УнэшъуакIэхэр
КIуачIэ яIэ хъугъэ
КIэлэегъаджэхэм атхырэ документхэм къызэрэщагъэкIагъэм, техосмотрэм икIун, еджапIэхэм ащагъэцэкIэн фэе шэпхъакIэхэм, стипендиехэм, гъэстыныпхъэ шхъуантIэр ыпкIэ хэмылъэу къызфыращэщтхэм, нэмыкI лъэныкъохэм афэгъэхьыгъэх Iоныгъом къыщегъэжьагъэу кIуачIэ зиIэ хъугъэ хэбзакIэхэр.
Егъэджэн— пIуныгъэр
ИлъэсыкIэ еджэгъоу рагъэжьагъэм джы тхьамафэ къэс Урысыем ит еджапIэхэм Къэралыгъо быракъыр ащагъаIэзэ ашIыщт, гимным едэIущтых. Унашъор Урысые Федерацием гъэсэныгъэмкIэ и Министерствэ илъэIукIэ аштагъэу щыт.
Джащ фэдэу ублэпIэ классхэм ащеджэхэрэмрэ я 5 — 9-рэ классхэм арысхэмрэ зэрэрагъэджэщтхэ ыкIи зэрагъэсэщтхэ шэпхъакIэхэр агъэфедэхэу рагъэжьэщт. Ахэм ащыщ ублэпIэ классхэм къащегъэжьагъэу финансхэмкIэ шIэныгъэхэр зэрарагъэгъотыщтхэр, сабыим IэкIыб къэралыгъуабзэу зэригъэшIэщтыр янэ-ятэхэм къыхахын зэрэфитхэр.
КIэлэеджакIохэм зэрагъэшIэрэ предметхэу хьисапым, информатикэм, технологиехэм нахь куоу анаIэ атырагъэтыщт. Хэгъэгум итарихъ апэрэ классым къыщегъэжьагъэу еджакIохэм зэрагъэшIэщт. Апшъэрэ классхэм арысхэм «Россия – моя история» зыфиIорэр арагъэхьыщт.
Илъэс еджэгъум къыхэфэрэ зыгъэпсэфыгъо мафэхэр зы тхьамафэм къыщыкIэщтхэп. Урысыем ит еджапIэхэм зэкIэми яапэрэ классхэм ащеджэхэрэр зэкIэ ыпкIэ хэмылъэу агъэшхэщтых. КъэкIощт илъэс еджэгъум къыщегъэжьагъэу гурыт ыкIи апшъэрэ классхэм ащеджэхэрэми щэджэгъуашхэ арагъэшIэу рагъэжьэщт.
Специалистхэм кIэлэеджакIохэр зэреджэхэрэ тхылъ 900 уахътэм димыштэхэу алъытагъ, тхылъ 43-р экспертнэ комиссиехэм ятIонэрэу ауплъэкIущтых.
Урысые уплъэкIун IофшIэнхэр я 7-рэ, я 8-рэ классхэм арысхэм арагъэтхыщтых. ЗэрагъэшIэрэ предметхэу хьисапымрэ урысыбзэрэмкIэ зэкIэми IофшIэнхэр атхыщтых, ащ нэмыкIэу ежь еджакIохэр нахь зыфэехэ предметитIуи къыхахынхэ фитых.
ЯIоф къафагъэпсынкIагъ
КIэлэегъаджэм ипшъэрылъ шъхьаIэр кIэлэцIыкIухэр ригъэджэнхэр, шIэныгъэ аригъэгъотыныр ары. Аужырэ лъэхъаным ар агъэцэкIэнэу уахътэ ямыIэжьэу хъугъэ. Тхынэу яIэм къызэрэхахъорэм къыхэкIэу егъэджэн Iофым зэрифэшъуашэу анаIэ тырагъэтын алъэкIыжьыщтыгъэп.
ИлъэсыкIэ еджэгъоу аублагъэм къыщегъэжьагъэу ахэм атхырэ тхылъхэм (документхэм) япчъагъэ бэ къыщагъэкIагъэр. Умытхымэ мыхъущт тхылъхэр зыфэдэхэр Урысыем гъэсэныгъэмкIэ и Министерствэ шъхьафэу къыдигъэкIыгъэх.
Хабзэм игъо шъыпкъэу ылъытагъ кIэлэегъаджэхэр тхэным пыримыкъухэзэ, икъоу еджакIохэм Iоф адашIэн амылъэкIыжьэу зэрэхъугъэр.
Стипендиехэм къахагъэхъуагъ
Тихэгъэгу щеджэрэ студентхэм къаратырэ стипендиер зыфэдизыщтым илъэс къэс хэплъэжьых. Iоныгъом иапэрэ мафэ къыщыублагъэу ахэм проценти 4 къахагъэхъуагъ.
Колледжхэмрэ техникумхэмрэ ачIэсхэм ахъщэ IэпыIэгъоу къаратыщтыр сомэ 638-рэ хъугъэ, социальнэ стипендиер сомэ 958-м нэсыгъ. Апшъэрэ еджапIэхэм ащеджэхэрэ студентхэм къаратырэ стипендиер гурытымкIэ сомэ 1755-рэ, социальнэ стипендиер сомэ 2634-м нагъэсыгъ.
Щэр къаратэу рагъэжьэжьыщт
ЦIыфым ипсауныгъэ зэрар къыфэзыхьырэ Iофхэр зыгъэцакIэхэрэм мафэ къэс щэ литрэныкъо къаратэу рагъэжьэжьыгъ.
Унашъор IофшIэнымкIэ Министерствэм къыдигъэкIыгъ, Iоныгъом иапэрэ мафэ къыщегъэжьагъэу кIуачIэ иIэ хъугъэ. Щэр къызэратыщтхэр химическэ ыкIи радиоактивнэ веществохэм, микроорганизмэхэм Iоф адэзышIэхэрэр, краскэхэр къыдэзыгъэкIыхэрэр, нэмыкIхэри ары.
Щэм емышъохэрэм кефир, ряженкэ е йогурт аратыщт, щэхэкIхэр къызэмыкIухэрэм — щэ уасэр.
ЫпкIэ хэмытэу
Iоныгъом и 1-м къыщегъэжьагъэу къэралыгъо ыкIи муниципальнэ гурыт еджапIэхэм ащеджэрэ кIэлэцIыкIухэм мафэ къэс шхын фабэ арагъэгъотынэу унашъохэм афашIыгъэ гъэтэрэзыжьынхэм къащаIо.
Ахэр зыщыпсэухэрэм емылъытыгъэу (къалэми къуаджэми), ублэпIэ классхэм ащеджэхэрэр ыпкIэ хэмылъэу агъэшхэщтых япсауныгъэ нахь къызэтенэным фэшI. Ащ пэIухьэщт ахъщэр федеральнэ бюджетым къыхагъэкIызэ шъолъырхэм къафатIупщыщт.
ЗэхъокIыныгъэхэр фашIыгъэх
Автомобиль унае зиIэхэм техосмотрэ зэрашIыщт шIыкIэр къафагъэпсынкIагъ. Джы ахэм аптечкэхэр, мэшIогъэкIуасэхэр, «Аварийная остановка» зыфиIорэ тамыгъэр зыдаIыгъхэмэ ауплъэкIущтэп (ау гъогурыкIоным ишапхъэхэмкIэ ахэр машинэм илъынхэ фае).
Ахэм афэшъхьафэу, зэрауплъэкIущтыгъэхэ лъэныкъо 82-м щыщэу къагъэнагъэр 55-р ары, ау машинэм хэлъ апчыр зэрагъэкъэбзэрэ щеткэм Iоф ешIэмэ еплъыщтых. Мэхьанэ зэрамытыщтхэм ахалъытагъэх машинэм макъэу къыпыIукIырэр, номерхэр зэрэтырагъэуцохэрэр ыкIи чIыпIэу къафыхахырэр, нэмыкIыбэри.
Процент 50 ищыкIагъэр
Унэ зэтетхэм ащыпсэухэрэм ягъэIорышIэпIэ компание зэблахъунэу фаехэмэ, цIыф пчъагъэу ахэм ачIэсхэм япроцент 25-м ехъурэмэ зэдырагъэштэн фэягъэ.
Джы ПсэупIэ кодексым хэхъоныгъэу фашIыгъэм къызэриIорэмкIэ, унэм чIэсхэм (собственникхэм) азыныкъом, процент 50-м зы макъэкIэ нахь мыхъуми нахьыбэу ащ дырагъэштэн фае. НэкIубгъор зыгъэхьазырыгъэр Шъаукъо Аслъангуащ.