Шъолъыр гъэIорышIэнымкIэ Гупчэм Адыгэ Республикэм иминистерствэхэм, ведомствэхэм япащэхэм адишIырэ «зэдэгущыIэгъу занкIэр» лъегъэкIуатэ. Зичэзыу зэдэгущыIэгъум хэлэжьагъ Адыгэ Республикэм IофшIэнымкIэ ыкIи социальнэ хэхъоныгъэмкIэ иминистрэ игуадзэу Ирина Ширинар. Iофтхьабзэр зэрищагъ ЦУР-м иIофышIэу Хьаджэбыекъо Заремэ.

Федеральнэ проектэу «Объя­сняем.рф» зыфиIорэм къыдыхэ­лъытагъэу министерствэм и VK.com зэдэгущыIэгъур игъэкIотыгъэу къырагъэхьагъ.

Адыгеим щыпсэухэрэм къэралыгъо IэпыIэгъоу арагъэгъотырэм министрэм игуадзэ къытегущыIагъ. Анахьэу цIыфхэр зыгъэгумэкIырэ упчIэу къатыгъэ­хэм ащыщ кIэлэцIыкIухэр зэрыс унагъохэм аратырэ социальнэ ахъщэ IэпыIэгъур зыфэдэр, псэупIэ-коммунальнэ фэIо-фашIэхэм апкIэ тыгъэнымкIэ фэгъэкIотэныгъэу щыIэхэр, социальнэ зэзэгъыныгъэр зышIын зылъэкIыщтхэр, нэмыкIхэри.

УпчIэхэм ащыщхэр пэшIорыгъэшъэу къэралыгъо фэIо-фашIэ­хэм япортал къызфагъэфедэзэ цIыфхэм къагъэхьыгъэх, ахэм ащыщхэр занкIэу эфирым къыщатыгъэх. ЗэдэгущыIэгъум къыщаIэтыгъэ Iофыгъохэм ащыщхэр непэ къыхэтэуты.

— Сипшъэшъэгъу къыIоу зэхэсхыгъ кIэлэцIыкIу зыгъэпсэфыпIэм исабый зе­гъакIом къыщэфыгъэ путевкэм ыуасэ ызыныкъо къыфызэкIагъэкIожьы­гъэу. Ар зэрэпшIыщт шIыкIэм нахь игъэкIотыгъэу укъытегущыIагъэмэ дэ­гъугъэ.

— Мы бзылъфыгъэр къызкIэупчIэрэр программэу «Кешбэк за лагерь» зыфиIорэр ары. Ар цIыфхэм агъэфедэшъунэу зыхъу­гъэм илъэситIу тешIагъ ыкIи зыгъэпсэфакIохэмкIэ ащ ишIуагъэ къэкIо. КIэлэцIыкIухэм апае ны-тыхэм путевкэу къащэфырэм ыуасэ ипроцент 50-р хабзэм къафызэкIегъэкIожьы, ау ар сомэ мин 20-м шIокIырэп. А ахъщэм къыпфигъэзэжьыным пае «Мир» зыфиIорэ карточкэм фэдэ уиIэн фае.

Сыдэущтэу ар пшIыщта? Тын системэу «Мир» зыфиIорэм иофициальнэ сайтэу privetmir.ru уикартэ щыптхын фае. Нэужым сайтэу «мирпутешествий.рф» зыфиIорэмкIэ угу рихьэу къыхэпхыгъэ путевкэм ыпкIэ оты. IофшIэгъу мэфитфым къыкIоцI картэу «Мир» зыфиIорэм кIэлэцIыкIу путевкэм лъыптыгъэ ахъщэм ипроцент 50 къырагъэ­хьажьы.

— Тамбов сыщыпсэу зэ­хъум «IофшIэным иветеран» щытхъуцIэр зэрэсиIэм пае ахъщэ тын къысатыщтыгъ. Адыгеим сыкъызэкIожьым джы ар къы­сатыжьырэп. Сыдым къыхэкIыгъа ар?

— УпчIэр къэзытыгъэ хъулъфыгъэм иудостоверение урысые шапхъэм дештэмэ, УФ-м ишъо­лъыр пстэуми афэдэу, ахъщэ тыныр къыратынэу щыт. Сыда пIомэ, фэгъэкIотэн зиIэ купым хэхьэшъ, къэралыгъо IэпыIэгъум хэфэ. Ау «IофшIэным иветеран» щытхъуцIэр Тамбов хэкумкIэ къыратыгъэмэ ащ шъолъыр мэхьанэ иIэ мэхъушъ, гухэкI нахь мышIэми, нэмыкI регионым къыщыратыщтэп.

— СикIалэ Мыекъопэ гурыт еджапIэу N 27-м щеджэ, тэ «птичникым» тыщэпсэу. Ащ къыще­кIокIырэ автобусэу N 6А-м къитIыс­хьэхэрэ кIэлэцIыкIухэм ащыщхэр ыпкIэ хэмы­лъэу мэзекIох. Ащ фэдэ «проездной» тыдэ къит­хын тлъэкIыщта?

— Мыщ фэдэ фэгъэкIотэн зиIэхэр кIэлэцIыкIубэ зэрыс унагъохэм къарыкIыхэрэр ары. А купым шъукъыхеубытэмэ, ыпкIэ хэмылъэу къэлэ транcпортым шъуисабый рызекIонымкIэ тхылъыр бгъэхьазырыным пае шъузыщыпсэурэ чIыпIэм елъытыгъэу цIыфхэм социальнэ фэIо-фашIэхэр афэзыгъэцэкIэрэ къулыкъум е МФЦ-м зафэжъугъэзэн шъулъэкIыщт. Удостоверениер жъугъэпсыным фэшI зыдэшъу­штэн фэе документхэр: паспортыр (лъэIу тхылъыр зытхыщтым иер), ны-тыхэм ягъу­сэу кIэлэцIыкIур Адыгеим зэрэщыпсэурэр, кIэлэцIыкIур къызэрэхъугъэр ыкIи шъукъэзэрэзэрэщагъэр къэзыушыхьатырэ тхылъхэр, кIэлэцIыкIум исурэтэу сантиметри 3х4-рэ зиинагъэр.

— КIэлэцIыкIухэм аратырэ ахъщэ IэпыIэгъум епхыгъэ тхылъхэр зысэгъэхьазырхэм сыпхырыкIыгъэп. Сишъхьэгъусэ IэкIыб къэралыгъом зэрэщыщыр иушъхьагъоу къысаIуагъ. СыдкIэ ар къыхахьэра, ахъщэр сабыир ары нахь зэратырэр, сишъхьэгъусэп ныIа?

— КъызэрэсшIошIырэмкIэ, мы упчIэр зыфэгъэхьыгъэр респуб­ликэм щыпсэурэ кIэлэцIыкIухэу зыныбжь илъэси 3-м къыщыублагъэу 7-м нэсыхэрэм мазэ къэс къаратырэ ахъщэ IэпыIэгъур ары. Сыда пIомэ, мы тыныр ары анахьэу щагъэзыерэр, зытефэхэрэм якъыхэхын шэпхъабэ зэрэпылъым ар къыхэкIы. Мы ахъщэ IэпыIэгъур зытегъэпсыхьагъэр зигъот макIэ унагъохэр ары. КъасIомэ сшIоигъу, уна­гъом хахъоу иIэр къэзыушыхьатырэ справкэм а IэкIыбым щыщ шъхьэ­гъусэм (зэшъхьэгъусэхэр зэготхагъэхэмэ) къыIэкIахьэрэри къыхеубытэ.

Джащ фэдэу мы ахъщэ IэпыIэгъур къарамытыным ушъхьа­гъубэ иI. Ахэм ащыщых: мэзэ 12-м къыкIоцI унагъом ихахъо зыфэдизыр зэраштэрэр (лъэIу тхылъыр затыгъэм мэзи 4 хагъэкIышъ, унагъом ихахъо къа­лъытэ), Iоф зымышIагъэхэу зи хахъо зимыIагъэхэри къыхиубытэхэрэп, IофшIэн языгъэгъотырэ къулыкъум иучет мэзи 6-м нахьыбэ хэтыгъэхэр, псэупIи 2 е автотранспортитIу зиIэхэр, нэмыкIхэри.

УпчIэр къэзытыгъэм иIоф хэушъхьафыкIыгъэу ухэплъэн фае. ЗэкIэ къэбарыр шъузы­хэхьэрэ КЦСОН-м щызэжъугъэ­шIэн шъулъэкIыщт.

— Сэ Ханскэм сыщэпсэу. Сигъунэгъу бзылъфыгъэм ахъщэ IэпыIэгъу къырати, чэтэщ ышIыгъ, чэтхэр къы­щэфыгъэх. Сэри сыфай гъэфэбапIэ сшIынышъ, хэтэрыкIхэр къыщызгъэ­кIынхэу. Ау ар зэрэсшIыщтыр сшIэрэп?

— Уигъунэгъу бзылъфыгъэм къызфигъэфедагъэр «Социальный контракт» зыфиIорэ къэралыгъо IэпыIэгъур ары. УрыпсэунымкIэ ахъщэ анахь макIэм нэмысыхэрэм адеIэнхэм мыр анахьэу тегъэпсыхьагъ. Посо­биеу къатыхэрэм мы социальнэ зэзэгъыныгъэр зэратекIырэр цIыфым ежь-ежьырэу зиIыгъы­жьын амал зэрэритырэр ары. Мыщ къыды­хэлъытэгъэ ахъщэр зыпэ­Iубгъэ­хьащтхэр гъэнэфа­гъэх: IофшIэпIэ чIыпIэ улъыхъуныр, унэе бизнес гъэпсыгъэныр, унэгъо хъызмэт зэхэпщэныр. Мы программэм тиреспубликэ дэ­гъоу зыщиушъом­бгъугъ, нэбгырабэмэ къызфагъэ­федагъ.

УпчIэр къэзытыгъэм унэгъо хъызмэт ыгъэпсын ылъэ­кIыщт, ащ фэдэхэм джы зэтыгъоу сомэ мин 200 къараты. Тхылъхэр ыгъэпсынхэм пае игъот зэрэмакIэр къыгъэшъыпкъэжьын фае. Нэужым цIыфхэм яфэIо-фашIэхэр зыгъэцэкIэрэ социальнэ къулыкъум екIолIэнышъ, зэкIэ тхылъхэр къыфагъэхьазырыщт.

— Сятэ уз хьылъэ (деменцие) иI. Тхьамэфищым къы­кIоцI нэмыкI къалэм тыкъэтын фае. Ар охътэ гъэнэфагъэкIэ зэтщэлIэн ыкIи зыщылъыплъэнхэ чIыпIэ Адыгеим ита?

— Къыхэзгъэщымэ сшIоигъу Адыгеим ит интернат-унэхэм джырэ лъэхъаным диштэрэ программакIэхэр ащыпхыращы зэрэхъугъэр. Бзылъфыгъэм иупчIэ анахьэу къызхиубытэрэр проектэу «Передышка» зыфи­Iорэр ары. Ащ ишIуагъэкIэ зыныбжь хэкIотэгъэ цIыфхэр, земыкIошъухэрэр охътэ гъэнэфагъэкIэ республикэм ит унэ-интернатхэм ащаIыгъых.

Сымаджэхэм алъыплъэрэ цIыф пэпчъ зыгъэпсэфыгъо уахътэ, ащ дакIоу иIофыгъо горэхэри зэшIуихынхэу ищы­кIагъ. Анахьэу илъэс пчъагъэ хъугъэу уз хьылъэ зиIэхэм апэсхэм, зыIыгъхэм. Зыныбжь хэкIотагъэ­хэм яфэIо-фашIэхэр зэпымыоу зыгъэцэкIэрэ цIыфхэм IэпыIэгъу афэхъугъэным мы проектыр фэIорышIэ. Шъугу зыфэузырэ Iахьылыр, благъэр республикэ унэ-интернатым къэшъущэн шъу­лъэкIыщт. Ащ зисэнэхьат хэшIыкIышхо фызиIэ специалистхэр лъыплъэщтых, сыд фэдэрэ лъэныкъокIи IэпыIэгъу фэхъущтых. А фэIо-фашIэм ыпкIэ хэлъэп. ИщыкIэгъэ тхылъхэр жъугъэхьазырынхэм фэшI цIыфхэр социальнэу къэухъумэгъэнхэмкIэ къулыкъум шъуекIолIэн фае.

Iэшъынэ Сусан.