Мыекъуапэ итарихъ, инеущырэ мафэ афэгъэхьыгъэ сурэт къэгъэлъэгъоныр Iо­ныгъом и 13-м къы­зэIуахыгъ.

Адыгэ Республикэм культурэмкIэ и Министерствэ исурэт­къэгъэлъэгъуапIэ зэха­хьэр гъэшIэгъонэу щыкIуагъ. Адыгэ Республикэм исурэттеххэм я Союз итхьаматэу, Адыгэ Республикэм изаслу­женнэ журналистэу Аркадий Кирнос зэIукIэр зэрищагъ.

Къэралыгъо гъэпсыкIэ иIэу Адыгеир зыпсэурэр илъэси 100 зэрэхъурэм къэгъэлъэгъоныр фэгъэхьыгъ, — къыIуагъ Аркадий Кирнос. — Сурэттеххэм яIофшIэгъи 140-рэ къыхэтхыгъ. Темэу тштагъэм елъытыгъэу сурэтхэр купитIоу гощыгъэх.

КупитIоу гощыгъэх

Сурэттех 27-мэ яхудожест­вен­нэ произведениехэр апэрэ купым хагъэхьагъэх. Ахэр Адыгеим щыпсэурэ цIыфхэм, лъэпкъ шэн-хабзэхэм, Мыекъуапэ ичIы­пIэ дахэхэм яхьылIагъэх.

ЯтIонэрэ купыр Мыекъуапэ итарихъ фэгъэхьыгъ. Илъэси 100-кIэ узэкIэIэбэжьмэ, къалэм щытырахыгъэгъэ сурэтхэр къагъэлъагъох. Сурэттеххэм яIоф­шIагъэхэм уяплъызэ анахьэу унаIэ зытебдзэрэр илъэси 100-м къыкIоцI къалэм зэ­хъокIыныгъэу фэхъугъэхэр ары.

НахьыпэкIэ сурэтэу тыра­хыгъагъэхэр, а чIыпIэм джырэ уахътэ щыт псэуалъэхэр, Iоф­шIапIэхэр зыдэщытыгъэхэм непэ теплъэу яIэ хъугъэр, нэмыкIхэр зэтэгъапшэх.

Тафэраз

Адыгэ Республикэм культурэмкIэ и Министерствэ иотдел ипащэу, Адыгэ Республикэм культурэмкIэ изаслуженнэ IофышIэу Шэуджэн Бэлэ зэхахьэм къыщагъэлъэгъорэ сурэтхэм мэхьэнэ инэу яIэм иеплъыкIэхэр къыриIолIагъэх.

— Сурэтхэм Мыекъуапэ ита­рихъ къаIуатэ, сурэт пэпчъ щы­Iэныгъэм ихъугъэ-шIагъэхэм гукIэ уафащэ, — къыIуагъ Шэуджэн Бэлэ. — Адыгеим исурэттеххэм лъэшэу тафэраз. Республикэм культурэмкIэ и Министерствэ и Рэзэныгъэ тхылъ Аркадий Кирнос естыжьы сшIоигъу.

Зэхахьэм хэлажьэхэрэр сурэттеххэм я Союз лъэшэу Iэгу фытеуагъэх, А. Кирнос, нэмыкIхэм афэгушIуагъэх.

Адыгэ Республикэм ина-роднэ сурэтышIэу, зэлъашIэрэ архитекторэу Бырсыр Аб­дулахь лъэпкъ шIэжьыр, Мыекъуапэ изэхъокIыныгъэхэр, цIыф­хэм ящы­IакIэ сурэтхэм къызэрагъэлъагъорэр игупшы­сэхэм къащыхигъэщыгъэх.

Сурэтхэм язэгъэпшэн

Адыгэ Республикэм культу­рэмкIэ и Министерствэ, Адыгеим исурэт къэгъэлъэгъуапIэ, Урысыем исурэттеххэм я Союз икъутамэу Адыгэ Республикэм щыIэм, Мыекъуапэ культурэмкIэ и Унэу «Гигантым» ифотоклубэу «Лэгъо-Накъэм» зэхащэгъэ къэгъэлъэгъоным тари­хъым инэкIубгъохэр зэрепхых, лIэужхэм къакIугъэ гъогум утырещэ, сурэтхэм гукIэ уадэгущыIэ.

Мыекъуапэ дэт мэщыт зэтегъэпсыхьагъэм тырахыгъэ сурэтыр бэрэ чIыпIэ зэфэшъхьафхэм ащытэлъэгъу. Сурэтым ты­рашIыкIыгъэ нэпэеплъ шIухьафтынхэр IэпэIасэхэм ашIыгъэх.

Быслъымэн диныр зылэ­жьыхэрэм нахьыпэкIэ зэхэхьапIэу яIэгъэ унэм итеплъэрэ непэ мэщытым къалэр къызэригъэ­дахэрэмрэ зэогъапшэх. Мэщытым иэскиз зышIыгъэ Бырсыр Абдулахь къызэрэтиIуагъэу, уахътэр лъэкIуатэ, Мыекъуапэ зэхъокIыныгъэхэр фэхъух.

ЗыкIыныгъэмрэ ЗэгурыIо­ныгъэмрэ япчэгоу Мыекъуапэ дэтыми къалэм ихэхъоныгъэхэр, тарихъ бай Адыгэ Рес­публикэм зэриIэр къегъэлъагъо, лъэпкъ шэн-хабзэхэм язехьан искусствэр зэрэфэлажьэрэр, мамыр псэукIэр анахь лъапIэу зэрэщытыр IофшIагъэм къы­хэщы.

— Адыгэ Республикэм и Лъэпкъ музей лъэгъупхъэу Мые­къуапэ ипчэгу ит. Мыгъэ му­зеим къэкIорэ цIыфхэм япчъагъэ хэхъуагъ. Москва, Ленинград хэкум, Сыбыр, Къыблэм, нэ­мыкIхэм къарыкIыгъэхэм ти­тарихъ къафэтэIуатэ, — къытиIуагъ АР-м и Лъэпкъ музей шIэныгъэмкIэ иIофышIэу, ар­хеолог цIэрыIоу Тэу Аслъан. — Музеим щалъэгъугъэр ашIогъэшIэгъонэу, «джыри тыкъэ­кIощт» аIозэ, къызэплъэкIыжьхэзэ ягъогу техьажьыхэрэм уп­чIабэ къытаты. Адыгеим ипэ­сэрэ щыIакIэ, шэн-хабзэхэр нахьышIоу зэрагъашIэхэ ашIоигъу.

НахьыпэкIэ Адыгеим крае­ведениемкIэ имузей зыдэщытыгъэ чIыпIэр, теплъэу иIагъэр сурэтхэм IупкIэу ахэолъагъо. ЗэхэщакIохэм IофшIэгъэ дэгъу­кIэ афэтлъэгъурэр сурэтитIур зэрагъапшэзэ тарихъым узэрэхащэрэр ары. ГущыIэм пае, музеир нахьыпэкIэ зыдэщытыгъэ чIыпIэр непэ лъэгъупхъэу къэлэ гупчэм ит. Лъэпкъ музеир, Адыгэ къэралыгъо университетым иеджэпIэ унэ лъагэу агъэпсыгъэр зэогъапшэх.

Пушкиным и Унэ итеплъи зэхъокIыныгъэхэр фэхъугъэх. Джырэ уахътэ Адыгэ Респуб­ликэм и Лъэпкъ театрэ, рес­публикэм и Къэралыгъо Урыс театрэ ащ чIэтых.

Республикэ гъэзетхэу ­«Адыгэ макъэр» ыкIи «Советскэ ­Адыгеир» зычIэт унэм итеплъи сурэтхэм къаIуатэ. НахьыпэкIэ ар аптекэу щытыгъ, Iэзэгъу уцхэр щащэщтыгъэх.

1900-рэ илъэсым сурэтэу тырахыгъагъэхэр, непэрэ щы­IакIэр. Ахэр зэдгъапшэхэзэ еджапIэхэр, псэупIэхэр, спортым фэгъэхьыгъэ псэуалъэхэр, культурэм ихэхъоныгъэхэр тэлъэгъух. Кобл Якъубэ ыцIэ зыхьырэ спорт Унэшхор, «Ошъу­тенэр», фэшъхьафхэри Адыгэ Республикэм ихэхъоныгъэхэм япхыгъэх.

— 1978-рэ илъэсым Тыркуем сыкъикIи Адыгеим апэрэу сыкъызэкIом Адыгэ къэралыгъо кIэлэегъэджэ институтым ипащэу ЯкIэкъо Александр сыIукIэгъагъ. Адыгэхэм ящыIакIэ, хэкум къэзгъэзэжьы зэрэсшIоигъом, фэшъхьафхэм ягугъу тшIыгъагъэ, — къеIуатэ сурэтхэм яплъызэ Дунэе Адыгэ Хасэм ипрезидент иупчIэжьэгъоу МэщфэшIу Нэдждэт. — Си­гухэлъхэр къыздэхъугъэх, Мые­къуапэ сыщэпсэу. Адыгэ Рес­публикэм хэхъоныгъэхэр зэри­шIыхэрэм, лъэпкъ общественнэ Iофыгъохэм сахэлэжьэн зэрэслъэкIырэм сагъэгушIо. Адыгэ­хэм ятарихъ изэгъэшIэн нахь куоу еджапIэм щызэхащэным ректорыр зэрэпылъыщтыр къызэрэсиIогъагъэр сщыгъупшэрэп.

Къэгъэлъэгъоным изэхэщэн чанэу хэлэжьагъэх сурэттеххэу Д. Войновыр, В, Николаевар, М. Эльдарэр, И. Фадеевар, фэшъхьафхэри. А. Бэшкэкъом, Е. Подоляк, нэмыкIхэм сурэтхэм якъэугъоин пылъхэу Iофыгъохэр агъэцэкIагъэх. Къалэр гъунджэшхом къыщагъэлъагъоу плъытэ хъущт.

— IэпыIэгъу къытфэхъугъэхэм гъэзетымкIи «тхьашъуе­гъэпсэу» ятIожьы тшIоигъу, — къыти­Iуагъ Аркадий Кирнос.

«Мыекъуапэ — тыгъуасэ, непэ, неущ» зыфиIорэ къэгъэлъэгъоныр чъэпыогъум и 9-м нэс республикэм икъэлэ шъхьаIэ щыкIощт.

ЗэхэщакIохэм тарихъыр, куль­турэр зышIогъэшIэгъонхэр къэгъэлъэгъоным рагъэблагъэх.

ЕмтIылъ Нурбый.