Изобретатель, рационализатор цIэрыIоу, 1966-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу 1974-м нэс мебелышI фабрикэу «Дружбэм» ипхъэнтIэкIушI цех чанэу щылэжьэгъэ Азэщыкъ Амин Рэджэб ыкъом ыдэжь тыкIуи, мебелышI предприятием Iоф зэрэщишIагъэм къытедгъэгущыIагъ.

Азэщыкъ Аминэ электростатическэ пкъыгъом иоператорэу Iоф ышIэзэ, ежь игукъэкIыкIэ яцех щагъэфедэгъэ технологием ишIуагъэкIэ пхъэнтIэкIоу къыдагъэкIырэр процент 25-кIэ нахьыбэ хъугъагъэ. КъэIогъэн фае къыдагъэкIырэм зы проценткIэ зыкъызырагъэIэтыкIэ, предприятием къыщашIырэм пхъэнтIэкIу мин 25-рэ къызэзэрэхахъощтыгъэр.

Илъэс 95-рэ зыныбжь Азэщыкъ Амин джыри ишIугъу, ыныбжь емылъытыгъэу псауныгъэ пыти, шIэжь дэгъуи иI. Ащ ыдэжь тызэкIом, илъэс 50-кIэ узэкIэIэбэжьмэ цехэу N 5-м къыщагъэхьазырыгъэ пхъэн­тIэкIухэр къытфычIихыгъэх. Ахэр джыри пытэх, илъэс пчъагъэрэ къыпфэфедэнхэу щытых.

— Амин, технологиеу къыхэпхыгъагъэм нахь игъэкIотыгъэу укъытегущыIэ тшIоигъуагъ.

— Электростатическэ установкэкIэ пхъэнтIэкIухэм лак зэратетлъхьэрэм охътабэ ыхьыщтыгъ, лакыр лъэпIэ дэдагъ. Пкъыгъор бэрэ тыукъэбзыжьын фаеу зэрэхъущтыгъэм охътэшхо пэIухьэщтыгъ. Ар дгъэкъабзэ зыхъукIэ пхъэнтIэкIухэм жьыкIэ лак атетыутхэмэ зэрэфедэр IофышIэхэм агурызгъэIуагъ. Джащ тетэу лакри нахь кIэтыугъуае хъугъагъэ. Ащ ыпэкIэ зы сменэм пхъэнтIэкIу 1800-рэ къыдэдгъэкIыщтыгъэмэ, пхъэн­тIэкIу 2800-м нэдгъэсыгъагъ. Мазэ къэс пхъэнтIэкIу 200 Италием ядгъащэщтыгъ. Рационализатор предложениеу къэсхьыгъэм пае сомэ 600 шIухьафтынэу къысатыгъагъ.

— Предприятием ипащэ фэгъэхьыгъэу сыд къэ­пIон плъэкIыщтыр?

— Остапенко Николай Иван ыкъор пэщэ дэгъугъ. Зыфэгъэзэгъэгъэ Iофыр ежь фэдэу фэкъулаеу зыми зэрихьэшъунэу щытыгъэп. Ар зипэщэ Iофы­шIэхэр хъупхъэу лажьэщтыгъэх, япшъэрылъхэр еIолIэнчъэу агъэ­цакIэщтыгъэх. Пащэр цеххэм бэрэ ачIахьэщтыгъ, планеркэхэр зэхищэщтыгъэх, партийнэ зэIу­кIэхэм ахэлажьэщтыгъ.

— ПхъэнтIэкIухэр къызыщыдагъэкIырэ цехэу N 5-м нэбгырэ тхьапша Iутыгъэр?

— Нэбгырэ 500-мэ сменитIукIэ Iоф ашIэщтыгъ. Апэрэ къатым пхъэнтIэкIум щыщ пкъы­гъохэр щаупсыхьэщтыгъэх, щахъощтыгъэх, ятIонэрэм щаугъоижьыщтыгъэх. Конвейерым зэпымыоу Iоф ышIэщтыгъ. ПхъэнтIэкIу хьазырхэр статическэ установкэм дагъэкIыщты­гъэх. Вентиляторхэм дэгъоу Iоф ашIэщтыгъ, сыдигъуи жьыр цехым щыкъэбзагъ.

— ЛэжьакIохэр яIоф­шIэн ыгъэразэщтыгъэха, лэжьапкIэр афикъущтыгъа?

— Iофэу агъэцакIэрэм цIыф­хэр ыгъэразэщтыгъэх, лэжьапкIэри афикъущтыгъ. МебелышI фабрикэм Iутхэм азыфагу зэгурыIожьныгъэшхо илъыгъ. Iоф­шIапIэм къэгужъохэу, рабочхэм ялажьэкIэ конвейерыр къэуцоу зыкIи къыхэкIыгъэп. Жъоныгъуа­кIэм и 1-ри, и 9-ри ренэу зэ­дэдгъэмэфэкIыщтыгъэх. Тызэгъусэу демонстрациехэм тахэлажьэщтыгъ, концертхэм тызэдяплъыщтыгъ, чэфэу тизыгъэ­псэфыгъо уахътэ зэдэдгъакIощтыгъ. МебелышI фабрикэр зызэфашIыжь нэужи пхъэнтIэ­кIушI цехым тыщызэдэлэжьагъэ­хэр тызызэIукIэкIэ тызэпэгу­шIуатэ, IаплI зэтэщэкIы, тызэкIэупчIэжьы. Джарэущтэу Iоф зэрэзэдэтшIагъэм нахь зэпэблагъэ тишIыгъ. Непэ къызынэсыгъэми тызэщыгъупшэрэп, тызэIокIэ.

— Амин, Мыекъопэ деревообрабатывающэ техникумым имеханическэ отделение къызэрэуухыгъэм, «Коммунистическэ IофшIакIэм иударник» зыфиIорэ щытхъуцIэри, нэмыкI­хэри къызэрэпфагъэшъошагъэм сащыгъуаз.

— МебелышI предприятием щытхъу тхылъыбэ къыщысфагъэ­шъошагъ. Анахь згъэлъапIэхэрэм ащыщых ВОИР-м къыситыгъэр, 1941 – 1945-рэ илъэсхэм щыIэгъэ Хэгъэгу зэошхом илъэхъан хьалэлэу сызэрэлэжьагъэм фэшI къысфагъэшъошэгъэ медалыр.

— Азэщыкъ лIакъом ылъапсэ къызыщежьэ­рэм, ащ къыхэкIыгъэхэр Iофэу зыпылъыгъэхэм уакъытегущыIэ сшIоигъуагъ.

— Азэщыкъ лIакъом Iазэхэр, Iэпкъ-лъэпкъ зэрыпкIыгъэхэр изыгъэпкIэжьхэрэр бэу къыхэ­кIыгъэх. Зикъупшъхьэ зэпыкIыхэрэм узэрадэзекIощт шIыкIэм ахэр фэIэзагъэх. Азэщыкъ Огъул Iэзэшхоу щытыгъ, 1877 – 1878-рэ илъэсхэм Урыс-Тырку заом урядникэу хэлэжьагъ. Ащ ыкъоу Дэдам Iэпкъ-лъэпкъ зэрыпкIыгъэхэр фэIэпэIасэу зэригъэпкIэжьыщтыгъэх. Дэдам ыкъохэу Рэджэби (Амин ятэ), Хэгъэгу зэошхом хэлэжэгъэ Мэмэйи, граждан заомрэ Хэгъэгу зэошхомрэ ахэлэжьэгъэ Щэбани Iэзэшхуагъэх. Азэщыкъ Щэбанэ ыкъоу Хьасанбый станицэу Дондуковскэм ицIыф гъэшIуагъ, мыщ дэт сымэджэщым мыжъобгъу ащ къыщыфызэIуахыгъ. Джащ фэдэу тилIакъо зэрыгушхохэрэм ащыщ врач- травматолог цIэрыIоу Азэщыкъ ТIахьири.

— Амин, бэгъашIэ ухъунымкIэ сыда зишIуагъэ къэкIуагъэр?

— Ащ зи шъэф хэлъэп. Атлетикэ псынкIэм сишъыпкъэу сыпылъыгъ, гранатэм идзынкIэ хэкум ичемпионэу сыщытыгъ. СицIыкIугъом къыщегъэжьагъэу пцэжъыеешэныр сикIас, синыбджэгъухэм сырягъусэу хьамамэм сыкIощтыгъ. Охътэ лыеу къысфыдафэрэм хэтэлэжьэнымрэ чъыгхэм якъэгъэкIынрэ сапылъыгъ. Сэнэшъхьэ, къужъ, мыIэрысэ, къыцэ бэгъуагъэ си­дачэ къыщысхьыжьыщтыгъ. Адрэ цIыфхэм афэдэу сыщыIагъ, сылэжьагъ.

Илъэс 50-кIэ узэкIэIэбэжьмэ фирмэу «Дружбэм» къыщыдагъэкIыгъэгъэ мебельхэр Аминэ иунэ итлъэгъуагъэх. ИхьапIэми, пщэрыхьапIэми, зыщычъыерэ унэми ахэр арытых. Мебельхэр зэрэпытэх, илъэсыбэрэ джыри бгъэпсэолъэн зэрэплъэкIыщтым гу лъытэгъоягъэп.

Иван Бормотов. Адыгэ Республикэм ивете­ран­хэм я Совет итхьаматэ игуадз.