Кавказ заповедникымрэ чIыопс паркэу «Горная Адыгея» зыфиIо­рэмрэ Iофтхьабзэу «Къушъхьэ къабзэхэр, псы къабзэр» зыфиIорэм хэлэжьагъэх.

Ар Урысые Iофтхьабзэу «Уры­сыем ипс» зыфиIорэм хэхьэ, Адыгеим къэралыгъо гъэ­псыкIэ зиIэр илъэси 100 зэ­рэхъугъэм фэгъэхьыгъагъ.

Фыщт псыкъефэхым къыпэ­блэгъэ чIыгухэр гъэкъэбзэ­гъэнхэр хабзэ хъугъэу щыт. Iофтхьабзэм хэлэжьагъэх заповедникым иIофышIэхэмрэ иволонтерхэмрэ, Адыгэ Респуб­ликэм тыкъэзыуцухьэрэ дуна­имрэ чIыопс баиныгъэхэмрэкIэ и ГъэIорышIапIэ, чIыопсыр къэзыгъэгъунэрэ мыкъэралыгъо гупчэу «Кавказым» яIофышIэхэр, Адыгэ Республикэм зекIонымрэ зыгъэпсэфыпIэхэмрэкIэ и Комитет, Пшызэ Iушъо бассейнхэм я ГъэIоры­шIапIэ, Адыгэ къэралыгъо университетымрэ Мые­къопэ къэралыгъо технологи­ческэ университетымрэ ястудентхэр.

Мэфэ реным зыплъыхьэпIэ чIыпIэхэр, къушъхьэ къэуцупIэу «Водопадистый» зыфиIорэр, «Верхний ЧубкIэ» заджэхэрэр агъэкъэбзагъэх.

Пластикым хэшIыкIыгъэ хьа­къу-шыкъухэр, бэшэрэбхэр, сал­феткэхэр зыдэщыIэгъэхэ чIыпIэхэм къаIуанэх. Ящыгъынхэм ащыщхэр къащэгъупшэх, шхынэу къялыжьыгъэр къа­гъанэ. Iофтхьабзэм хэлэжьагъэхэм пыдзафэу килограмм 400 фэдиз къаугъоигъ.

IофшIэнхэр заухым ыуж Iэнэ хъураеу «Охрана редких видов флоры, фауны и микобиоты на северо-западном Кав­казе» зыфиIорэр рагъэкIокIыгъ. ЧIыопсым икъэухъумэнрэ игъэ­къэбзэнрэ адэлэжьэрэ къулыкъухэм ялIыкIохэр зипчъагъэкIэ макIэу къэкIыхэрэмрэ псэу­шъхьэу чIыпIэ хэхыгъэхэм анэ­мыкI щымыпсэухэрэмрэ къызэрэзэтырагъэнэщтхэм атегущыIагъэх. Джащ фэдэу, хабзэм къыгъэгъунэрэ чIыналъэхэм экотуризмэм зыщягъэушъом­бгъугъэным пае шIэгъэн фаехэм яусагъэх.

Адыгэ Республикэм ичIыопс анахь дахэхэм ащыщ Фыщт псыкъефэхыпIэр. ЧIыпIэ зэфэшъхьафищмэ псыр орэу къащечъэхы. Апэрэр къызэфэхырэ къушъхьэм метри 191-рэ илъэгагъ, псыр къушъхьэтхитIум азыфагу къыдэчъы. ЯтIонэрэ псыкъефэхым ащ къыпедзэжьы, Фыщт икъушъхьэ тIокIэ шъыпкъэ къыдэчъы, метри 165-у къе­фэхы. Ящэнэрэ псыжъотыр къушъхьэу Пщэхэс ыбгъухэм къя­чъэхы.

Ахэр зэкIэ псыхъоу Пщыхьэ хэлъэдэжьых, цIыф кIуапIэх, илъэс реным ащыкъэбзэн фае. Псыкъефэххэр цIыфыбэмэ алъэ­гъухэ ашIоигъу. Гъэ къэс нэ­бгы­ришъэ пчъагъэхэр ахэм яплъын­хэу къэкIох. Къушъхьа­лъэхэмрэ ахэм къячъэхырэ псы­шхохэмрэ федеральнэ мэхьанэ зиIэ чIыпIэхэм зэращы­Iэхэм къыхэкIэу зыплъыхьэкIо пстэури ахэм акIэрыхьанхэ алъэкIыщтэп. Арышъ, чIыопсым ичIыпIэ хьа­лэмэтхэр зэзыгъэлъэгъухэ зы­шIоигъохэм апэу пропускхэр зэрагъэгъотынхэ фае. Ахэм пыдзафэхэр къа­щыбгъанэхэ хъущтэп, машIо ащыпшIынэу щытэп, къыщыкIырэ лъэпкъхэм ащыщ гори къип­чын уфитэп.