Адыгеир къэралыгъо гъэпсыкIэ иIэу зыпсэурэр илъэси 100 зэрэхъугъэм фэгъэхьыгъэ тхыгъэхэу къыхаутыгъэхэм, ахэм редакцием иIофышIэхэу Iоф адэзышIагъэхэм сафэразэу сэри «Адыгагъэм фэгъэхьыгъ» зыфиIорэ рубрикэм хэхьэрэ ситхыгъэхэмкIэ сыкъыхэлажьэ сшIоигъу.

Тиадыгэ лъэпкъ хъишъэм къызэригъэ­лъагъорэм тетэу къырыкIуагъэр, респуб­ликэм ыныбжь дахи, игъэпытэн икIэщакIохэри, игъэпсакIохэри гурыIогъошIоу къытфыхаутыгъэх. Ахэм сэ хэгъахъо къафэсшIыжьрэп. Ау тэ тиреспубликэ ихэхъоныгъэрэ ылъэпсэ пытэрэ ащыгушIукIыхэу пэгъокIыгъэ адыгэ лъэпкъым изэкъотныгъэ тегъэгушхо. Тыдэ щыIэ адыги, къэзыгъэзэжьыгъи, республикэр зилъапIэхэу чIыпIэрыс адыги, ным фэзыгъадэхэу, зишIулъэгъухэу хэзгъэунэфыкIыгъэхэм шъхьэкIафэ афэтэшIы.

Тиадыгэ бзылъфыгъэхэу ялъфыпIэ-чIыпIэ гупсэхэр яшъхьэгъусэхэр зыщыпсэурэ чIыпIэхэмкIэ зыхъожьынхэу хъугъэ­хэм ныбжьи ахэр ащыгъупшэхэрэп. ЧIыпIэу къызщыхъугъэхэу, зыщапIугъэ­хэу, зыщыджэгугъэхэу, зыщагъэсагъэхэр ячIыпIэ лъапIэу, япкIыхь хэмыкIхэу ягъашIэ къахьы. А чIыпIэ гупсэр гум щыщ мэхъу. Ащ фэд тиадыгэ лъэпкъ ичIыгу гупсэу тиреспублики.

«Адыгэ макъэм» ащ фэгъэхьыгъэу бэ IофшIэгъабэу къытлъигъэIэсыгъэр. Ар къызхэкIрэр республикэ гупсэф зэрэтиIэр ары. Ащ адыгэ шъыпкъэу ущыпсэуным пае уиныдэлъфыбзэ ппсэу, уишэн-хабзэхэм уафэшъыпкъэу узэрэпсэун фаер тщигъэгъупшэрэп. Ахэм ащыщэу Уайкъо­къо Рэмэзанэ ипоэмэу «Ныдэлъфыбзэр дгъэкIодыщтэп» зыфиIорэм уегъэгушхо, уеIэты, уегъэгупшысэ, ипсэлъэ дахэ уасэ фэпшIэу, зэрэадыгапсэр зэхэошIэ. Ар аущтэу зыщыткIэ, ныдэлъфыбзэу тилъа­пIэу, тишэн-шэпхъэ дахэхэр зэрэзетхьэхэрэм тиадыгагъи гъусэ фэтшIымэ къекIоу сэлъытэ.

Тиреспубликэ гупсэ ным фэдэу иIаплI фабэ зэхатшIэу, тыбзэ тIулъэу, тишэн-шэпхъэ хэбзэ дахэхэр тымыукъомэ насыпыгъэба?! Адыгагъэр тэухъумэба?! Тэрэзэу тэпсэуба?!

Псэм ыкIуачIэр – ныдэлъфыбз. Адыгагъэр – адыгэ хабз.

Апэрэ лъэбэкъу цIыкIум сиадыгагъэ къыщежьэ, аужырэ лъэбэкъукIэ сэгъэ­кIотэжьы. Дэхагъэр, шIугъэр сабыигъом иджэнэт. Тижьы шъабэ иIэшIугъи, къэгъагъ хьасэм идэхагъи, нэплъэгъу гъа­шIом ишIулъэгъуи, псы Iуб цIыкIум иамали, мыхъурэ пстэумэ ягухэкIи, тызикIасэм игукIаий, ти Дунае щызэхасшIэу сишIэныгъэ сэ хэхъуагъ. Пшы­сэ-псалъэр къысфаIуатэу, сакъыныгъэм сыфаIэты. Кушъэ шъабэр сихъэренэу, орэд дахэм сыхэмынэу сиинагъэ сэ хэхъуагъ. Хахъоу сиIэм елъытыгъэу адыгагъэр сэугъои. СыкъыкIаIэу къэсIэтышъурэп, гъуни-нэзи зи иIахэп. Къыс­IукIагъэр сыбгъэ дэлъэу силъэбэкъумэ заушъомбгъу. ШIур згъэбагъоу, ер згъэ­кIодэу адыгапсэм сигъэсагъ. Зэлэгъу пстэухэм тизэфэдэу адыгабзэр тIу­лъыгъ. ГъэшIэ гъогоу сызытетым мэфэ лые къыхэкIыгъэп, хьаулыеу улэугъэп адыга­гъэм изы мафи. Зэкъоныгъэм сигъэзэщэу сэ хэсщыгъэп лъэгъо дахи. ШIум, дэхагъэм сафэзэщэу къыхэкIыгъэп сэ зы уахъти. Ныбджэгъу дэгъоу къызготы­гъэр адыгагъэм иджэмакъ. Лъэбэкъу дахэ зэрысщыгъэр адыгагъэм илъэмыдж. Адыгапсэм ыпсэ IэшIу адыгагъэр иджэ­уап.

Адыгабзэм ыбзэ лъапIэ адыгагъэр зэрихьагъ. Адыгагъэм икъежьапIэ, о адыг, зыхэмыгъэн! Адыгагъэм изехьани, о адыг, пшIорэмыкъин! Къин зехьани, хъяр Iэтыни адыгагъэр щыпэрыт.

О адыгэу укъэхъугъэшъ, адыгагъэм гъунэ лъыф! Одыджынэу иджэмакъэ адыгагъэр зигъэгъус! Адыгагъэм игъомылэ уикъабылэу о зегъас! КъызхэкIыгъэм зэрихьашъурэ адыгагъэр о гъэ­лъапI. УицIыф лъэпкъы итын лъапIэ зыпIэпыз­рэм ыгу узын. Гур къэуцуми, лъыр учъыIми адыгагъэр мыкIодын. ГъэшIэ гъогур шIугъэм екIумэ, фэзыщагъэр адыгагъ. Лъэм илъагъо лъэгъо нэфмэ, зыгъэнэфрэр адыгагъ. Адыгагъэр гум ерэлъи, гушIум шIугъэм уфищэн. Адыгагъэр лъым хэрэлъи, гухэлъ дахэр уигъусэн. Къыозытрэм уасэ фэшIи, уиныбжьыкIэ IугъэкIэжь. НыбжьыкIэгур гугъэ мафэу адыгагъэр ерэIэт. ЛIэшIэгъу минмэ ягъогууанэу ащ къыкIугъэр зигъэплъапI. Адыгагъэр угушъ, упсэшъ, лъым ар хэлъэу зигъэлъапI. УмгъэлъапIэу ар пхэмылъмэ – уадыга?! О ухэт?!

Адыгэ Республикэр зыгъэпсыгъэхэу, щыпсэугъэхэу ыныбжь дахэ зыгъэлъэпIагъэхэм щытхъур адэжь! Хэтрэ адыгэ цIыф къызэрыкIоу зыбзэрэ зихабзэрэ афэшъыпкъэхэу къэзыухъумагъэхэри республикэм игъэпытэн хэлэжьагъэх, яIахьышIу хашIыхьагъ. ЦIыфым ышъхьапэ хъущт IофышIухэр щызэшIуахэу, бэрэ тиреспубликэ мамырныгъэ дахэр илъэу щыпсэунхэу, июбилей пчъэгъабэмэ ащыпэгъокIынхэу цIыф лъэпкъым тыфэ­лъаIо! Иадыгабзи, ихэбзэ дахэхэри къыухъумэшъунхэу, ахэм ямэхьанэ къа­гурыIонэу, сакъынхэу, адыгагъэр мы­псынкIэми, зэрэпшъхьапэр зэхашIэныр хэтрэ адыги ипшъэрылъ, ынап. Мы сиусэхэри ары зыфэгъэхьыгъэхэр.

Адыгагъэм уасэ иIа?!

Щымыныкъэу, хьакъ-мэкъэу ЩыIагъ бгъакъэу тхьамыкIабэ. Щорэ Iапэм зыфащэий, ЩыIэныгъэм зыхагъэни.

МэшIо бзыеу къафадзыгъэм Зэрэпсаоу ыпхъотагъэх. Гугъэ лъагъуи амыгъотэу Къин алъэгъузэ, ылыпкIагъэх.

Нырэ тырэ ямыдэIоу, Лъэпкъы хабзэр гурымыIоу ЩыIэм ыбзэ ыгъэшIона?! Ишэн-хабзэ зэхишIэна?!

Адыгагъэр зы псы тасэп, Къэгъагъ дахэу зы Iэрамэп. ЛIэшIэгъу минмэ къахэкIыгъ, КIэгъэкъонэу лъэпкъ тамыгъ.

Уилъэпкъ дахэ ипсэогъу, Псэогъу гупсэу уипсыхьан, ГушIо нэпсэу нэм къечъэн, Тыгъэпс закIэу гум илъын.

Лъэр кIигъэкIэу къыпкIэIэн, Ыгъэфабэу лъым хэлъын. ГумэкI макIэр пшъхьарихын, ГухэкI закIэр пIэпихын.

Гугъи гушIуи уафищэн, Насып лъагъуи пфыхищын. Дахэр нэшIукIэ къыуитын, Дэгъур гушIукIэ уигъэтын.

Адыгагъэм уасэ иIа?! Адыгагъэм лъапсэ иI! ЫлъэпсэшIуи о гъэпыт! ЫшъхьэпэшIуи уипэрыт!

Лъапси, шъхьапи зигъэгъус, Сэмэркъэури зигъэкIас. Ныдэлъфыбзэр умыумыс, Упсэ лъапIи о фэупс.

Адыгагъэр – гугъэ лъаг! Адыгапсэр – гупсэ паг! Адыгагъэр – лъэгъо нэф. Адыгапсэр ащ щызаф.

Зэфэныгъэр Тхьэм икIас, Адыгагъэри икIас. КIэсэ тынхэр уишIулъэгъумэ, Тхьэшхом шIу уилъэгъушъун.

УкIытэр унэ кIэгъэлъ

УкIытэр зысэгъэбылъым, Слъэмэ сырахьыжьагъ. Губгъэным зыкъызызгуешIэм, ЕмыкIуми зыкъыспишIагъ.

ГумэкIи гукIэгъуи симакIэу, Ошъогум сыдихьыягъ. Ситыгъэп хьэрзэ къэбзэшхоу, Сыбыбыгъэп бзыу дэхэцIыкIоу.

Жьы хьарзэм сегъэчэрэгъу, Сэпацэм сегъэныбджэгъу. Осэпси, ощхыпси сафалIэ, IаплI чъыIэм сызэкIеIулIэ.

ШIулъэгъу горэ хэмылъэу, Нэплъэгъу-нэпIэхъ хъытыум – Адэ иIаплI фэбэна?! Узэрэфаеу пфэхъуна?!

Хъытыу нэпIэхъыр зэIэтхъы, Чэрэгъоу сыкъыIэпэзы. Сылъыхъозэ зысэгъотыжьы, Сымыгъотыжьрэр – чIэнагъ.

Нэхъой-дэхагъэр – укIыт. ШIулъэгъу-къэбзагъэр – укIыт. УзгъэлъэпIэщтыр – укIыт. УзгъэцIыфыщтыр – укIыт.

УкIытэр умыгъэбылъ! УкIытэр унэ кIэгъэлъ! Нэ дэхитIур ащ егъэбылъ. Укъаплъэмэ – нурэр уиIуплъ.

Уиадыгагъэ угу игъэлъ

Псыпэр зэрыкIорэм ПсыкIэр рыкIожьэу, Тидунай дахэ Тэ зэгъэфагъэ.

ЛIэшIэгъу пчъэгъабэм тфызэгъэфа­гъэу КъытIукIэжьыгъэр – тиадыгагъ. ЗыгъэлъэпIагъэу, зыIэтышъугъэр Ащ рылэжьагъэу – адыгэ лъэпкъ.

Зыми ытхыгъэп, Тхыпхъи иIагъэп, Ау хэбзэ дахэр Тыгу ибзагъ.

Тыкъыухъумэу, Хъишъэм хэшъагъэу, Тиадыгагъэ тыбгъэ дэрэлъ. НахьыкIэ пстэуми янэпэеплъ.

Укъыгъэнэфэу, укъыгъэфабэу, УкъыгъэбжьышIоу, уигъэцIыфышIоу УигупшысэшIумэ ар ахэрэлъ, Уиадыгагъэ угу игъэлъ.

«Уадыгэба, кIал?» УпчIэ къэуцоу къыхэкIы. Адыгэ хабзэр уибзыпхъэу, Адыгагъэр пфэшIоу, Адыгэгур бгъэшIоу, Адыгэлъыр плъытэмэ – Уадыг!

Адыгагъэм удэлажьэу, Адыгапсэм уфэпсэоу, Адыгабзэр бгъэбзэрабзэу, Адыгагъэм уегъэдахэмэ – Уадыг!

Хъут Сар.