Шъолъыр гъэIорышIэнымкIэ Гупчэм (ЦУР) зичэзыу «зэдэгущыIэгъу занкIэ» Адыгэ Республикэм псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ иминистрэу Мэрэтыкъо Рустем дыриIагъ.

ЗэдэгущыIэгъум къыщатыгъэ упчIэхэм ащыщ ковидым ыкIи гриппым апэуцужьырэ прививкэхэр зыщябгъэшIыщт уахътэр ыкIи чIыпIэхэр, МРТ-м ыкIи УЗИ-м зызэрахябгъэтхэщт шIыкIэхэр, фэгъэкIотэн зиIэхэм Iэзэгъу уцэу къаратын фаехэм зэпыугъо зыкIафэхъугъэр, нэмыкIхэр. А упчIэхэм ащыщхэм яджэуапхэр гъэзетым къыхэтэутых. Нахь игъэкIотыгъэу зэдэгущыIэгъум еплъыхэ зышIоигъохэм федеральнэ проектэу «Объясняем.рф» зыфиIорэм къыдыхэлъытагъэу зэдэгущыIэгъур министерствэм и VK.com нэкIубгъо рагъотэщт.

УпчIэ: Мы мафэм коронавирусым епхыгъэу цIыфхэм упчIабэ къагъэхьыгъ. А зэпахырэ узыр къызэузыхэрэм япчъа­гъэ нахь макIэ хъунымкIэ сыда шIэгъэн фаер? Пчъагъэхэм ягугъу къэтшIымэ, непэ Iофхэм язытет сыдэу щыта?

Джэуап: УпчIабэ къатынэу зыкIэхъурэр джыри пандемиер зэрэтымыухыгъэм къыхэкIы. Республикэм ар къызэузыхэрэм япчъагъэ мы аужырэ тхьамэфитIум щыхахъоу фежьагъ — зы мафэм 200 фэдиз. Анахь зекIорэ штаммыр омикроныр ары. ЦIыфэу къызэузырэм псынкIэу пэкIэкIы, ау нэбгырабэмэ зэпахы. ПсынкIэу зэрэ­хъужьырэм пае уимыгъэгумэкIынэу щытэп, нахь шIэхэу апахыным ищынагъо зышъхьарыт купым хахьэхэрэр зыфэсакъыжьынхэ фае: зыныбжь хэкIотагъэ­хэр, уз гъэтIылъыгъэ зиIэхэр, сабый ежэрэ бзылъфыгъэхэр.

Зэпахырэ узыкIэу коронавирусым тыщызыухъумэщт амал закъоу щыIэр прививкэр ары. Ащ нэмыкI Iэзэгъу кIэу зи къежьагъэп. ХэзгъэунэфыкIымэ сшIоигъу, республикэм икъун вакцинэ Iэ­кIэлъ. ИлъэситIум къыкIоцI ахэм шIуагъэ къызэрахьырэр, зэрэмыщынагъохэр къэнэфагъ. Бэмэ упчIэ къаты вакцинэр зы­хэлъ цIыфыр сымаджэ хъун ылъэкIыщтмэ. Узыр къеутэкIыщт, ау анахь шъхьаIэр – вакцинэр зыхэлъым идунай ыхъожьыщтэп, узыр псынкIэу пэкIэкIыщт. Щысэ къэсхьын, реанимацием ифэрэ сыма­джэхэм япроцент 99-м вакцинэр ахэ­лъэп.

УпчIэ: Вакцинэр зыщахалъхьэрэ чIыпIэхэр къэнэжьыгъэха?

Джэуап: Район гупчэ сымэджэщхэм зэкIэми прививкэхэр щахалъхьэх. Къалэу Мыекъуапэ тштэмэ, чIыпIищ зэкIолIэнхэ алъэкIыщтыр: ур. Комсомольскэр, 159-р, Чкаловым иур., 77-р ыкIи Жуковскэм иур., 18-р.

Къыхэзгъэщымэ сшIоигъу мы чIыпIэхэм гриппым пэуцужьырэ вакцинэри зыщыхяжъугъэлъхьан зэрэшъулъэкIыщтыр. Сыда пIомэ бжыхьэ-кIымэфэ лъэхъаным ащ зыкъиIэтэу хабзэ. Арышъ, зэпахырэ узитIуми защытыухъумэмэ нахьышIу. ВакцинитIури зэдябгъэшIымэ хъущт, нахь пасэ къэс нахь дэгъу иммунитетыр игъом пытэнымкIэ. «Коллективнэ иммунитетым» тыкъы­фэкIоным мэхьанэшхо иI. ГущыIэм пае, гриппым пэуцужьырэ вакцинэр нэбгырэ мин 280-мэ ахэтлъхьанэу дгъэнэфагъэ, мы уахътэм ехъулIэу зыфашIыгъэр нэбгырэ мин 75-м ехъу ныIэп. Ащ лъэшэу тынаIэ тедгъэтыщт, нэжъ-Iужъхэр зыща­Iыгъ унэхэм ачIэсхэр, диспансерхэм ачIэлъхэр апэрэ чэзыоу прививкэр зыфашIыщтхэм ахэтыщтых.

УпчIэ: Бзылъфыгъэм къетхы: «Коронавирусым пэуцужьырэ вакцинэр зыхязгъэлъхьанэу хъугъэп, сыда пIомэ зыхалъхьащт ятIонэрэ цIыфыр зэрэщымыIэм къыхэкIыкIэ поликлиникэм къыщысфашIыгъэп».

Джэуап: Охътэ гъэнэфагъэкIэ узэкIэ­Iэбэжьмэ, ащ фэдэу щытыгъ. Ар къыз­хэкIыгъэр вакцинэр зэрыт бэшэрэбыр нэбгыритIумэ ателъытагъэшъ ары. Ызыныкъо къипщымэ, адрэр чIэудзыжьын фаеу мэхъу, сыда пIомэ зэтехыгъэр сыхьатитIум къыкIоцI умыгъэфедэмэ ипIалъэ екIы. Джы УФ-м псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ и Министерствэ унашъо къытфишIыгъ къэкIогъэ цIыфыр IутымыгъэкIыжьэу прививкэр хэтлъхьанэу, къанэрэр итыдзыжьын тыфитэу. Ар зытехъухьэщтыгъэр вакцинэхэр имыкъуным енэгуещтыгъэхэшъ ары, джы ахэр икъоу къыдагъэкIыхэ хъугъэ.

УпчIэ: ПЦР-уплъэкIуныр ыпкIэ хэмылъэу хэта зыфашIырэр?

Джэуап: ШIоигъоныгъэ зиIэ пстэуми ар афашIырэп. Псауныгъэм изытет къып­къырыкIыхэзэ, а уплъэкIуныр пшIыным пае узым инэшанэхэр сымаджэм иIэу врачым зилъытэкIэ ыпкIэ хэмылъэу ПЦР-уплъэкIуныр фашIы. Джы нахь IэшIэх уплъэкIунэу «ИХ» зыфиIорэр къежьагъ. Сымэджэщым чIэгъолъхьанэу е операцие зыфашIынэу зызыгъэхьазырыхэрэм ар афашIы. Адрэ уплъэкIуным зэрэтекIырэр кIэухыр такъикъ заулэкIэ къызэригъэ­лъагъорэр ары. Мы «тест полоскэхэр» тихэгъэгу къыщашIыгъэх, джырэ шапхъэ­хэм адештэх ыкIи ахэр икъоу къытIэ­кIэхьагъэх.

УпчIэ: Кол-гупчэм иIофшIэн зыфэ­гъэзагъэ хъугъэм къыкIэупчIэх. Ащ нахь игъэкIотыгъэу укъытегущыIагъэмэ дэ­гъугъэ.

Джэуап: Коронавирусым епхыгъэ упчIэхэр къыздагъэхьырэр мыры, джащ фэдэу врачым унэм укъеджэным е зыхябгъэтхэным фэшI зызфэбгъэзэн плъэкIыщтыр кол-гупчэу «122-р» ары. Медицинэ IэпыIэгъу ягъэгъотыгъэнымкIэ кол-гупчэм цIыфхэм зэпхыныгъэу адыриIэр нахьышIу шIыгъэным фэшI яIоф­шIакIэ лъэхъаным диштэу гъэпсыгъэн фаеу Адыгеим ипащэу КъумпIыл Мурат ылъытагъ ыкIи чIыпIэ 80-мэ ателъытэгъэ гупчакIэ къызэIуахынэу унашъо ышIыгъ. Мы уахътэм медицинэ IэпыIэгъум фэгъэ­зэгъэ оператор 50-мэ мафэ къэс пчэдыжьым сыхьатыр 8-м къыщегъэжьагъэу пчыхьэм 8-м нэс Iоф щашIэ. Зы мафэм къыкIоцI упчIэ мини 4-м ехъу къафагъазэ.

Мы гупчэм джыри хагъэхьагъ зы оператор мобилизацием епхыгъэ упчIэхэр фагъэзэн алъэкIынэу.

Кол-гупчэу «122-р» нэжъ-Iужъхэу интернетыр зымыгъэфедэшъухэрэмкIэ Iэрыфэгъоу щыт, ащ теонхэшъ, унэм зэрисхэзэ врачым дэжь зыхарагъэтхэн алъэкIыщт. Мы гупчэм джыри нахь зырагъэушъомбгъун гухэлъ щыI, респуб­ликэм ит IэзэпIэ учреждениехэр зэкIэ чъэпыогъум и 1-м къыщегъэжьагъэу игъорыгъозэ мыщ рапхыщтых, регистратурэхэр щыIэжьыщтхэп. Къалэу Мые­къуапэ, Мыекъопэ ыкIи Джэджэ районхэм яIэзапIэхэр гупчэм рапхыгъэх, адрэхэр шэкIогъум и 1-м къыщегъэжьагъэу ха­гъэхьащтых. Мыщ къыхеубытэх сымэджэщ­хэм, поликлиникэхэм ямызакъоу, диагностическэ гупчэхэри, диспансерхэри.

УпчIэ: Тэхъутэмыкъое районым щыщ сымаджэр къыкIэупчIэ МРТ-уплъэкIуным ыпкIэ хэмылъэу зызэрэхаригъэтхэщт шIыкIэм.

Джэуап: Мы уахътэм ащ епхыгъэу Тэхъутэмыкъое районым Iофыгъохэр къыщыуцугъэх. Сыда пIомэ МРТ-р зиер унэе фирмэу щыт. Ыпэрэ илъэсхэм ОМС-м исистемэ хэтхэу ахэм Iоф ашIэщтыгъ, джы а зэзэгъыныгъэр игъом лъагъэкIотэнэу хъугъэп. ГумэкIыгъор дэгъэзэжьыгъэным тылъыплъэщт. Ау ащ сымаджэр ежэнэу щытэп. Зыщыпсэурэм елъытыгъэу зэпхыгъэ врачым а уплъэ­кIуныр цIыфым ищыкIагъэу зэригъакIорэр къыфитхынышъ, анахь гъунэгъоу МРТ-р зыдэщыIэ Адыгэкъалэ щишIыщт.

УпчIэ: ФэгъэкIотэныгъэ зиIэм къыфыратхыкIыгъэ уцыр тхьамэфищ хъугъэ зысымыгъотырэр. Министерствэм Iэзэгъу уцхэм афэгъэзэгъэ отделым сытео, телефоныр къаштэрэп, сыда сшIэщтыр?

Джэуап: Ащ фэдэ Iэзэгъу уцыр тхьамэфитIум къыкIоцI къыпIэкIагъэхьанэу щыт, тхьамэфищ тешIагъэмэ, зэхэфыгъэн фае. Отделым телефонкIэ узэрэтемыошъурэм хэхъухьэрэр сшIэрэп, номер тедзэхэр зэряIэхэр арын фае ар къызыхэкIырэр. Ау специалистхэр зэкIэ чIэсых, телефоныр къызэрэтеорэр зэхахэу къамыштэн алъэкIыщтэп. Ащ фэдэ зыхъурэм занкIэу сителефон е «122-м» шъутеу. УиIоф хэхъухьагъэр охътэ кIэкIым къыкIоцI зэхэсфыщт.

УпчIэ: ФэгъэкIотэныгъэ зиIэ Iэзэгъу уцэу къысфатхыгъэм идозировкэ къащагъэм фэдэп. Мы Iофыгъом бэрэ теутэкIэу къыхэкIы. Сыда уцхэр къащэфыхэ зы­хъукIэ ар къызыкIыдамылъытэрэр?

Джэуап: Шъыпкъэ, ащ фэдэ гумэкIыгъохэм бэрэ тарихьылIэу къыхэкIы. Ащ ушъхьагъу зэфэшъхьафхэр иIэнхэ ылъэ­кIыщт. ХэушъхьафыкIыгъэу о уиIоф сыхэплъэщт. ТиIэх сымэджэ купхэу гу-лъынтфэ узхэм яIэзэгъэным фэгъэхьыгъэ программэкIэ Iэзэгъу уцхэр къызэратыхэрэр. Ахэм джыри сэкъатныгъэ зэряIэр къаушыхьатыфэ уцхэр аIэкIэтэгъахьэх. Ахэм я Перечень ыкIи ядозировкэ федеральнэ министерствэм къегъэнафэ. Ащ итымрэ врачым сымаджэм къыфыритхыкIырэмрэ зэтемыфэхэу мэхъу. Ар техническэ Iофыгъоу щыт, тэ къытэпхыгъэп.

УпчIэ: ФэгъэкIотэныгъэ зиIэм ищыкIэгъэ Iэзэгъу уцхэм ащыщ аптекэм чIэзгъотагъэп. Ар сыдым къыхэкIыгъа ыкIи ар щыгъэзыегъэным пае амал горэхэм яусэха?

Джэуап: Iэзэгъу уцхэм ащыщхэр аптекэхэм атекIодыкIынхэр санкциехэу тикъэралыгъо къытыралъхьагъэхэм къап­къырыкIыгъ. Ащ епхыгъэу УФ-м псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ и Министерствэ «Электронный ресурс единых данных» зыфиIорэр ыгъэпсыгъ. Мыщ ишIуагъэкIэ гъотыгъое препаратхэу регионхэм ащыIэхэр зыфэдэм ыкIи зыщимыкъухэрэм алъыплъэнхэ алъэкIы хъугъэ. ГущыIэм пае, тишъолъыркIэ а Iэзэгъу уцхэм ащыщ тыухы хъумэ, нэмыкI шъолъырэу ар зыдэщыIэм къыIахышъ, икIэрыкIэу атырагуащэ. Джащ фэдэу тэ къытэбэкIырэр зимыIэхэм аратыжьы.

УФ-м щымыIэ препаратхэу IэкIыбым къырамыщыжьхэрэм язэхэлъыкIэкIэ фэдэхэр джы тикъэралыгъо къыщашIыхэу аублагъ. Штатым хэмыт специалист шъхьа­Iэхэр етIупщыгъэу а Iофыгъом, цIыфым ипсауныгъэкIэ анахь ищыкIэгъэ Iэзэгъу уцхэм (ЖНЛП) зэпыугъо афэмыхъуным, дэлажьэх. Мыхэм я Перечень патент зимыIэ дунэе препарат 808-рэ хэхьэ, джы ахэм япроцент 80-р тикъэралыгъо къыщашIыхэу аублагъ. Охътэ кIэкIым къыкIоцI ар проценти 100-м нагъэсынэу тыщэгугъы.

Iэшъынэ Сусан.