КIэлэбый Хьанан иунагъо щапIугъэ кIэли­тIу­мэ: Шъалихьэрэ Хьасанрэ ялIакъо ищытхъу арагъэIуагъ.

Революцием илъэхъан унагъом щыщэу зы нэбгыр дзэ къулыкъум ащэщтыгъэр. Къулыкъур къыухэу ядэжь къызигъэзэжькIэ, адрэ шыр дзэм агъа­кIощтыгъ. Шъалихьэ дзэ къулыкъум къызекIыжьым ащ ычIыпIэ Хьасан иуцон фэягъ. Ау Шъалихьэ ишъхьэгъусэ Iуш лIым мырэущтэу фыхигъэпсыгъ:

— Хьасан кIэлабэ къыпы­фагъ. ЗыгорэкIэ ар къаукIымэ, сыда кIэлэцIыкIу ибэхэм къарыкIощтыр? Орба ахэр зыпIунэу зыпшъэ къыдэфэжьыщтыр? Пшы дзэм умыгъакIоу джыри о зэ къулыкъур хьы.

Ишъхьэгъусэ иушъыйхэм акIэ­дэIукIи, Шъалихьэ ыш ычIыпIэ революцием илъэхъан зэуагъэ. Революцие Iофхэм зэрахэлэ­жьагъэм пае илъэс 20 ащ хьапс тыралъхьэгъагъ. КъызэкIакIо зи­мыIэ революционерэу ихэку гупсэ ащ къыгъэзэжьыгъагъ. 1924-рэ илъэсым къыщегъэ­жьагъэу 1929-рэ илъэсым нэс мэ­къумэщышIэхэм якомитет (ККОВ) исекретарыгъ. Апэ колхозым хэхьагъэхэм ащыщыгъ.

КIэлэбый лIакъом музыкантэу, къамылапщэу, нэмыкI адыгэ мэкъэмэ Iэмэ-псымэхэм къязыгъаIоу бэ къыхэкIыгъэр. Къамылэпщэ Iазэу КIэлэбый Хьасан исурэт я 5-рэ классым исхэр адыгабзэмкIэ зэрэрагъэ­джэрэ тхылъым дэтыгъ. Ащ игугъу бэрэ нэтыхъуаехэм ашIы. Хьасанэ зыхэмылэжьэгъэ ­джэгу якъуаджэ щамышIыгъэу пIомэ хэукъоныгъэ хъущтэп. Хьасан ыкъоу Бидан кIэлихрэ пхъуитIурэ къыпыфагъ. Бидан орэдыIо, хьатиякIо бэлахьэу щы­­тыгъ, жьышхо кIэтэу «Зыгъэ­лъатэр» къышIыщтыгъ, нысащэм илъэхъан къаIорэ орэдыр дахэу къыхидзэщтыгъ. Ащ ыIапи бэмэ якIущтыгъ: фэIазэу шым нал кIилъхьэщтыгъ, гъукIэнми фыте­гъэпсыхьэгъагъ. ЛэжьэкIо щыт­хъум иорденэу я III-рэ шъуашэ зиIэр къыфагъэшъошэгъагъ.

КIэлэбый Хьасан икъорэлъфэу Мурати пщынэо Iазэу щытыгъ. Дзэ къулыкъур Германием зыщехь нэуж автотранспорт предприятиеу N 4-у Инэм дэтыгъэм щылэжьагъ, хорырэ инструментальнэ оркестрэрэ ащ щызэхищэгъагъ. А предприятием икъэшъокIо купи ипэщагъ. Дэгъоу иIофхэр зэрэзэпигъа­фэхэрэм фэшI фэтэррэ самосвалэу ЗИЛ-555-рэ къыраты­гъагъ. Лъэцэрыкъо Ким ригъэ­благъи, Адыгеим лъэпкъ къа­шъомкIэ и Къэралыгъо ака­демическэ ансамблэу «Налмэсым» Мурат къыщышъуагъ.

Мурат ыпхъу нахьыжъэу Заремэ мэкъэмэ Iэмэ-псымэ зэ­фэшъхьафхэм къарегъаIо. Пшъэ­шъэ нахьыкIэм къутырэу Новый сад и УИН иоперативнэ отдел Iоф щешIэ. КIэлэбый Асхьадрэ Аминэтрэ пщынэ еох. Мэджыдэ орэдыIу, гитарэми дэгъоу къырегъаIо. Захьирэт дахэу къэшъо. Япхъорэлъфхэу ЕмтIылъ Руслъа­ни Инвери музыкэм фэщагъэх.

КIэлэбый Бидан ыкъоу Адам дзэ къулыкъум ыуж радиосвязист сэнэхьатыр ыIэ къыригъахьи, Армением, Темыр Кавказым ичIыпIэ зэфэшъхьафхэм, Тэхъу­тэмыкъуае ипочтэ ащылэжьагъ. ИIофшIэн зэрегугъущтыгъэм фэшI щытхъу тхылъыбэ къы­ратыгъ. ЩытхъуцIэу «Урысые Федерацием связымкIэ иIофы­шIэ гъэшIуагъ» зыфиIорэр 2003-рэ илъэсым къыфагъэшъошагъ.

КIэлэбыйхэм хэбзэухъумакIо­хэр бэу къызэрахэкIыгъэр къэ­Iогъэн фае. Бидан ыкъоу Мэ­джыдэ чIыдагъэр къызыщы­чIащырэ чIыпIэхэу Казахстан иIэ­хэм ащылэжьагъ. МВД-м идзэхэм яапшъэрэ команднэ училищэу Ростов дэтым идзэхэм къулыкъу ащихьыгъ. Ермэлхэмрэ азербайджанхэмрэ IашэкIэ зызэпэуцужьхэм хэбзэухъумэкIо къулыкъухэм яIофышIэ нэбгырэ 400 Тбилисирэ Азербайджанрэ агъэкIогъагъэх. Милиционерхэм гъогухэр, мэхьанэшхо зиIэ къэ­ралыгъо псэуалъэхэр, транспортыр къагъэгъунэщтыгъэх. Икъу­лыкъу еIолIэнчъэу зэрихьыщтыгъэм пае Мэджыдэ медалэу «УIэшыгъэ КIуачIэхэр зызэхащагъэр илъэс 70-рэ хъугъэ» зы­фиIорэр къыфагъэшъошагъ. Ядэжь къызегъэзэжьым милицием щылэжьагъ. Чэчэным зао къызыщежьэм постовой къулыкъум иротэ икомандирэу агъэ­кIогъагъ. ЯтIонэрэу Чэчэным IашэкIэ зыщызэIоупIэхэм Мэ­джыдэ илъэс 40 ыныбжьыгъ. Заор зыушэтыгъэ кIалэм зыныбжь илъэс 30-м нэмысыгъэ хъулъфыгъэхэр бырсыр къызыщыхъугъэ чIыпIэм амыщэнхэу дзэ пащэхэм ялъэIугъагъ.

— Ахэм джыри унагъо ашIэн, кIэлэцIыкIухэр апIун фае, — ариIогъагъ Мэджыдэ пащэхэм.

ЗыфялъэIугъэри ащ къыфагъэцэкIэгъагъ, ныбжь нахь зи­Iэхэр ары IашэкIэ зыщызэIуупIэгъэ чIыпIэхэм агъэкIогъагъэхэр. Осетинхэмрэ ингушхэмрэ азыфагу къитэджэгъэгъэ бырсырхэм ядэгъэзыжьыни ахэр хэлэжьагъэх. ЕтIанэ а лъэхъаным бы­лымхэмрэ цIыфхэмрэ зыщатыгъущтыгъэ Дагъыстан мэзи 7 щыIагъэх. Ащ фэдэ бырсырхэм кIэлэ хые пчъагъэ зэрахэкIо­дагъэр Мэджыдэ бэрэ ыгу къэ­кIыжьы. Тхьэр къыфэупси, ежь псаоу къыгъэнагъ. Бгъэхэлъ тамыгъэу «Къулыкъур Кавказым зэрэщихьыгъэм фэшI» зыфиIоу я II-рэ шъуашэ зиIэр, тамыгъэу «Iэшэ зэIуупIэныгъэхэм ядэгъэ­зыжьын хэлэжьагъ» зыфиIорэр, УIэшыгъэ КIуачIэхэм я МВД име­далэу апэрэ, ятIонэрэ, ящэ­нэрэ шъуашэ зиIэхэр къыфа­гъэшъошагъэх. Мэджыдэ хэ­гъэгу кIоцI IофхэмкIэ къулыкъухэм илъэс 22-рэ ахэтыгъагъ. Ащ ишъхьэгъусэу Зуриет Адыгэ Рес­публикэм культурэмкIэ иза­служеннэ IофышI, Тэхъутэмыкъое районым иадминистрацие культурэмкIэ иотдел илъэс 20-м ехъурэ ипэщагъ. Мэджыдэрэ Зуриетрэ акъоу Руслъан Адыгэ къэралыгъо университетым спор­­тымкIэ ифакультет къыу­хыгъ, рэхьатныгъэр зыщаукъогъэгъэ Владикавказ къулыкъур щи­хьыгъ. Джыдэдэм Тэхъутэмыкъое районым иадминист­рацие зыкъэухъумэжьынымкIэ ыкIи ошIэ-дэмышIэ тхьамыкIагъохэм ядэгъэзыжьынкIэ иотдел Iоф щешIэ.

КIэлэбый Азмэт ыкъоу Ас­лъан гурыт еджапIэр къызеухым МВД-м идзэхэу Ярославскэ хэкум щыIагъэхэм къулыкъур ащихьыгъ. Ядэжь къызегъэзэ­жьым хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ къулыкъухэм ащылэжьагъ. Заом илъэхъан Чэчэным агъакIуи, ащ рэхьатныгъэр зыпкъ щизыгъэуцожьыгъэхэм ахэтыгъ. Аслъан милицием иотличник, медальхэу «За отличие в службе» зыфиIоу я III-рэ шъуашэ зиIэр, «За службу на Кавказе», «За службу России» зыфиIохэрэр къыфагъэшъошагъэх. Илъэс 27-рэ хэбзэухъумэкIо къулыкъухэм ахэ­тыгъ.

КIэлэбый Аслъан ыкъоу Рэ­мэзан Отрадненскэ гурыт еджа­пIэм щеджагъ, ау аужырэ кла­сыр къызыщиухыгъэр Инэм игурыт еджапIэу N 2-р ары. Ар чанэу гурыт еджапIэм щызэхащэрэ олимпиадэхэмрэ зэнэкъо­къухэмрэ ахэлажьэщтыгъ, бэрэ апшъэрэ чIыпIэхэр къащихьыщтыгъ. 2015-рэ илъэсым Рэмэзан хьисапымкIэ дунэе олимпиадэм щатекIогъагъ, балл 15 къыщихьыгъагъ. ТехнологиемкIэ, экологиемкIэ республикэ, район олимпиадэхэм мызэу, мытIоу текIоныгъэр къащыдихыгъ. Пшызэ къэралыгъо аграрнэ университетым щеджэ зэхъум урысые, дунэе научнэ-практическэ конференцие зэфэшъхьафхэм чанэу ахэлэжьагъ. Дунэе научнэ-практическэ конференциеу «Научный потенциал ХХI века» зыфиIоу Казахстан икъалэу Астана 2017-рэ илъэсым щыкIуа­гъэм Рэмэзан апэрэ шъуашэ зиIэ дипломрэ сертификатрэ къыщыфагъэшъошэгъагъэх. Оренбургрэ Стерлитамакрэ ащыкIогъэ научнэ конференциехэми ащ фэдэ сертификатхэр къыщыратыгъагъэх.

Джыдэдэм Рэмэзан муниципальнэ образованиеу «Тэхъутэмыкъое районым» иадминистрацие ипащэ иIэпыIэгъоу Iоф ешIэ. Зыхэхьагъэхэм ар зэрэкIэлэ гъэсагъэр, Iэдэб зэрэхэлъыр, уицыхьэ тебгъэлъы зэрэхъущтыр къаIо.

Рэмэзан цIыф дэгъу зэрэ­хъугъэр зишIушIагъэр янэ-ятэ­хэмрэ къызыхэкIыгъэ лIакъомрэ ары. КIэлэбый лIакъор джащ тетэу якъоджэ гупсэу Нэты­хъуайи Адыгейри нахь зэтегъэ­псыхьагъэ хъунхэм иIахьышIу хишIыхьэзэ къырэкIо.

АкIэгъу Разыет, Хьахъурэтэ Светлан. Тэхъутэмыкъуай.