Зыгуи зыпси Iофым хэзылъхьэзэ лэжьэгъэ цIыфхэу революциер къызыдахым ыуж, етIанэ Хэгъэгу зэошхом пыим зы­щытекIуагъэхэм къащыублагъэу Совет хабзэр зыгъэпытагъэхэм афэдэ IофышIэ чанхэр мы лъэхъаным макIэ хъугъэхэу къысшIошIы.

Джы нахьыбэм унэе IофшIапIэхэр къызэIуахышъ яунагъохэм афэлэжьэжьых, алъэ къызэрэтеуцохэу, ыпкIэ аратызэ агъэлэжьэщтхэр къагъотых.

ТапэкIэ хабзэм ипащэхэм укъалъэгъуным, уиIофшIакIэ осэ ин къыфашIыным ыкIи къэралыгъо шIухьафтын къыуатыным бэ ищыкIэгъагъэр. Мафэ къэс уисэнэхьат узэрэфэшъыпкъэр къэбгъэ­нафэзэ Iоф пшIэн фэягъэ. Джащ фэдэ лэжьэкIо пэрытыгъэу, механизатор цIэрыIуагъэу, нэужым КПСС-м ия ХХII-рэ зэфэс ыцIэ зыхьыщтыгъэ колхозым имеханизированнэ звено ипэщагъэу Мэрэтыкъо Аслъан Ахьмэд ыкъор непэ тыгу къэдгъэкIыжьын.

IофшIэныр къыдэ­хъугъагъ

Ятэ къышъхьащымытэу къэтэджырэ кIэлэцIыкIухэм зэкIэми къин алъэгъу. Ахэм ащыщыгъ Аслъани. Заор къызежьэм тыр дэкIи, къыгъэзэжьыгъэп, ылъэгъужьыгъэп. Сабыищ ыпIунэу янэ къыфыщинагъ. Илъэсыбэрэ колхозым кIозэ лэжьэгъэ бзылъфыгъэм унэгъо Iофхэм ягъэцэкIэни мафэ къэс къежэщтыгъ. ЦIыкIугъэхэми, сабыйхэр IэпыIэгъоу иIагъэх.

Я 8-рэ классыр къызеухым Аслъан колхоз Iофхэр зыгъэцэкIэрэ механизаторхэм ахэхьэгъагъ, ыныбжь зекъум дзэм къулыкъур щихьыгъ, ащ илъэсиплIэ къэтыгъ. «Отличник боевой славы» зыфиIорэ Щытхъу тхылъыр бэрэ къы­лэжьыгъ. Къызегъэзэжьым тракторым тесыгъ, нэужым шъолъырым цIэрыIо щыхъугъэгъэ еджапIэу «Ханское училище механизаторов широкого профиля» зыфиIорэр къыухыгъ, Iоф зыдишIэщтыгъэхэм адэжь къыгъэзэжьыгъ.

Техникэр дэгъоу зыгъэфедэрэ кIалэу ицIыкIугъом къыщегъэжьагъэу Iофым есагъэр зэрэныбжьыкIэм емылъытыгъэу, колхозым имеханизированнэ звено пащэ фашIыгъагъ. Ипшъэрылъхэми къахэ­хъуагъ, ежьыми IофшIэным зыритыгъ.

Пэрытхэм япэщагъ

Аслъан ыныбжь илъэс 30 хъугъагъэп апэрэ илъэс шъыпкъэм гъэхъагъэхэр звеном ышIыхэу зырегъажьэм. 1965-рэ илъэсыр итыгъ. Колхозхэм агъэфедэрэ техникэр икъущтыгъэп. Хабзэр къаджи, рационализаторхэр зэнэкъокъухэу ауб­лагъ. Мафэ къэс агъэфедэрэ техникэм шIуагъэу къытырэм зэрэхагъэхъощт шIыкIэм егупшысэхэу рагъэжьагъ. Ас­лъан IофшIэкIэ амалэу агъэфедэнэу къыхихыгъи 6-р пхырыкIыгъагъ. Ахэм ащыщыгъ чылэпхъэеутхэр щэу зэгуагъа­жъэхэу зэрэрагъэжьэгъагъэр, ащ фэдэ агрегатым зэрыкIогъум сатыри 10 къы­зэлъиубытыщтыгъ. Илъэситфым Аслъан зипэщэ звеном дизельнэ гъэстынып­хъэу килограмм минищ къызэтыригъэнэгъагъ, техникэм халъхьэрэ пкъыгъохэм атырагъэкIодэрэ ахъщэр сомэ шъитфыкIэ нахь макIэ хъугъагъэ (ар джырэ уахътэм сомэ мин 500 фэдиз).

ЧIыгум зыIэ хэлъэу лэжьэрэ кIалэм иIофшIакIэ бэмэ зэлъашIагъ. Ежьыр емызэщэу Iофым егугъущтыгъ, лэжьыгъэу къахьыжьырэм хагъахъощтыгъ.

Апэрэ IофшIэгъу илъэсэу звеньевоеу зыщыхадзыгъэм чIыгу гектар пэпчъ коц центнер 33-рэ къырагъэтыгъагъ, натрыфыр центнер 53-рэ хъоу къахьыжьы­гъагъ, кIэпыр центнер 71-м нагъэсыгъагъ. Пчъагъэхэр, лъэхъаным елъытыгъэмэ, иныгъэх.

Илъэсищ зытекIым коцэу къахьыжьырэр центнер 56-м благъэкIыгъагъ, шъоущыгъу зыхашIыкIырэ чIыплъыр центнер 401-м нагъэсыгъагъ. Ащ фэдиз чIыплъ зы гектарым джыри зыми къырихыгъэу щытыгъэп. Шэуджэн районым иколхозэу КПСС-м ия ХХII-рэ зэфэс ыцIэ зыхьырэм илэ­жьакIохэм яIофшIакIэ, гъэхъагъэу ашIы­хэрэр хэкуми, Краснодар краими зэлъа­шIэгъагъэх. ЧIыпIэ зэфэшъхьафхэм IофышIэ делегациехэр къарыкIыщтыгъэх, лэжьыгъэ бэгъуагъэ къызэрахьыжьырэм «ишъэфхэм» къакIэупчIэщтыгъэх, зэрагъашIэщтыгъэх, агъэфедэщтыгъэх.

1969-рэ илъэсым жьыоешхо щыIагъ. Чылапхъэу халъхьагъэм ащ зэрарышхо къыфихьыгъагъ, жьыбгъэшхом чIыгу шъхьашъор къытырилъэсыкIызэ, зэбгырихыгъагъ. Аслъани ыгъэлэжьэрэ механизаторхэм чIыплъыр ятIонэрэу апхъы­жьыгъагъ. АлъэкIыщтыр зэкIэ ашIагъ, фэсакъыгъэх, игъом ищыкIагъэр рашIы­лIагъ. Бжыхьэр къэси чIыплъыр зыхахыжьым, центнер 304-рэ зы гектарым къырахыжьыгъагъ, ащ фэдиз пчъагъэм зы хъызмэтшIапIи нэсыгъэу щытыгъэп.

Лажьэрэм лыжъ ешхы

Мэрэтыкъо Аслъан илъэс 35-рэ ыныбжьыгъэр я 8-рэ пятилеткэмкIэ Коммунистическэ партием къафишIыгъэ унашъохэр зипэщэ звеном зегъэцакIэхэм. Лэжьыгъэу къахьыжьыгъэм идэгъугъэ зэрэхагъэхъуагъэр, пэрытныгъэр аIы­гъэу Iоф зэрашIагъэр къыдалъытэхи 1971-рэ илъэсым СССР-м и Апшъэрэ Совет и Президиум иунашъокIэ «Социалистическэ IофшIакIэм и ЛIыхъужъ» зыфиIорэ къэралыгъо цIэ лъапIэр къыфагъэшъошагъ. Ащ Лениным иорденрэ дышъэ медалэу «Гъупчъэ- уатэмрэ» игъусагъэх.

НэмыкI лэжьэкIо чанхэми шIухьафтынхэр къафашIыгъагъэх. Шэуджэн районым ит колхозэу къуаджэу Хьакурынэхьаблэ щызэхэщагъэр хэгъэгум щызэлъашIэгъагъ. ЗэIэпахырэ Быракъ Плъыжьыр зэнэкъокъухэм къащыдихыщтыгъ, ВДНХ-м и Щытхъу пхъэмбгъу ыцIэ тетхэгъагъ.

Ащыгъум КПСС-м ия ХХII-рэ зэфэс ыцIэ зыхьырэ колхозымрэ СССР-м и ЛIыхъужъэу, чылэм къыдэхъухьагъэу, Хэгъэгу зэошхом щыфэхыгъэу Андыр­хъое Хъусен зыщыкIодыгъэ районэу Украинэм итым илэжьакIохэмрэ зэхахьэщтыгъэх, зэлъыкIощтыгъэх, зэдэIэпыIэ­жьыщтыгъэх. Анахьэу лэжьыгъэ Iухыжьыгъор къызысыкIэ, зэкъошныгъэм итамыгъэу хьакIэхэр къырагъэблагъэщтыгъэх, лентэ плъыжьыр коц хьасэм ыгъунэ щызэпаупкIыти, комбайнэхэм Iоныр рагъажьэщтыгъ.

Мэкъумэщ хъызмэтыр къэIэтыгъэным чанэу зэрэдэлажьэрэм фэшъхьафэу общественнэ Iофхэри Аслъан илъэсыбэрэ ыгъэцэкIагъэх. СССР-м и Апшъэрэ Совет, Краснодар краим инароднэ депутатхэм я Совет, Шэуджэн районым идепутатхэм я Совет ядепутатыгъ, Шэуджэн районымкIэ партием и Комитет хэтыгъ.

Я 70-рэ илъэсхэм Аслъан джыри зы бгъэхалъхьэ, ар Октябрьскэ Революцием иорден арыгъэ, къыраты. Орденыр революциер зыщыIагъэр илъэс 50 зэрэхъугъэм фэгъэхьыгъэу къыдагъэкIыгъагъ, уасэу фашIырэмкIэ Лениным иорден къыкIэлъыкIощтыгъ.

АгъэшIогъэ цIыф

Аслъан зымышIэрэ ыкIи шъхьэкIафэ фэзымышIырэ цIыф районым исыгъэп. Ар ежь къызфилэжьыжьыгъэ осэ лъэпIагъ. ИцIыфыгъэрэ иIофшIагъэхэмрэкIэ ЛIыхъужъыцIэр раIоным нэсыгъагъ. ЦIыфхэм ахэмытыжьми, ар зышIэщтыгъэхэм шIукIэ игугъу ашIыжьы, ицIыфышIугъэ тегущыIэжьых. ИлIакъуи, ирайони, Адыгэ хэкури лъагэу зыIэтыгъэхэм ащыщыгъ, зышъхьамысыжьэу хабзэм фэлэжьагъ.

Ащ ыцIэ дышъэ хьарыфхэмкIэ Краснодар дэт мемориальнэ пхъэмбгъум тетхагъ. ИщыIэныгъэ щысэтехыпIэу тарихъым къыхэнагъ.

Шъаукъо Аслъангуащ.