ИлъэсыкIэ еджэгъум иублэгъум тефэу кIэлэеджакIохэмрэ студент­хэм­рэ яегъэджэн фэгъэхьыгъэу Къэралыгъо Думэм къыIэкIэхьэгъэ упчIэхэм яджэуапхэу къатыжьыгъэхэм нэIуасэ шъуафэтшIы тшIоигъу.

Ахэр еджапIэхэр зыгъэцэкIэжьынхэу къызтефэхэрэм, зэреджэщтхэ тхылъхэр къэзыщэфынхэ фаем, стипендиехэм, общежитием щыпсэун­хэм ифитыныгъэ зиIэхэм, нэмыкI Iофыгъохэми япхыгъэх.

ЕджапIэхэм япащэхэм псэуалъэм игъэцэкIэжьын епхыгъэ IофшIэнхэр еджакIохэм янэ-ятэ­хэм яахъщэкIэ арагъэшIынхэ фитха?

Хьау, фитхэп. Хэбзэгъэуцугъэу «УФ-м гъэсэныгъэр зэ­рэщызэхэщагъэм фэгъэхьыгъ» зыфиIорэм къыщеIо гъэцэ­кIэжьын IофшIэнхэмрэ зэре­джэщтхэ тхылъхэм якъэщэфынрэ муниципалитетхэмрэ къэ­ралыгъо къулыкъухэмрэ зэря­пшъэрылъыр. ЕджапIэхэм ядиректорхэми кIэлэегъаджэхэми фитыныгъэ яIэп кIэлэеджакIохэм янэ-ятэхэм ахъщэ IэпыIэгъу къаIахынэу.

КIалэхэр зэреджэщтхэ тхылъхэр хэта къэзыщэфынхэу щытыр?

ЕджакIохэм агъэфедэщт тхылъхэр, нэмыкI пособиехэр, методическэ IэпыIэгъухэр, хэ­бзэ­гъэуцугъэм зэритхагъэу, фе­деральнэ, шъолъыр ыкIи чIыпIэ бюджетхэм къахагъэкIырэ ахъщэр ары къызэращэфырэр. Ахэр зэкIэ хабзэм ыштэгъэ шапхъэхэм ахэхьэх.

Еджэным нэмыкIэу факультативхэм, кружокхэм, клубхэм кIалэхэр зыгъакIо зышIоигъо ны-тыхэм ахэм ящыкIэгъэщт пстэури ежьхэм е зэдаштагъэу щытымэ, еджапIэм иахъщэкIэ къащэфынхэу щыт.

Физкультурэ урок­хэм еджакIохэм агъэфедэрэ лыжэ­хэр ахэм янэ-ятэ­хэр ара къэзыщэфынхэу щытыр?

Ны-тыхэм ащ фэдэ пшъэрылъ афэпшIыныр тэрэзэп. Гъэсэныгъэм фэгъэхьыгъэ хэ­бзэгъэуцугъэм ия 35-рэ статья иапэрэ Iахь итхагъ къэралыгъо ыкIи муниципальнэ еджапIэхэм аще­джэрэ кIэлэеджа­кIохэм яегъэджэнкIэ, ягъэсэнкIэ ящыкIэгъэ пстэур ыпкIэ хэ­мылъэу зэра­рагъэгъотын фаер. Спортивнэ инвентарьри ахэм ащыщ.

ЕджапIэхэм хабзэр аукъомэ хэта зыз­фэбгъэзэн фаер?

ЗэкIэми апэу еджапIэм ипащэ тхьаусыхэ тхылъ фэптхын фае е гъэсэныгъэ Iоф­хэмкIэ комиссием ар еп­тыщт.

Джащ фэдэу еджапIэм изэ­хэщакIо, прокуратурэм, Рос­потребнадзорым, Рособрнад­зорым, гъэсэныгъэмкIэ Министерствэм, депутатхэм, мыхъухэ хъумэ, хьыкумым зафэбгъэзэщт.

Сыд фэдэ фэгъэ­кIотэныгъэха студентхэм яIэхэр?

Ахэр къэралыгъо ыкIи муниципальнэ музейхэм ахъщэ амы­тэу ачIэхьанхэ фитых. Мазэм анахь макIэми зэ ащ фэдэ фитыныгъэр агъэфедэн алъэ­кIыщт. НэмыкI мафэхэм студентхэм нахь пыутэу билетхэр кассэхэм къащащэфынхэ фитых.

Къэралыгъо аккредитацие зиIэ апшъэрэ еджапIэхэм ачIэс студентхэу очнэу еджэхэрэм дзэ къулыкъум зэращэщтхэ пIалъэр афылъагъэкIуатэ. Ащ фэдэ фэгъэкIотэнхэр специалистхэмрэ бакалаврэхэмрэ яза­къоп, аспирантхэми магистрантхэми яIэх. Анахь Iофыр еджэныр зэпамыгъэуныр ары.

Студентхэм общественнэ транспортыр зэрагъэфедэрэмкIэ ахъщэу атырэм къафыщагъакIэ. Ар зыфэдизыщтыр чIыпIэ пащэхэм ыкIи транспортыр зие компаниехэм агъэнафэ.

Хэта общежи­тием щыпсэунэу къызытефэрэр?

Къалэу зыщеджэрэм щымыщ студентхэмрэ фэгъэ­кIотэныгъэ зиIэхэмрэ (ибэхэр, сэкъатныгъэ зиIэхэр, нэмыкIхэри) апэрэ купым хэхьэх. Адрэ чIыпIэхэр зэнэкъокъу шIыкIэм тетэу агощых. ГущыIэм пае, олимпиа­дэхэм чанэу зэрахэлэжьагъэхэм пае ушэтынхэр амытэу еджапIэм щеджагъэхэр ахэм ащыщых. Ахэм ауж студентым ЕГЭ-р зетым ыкIи ушэ­тынэу ытыгъэ­хэмкIэ балл пчъа­гъэу ригъэ­къугъэр къыдалъытэ. ЕджапкIэ зытызэ еджэрэ студентхэм ащыщхэри общежитием щы­псэунхэу рагъэхьанхэ алъэкIыщт. Ащ пае зыщеджэрэ еджапIэм унашъо ышIынэу щыт.

Еджэным академическэ зэпыугъо тхьапшырэ фэпшIын плъэкIыщта?

Узыфаем фэдизрэ ащ фэдэ отпускым укIон уфит, ау зыр илъэситIум нахьыбэнэу щытэп. Ар къызэратыхэрэр студентхэу зипсауныгъэ изытет зэщыкъуагъэхэр, зиунагъо Iофыгъо къитэджагъэхэр, нэмыкI чIыпIэ къин ифагъэхэр ары. Ащ пае лъэIу тхылъ птхын фае, медицинэ комиссием ышIыгъэ унашъор врачым къыIыпхыщт, нэмыкI тхылъхэу академическэ отпуск зэраIыпхырэр къэзыушыхьатыхэрэр зэбгъэуIущтых.

ЫпкIэ ытызэ еджэрэм иахъщэ хьакъулахьэу хаубытыкIыгъэм ипроцент къаIихыжьын ылъэкIыщта?

ЫлъэкIыщт. Студентым Iоф ышIэзэ иеджапкIэ ежь-ежьырэу етымэ, ар очнэу е заочнэу зэреджэрэм мэхьанэ иIэп. Янэ-ятэхэм ахъщэр фатымэ, ащ хьакъулахьэу хахырэм ипроцент къызыратыжьыщтыр студентыр очнэу еджэмэ ары.

Студентхэм къаратырэ стипен­дие­хэр сыд фэдэха?

Академическэ стипендиер илъэсым тIо агъэнафэ, ар студентым къыратыщтымэ къэ­зыгъэлъагъорэр сессиер зэритыгъэ шIыкIэр ары. Дисциплинэ пстэумкIи ушэтынхэр ытыгъэхэу, оценкэ дэй къы­фамыгъэуцу­гъэмэ, стипендие къызэраты­хэрэм ар ахэфэщт.

Урысые Федерацием и Президентрэ Правительствэмрэ ястипендиехэр къызыфагъэ­шъуашэхэрэр студентхэу ящэ­нэрэ курсым щегъэжьагъэу олимпиадэхэм, творческэ зэ­нэ­къокъухэм текIоныгъэхэр къа­щыдэзыхыгъэхэр, научнэ тхыгъэхэр зиIэхэр, гулъытэныгъэ зыхэлъэу кIэу зыгорэхэр къэзыугупшысыхэрэр ары.

Ащ фэшъхьафэу, мыкъэралыгъо стипендиехэр щыIэх юридическэ ыкIи физическэ лицэхэм агъэнафэхэу, студентыр еджакIо зыгъэкIогъэ органи­зацием къыритэу.

НэкIубгъор зыгъэхьазырыгъэр Шъаукъо Аслъангуащ.