыIэгъу псынкIэм шъукъеджэн фае. Сыхьати 4,5-м къыкIоцI медицинэ Iэпы­Iэгъоу жъугъотыщтым мэхьа­нэшхо иI шъулъэ шъукъытеуцожьынымкIэ.

Iэшъынэ Сусан. Сурэтыр Iэшъынэ Аслъан ты­рихыгъ.