Телефон гъэпцIакIохэм Урысыер зэрэзэлъаштагъэр непэ анахь гумэ­кIыгъо шъхьаIэу щыIэхэм ащыщ. Мы илъэсым гъэтхапэм щынэгъончъэнымкIэ Федеральнэ къулыкъум и Совет изэхэсыгъоу щыIагъэм Урысыем и Президентэу Владимир Путиным тхьамэтагъор щызэрихьэзэ IT-технологиехэр къызфагъэфедэхэзэ бзэджэшIагъэу зэрахьэхэрэм, гъэпцIакIохэм шIыкIэу къызфагъэфедэхэрэм цIыфхэр ащыгъэгъозэгъэнхэ фаеу пшъэрылъхэр афишIыгъэх.

Мы гумэкIыгъом идэгъэзы­жьын Адыгэ Республикэм хэ­гъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Министерствэ зэрэфэлъэкIэу Iоф дешIэ. Джащ фэдэу Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат мыщ ренэу ынаIэ тет, бэмышIэу зыхэлэжьэгъэ зэхэсыгъом мы Iофыгъом игъэкIотыгъэу щытегущыIагъэх. IT-технологиехэр къызфагъэфедэхэзэ зэрахьэрэ бзэджэшIагъэхэм ягъогупэ пыбзыкIыгъэнымкIэ джыри шIэ­гъэн фаехэм анаIэ тыраригъэдзагъ.

АР-м хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ иминистрэ игуадзэ ипшъэрылъхэр охътэ гъэнэфагъэкIэ зы­гъэцэкIэрэ, следственнэ гъэIорышIапIэм ипащэу В. Лавровым IT-технологиехэр къызфагъэ­фе­дэхэзэ зэрахьэрэ бзэджэшIа­гъэ­хэм апэуцужьыгъэнымкIэ Iо­фэу агъэцакIэрэм нахь игъэ­кIотыгъэу къытегущыIагъ.

«Республикэм оперативнэ Iофым изытет зыпкъ щит нахь мышIэми, гумэкIыгъо къызыхэ­кIыхэрэм ащыщ телефон зэпхыныгъэр къызфагъэфедэзэ гъэпцIакIохэм зэрахьэрэ бзэджэшIагъэхэм япчъагъэ зыкъызэриIэтырэр. Адыгеим щыпсэухэрэм яцIыфыгъэрэ яцыхьэшIынрэ гъэпцIакIохэм къызфагъэфедэ. Хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ Министерствэм зэпымыоу мы лъэныкъомкIэ пэшIорыгъэшъ Iоф­тхьабзэхэр зэхещэх нахь мы­шIэми, Интернетыр, телефон зэпхыныгъэр къызфагъэфедэзэ бзэджэшIагъэу зэрахьэхэрэм ахэхъо», — хигъэунэфыкIыгъ ведомствэм иIофышIэ.

В. Лавровым къызэриIуагъэм­кIэ, 2022-рэ илъэсым имэзи 7-у пыкIыгъэм ащ фэдэ бзэджэшIагъэхэм япчъагъэ проценти 4,1-кIэ нахь къеIыхыгъ. ПстэумкIи бзэджэшIэгъэ 608-рэ зэрахьагъ. ТелефонкIэ, Интернет­кIэ цIыфхэр зыгъапцIэхэрэр псынкIэу къыхагъэщын зэрамылъэкIырэр ары нахьыбэрэмкIэ Iофыр зэпхыгъэр. АР-м и МВД чIыфэт организацие инхэмрэ мобильнэ зэпхыныгъэм испециалистхэмрэ зэзэгъыныгъэ гъэнэфагъэхэр адишIыгъэх. ИнтернеткIэ бзэджэшIагъэхэр зэрамыхьанхэм фэгъэхьыгъэу шъолъыр научнэ-практическэ конференцие ведомствэм зэ­хищагъ.

— БзэджашIэхэм нэбгырабэ, анахьэу нэжъ-Iужъхэр, агъапцIэ. ЦIыфхэм ящынэгъончъагъэ къэ­тыухъумэныр типшъэрылъ. Гъэп­цIагъэ зыхэлъ шIыкIэу бзэджа­шIэхэм къызфагъэфедэхэрэр зэтефыгъэх. Ау ахэр зэкIэ зэзыпхырэр цIыфхэм егъэлые­гъащэу бзэджашIэхэм цыхьэ зэрафашIырэр ары. Мыщ фэдэ бзэджэшIагъэхэр къыхэбгъэ­щынхэр псынкIэп. Сыда пIомэ, гъэпцIагъэ зызэрахьэгъэ нэуж бзэджашIэхэм зэрэтеогъэхэ те­лефон номерхэр чIадзыжьых. Ащ къыхэкIэу Iофхэм янахьыбэр зэхафын алъэкIырэп, — къыIуагъ В. Лавровым.

Мылъкум епхыгъэ бзэджэ­шIагъэхэм, анахьэу гъэпцIагъэ зыхэлъ шIыкIэхэр къызыфа­гъэфедэхэзэ цIыфхэм ямылъку зэратыгъурэм, обществэмкIэ мэ­хьанэшхо иI. ГъэпцIагъэ зы­хэлъ бзэджэшIагъэу къычIамыгъэщышъугъэм ипчъагъэ процент 33,7-кIэ нахьыбэ хъугъэ.

Мы илъэсым имэзи 7-у пыкIыгъэм телефон гъэпцIэкIо 14-мэ алъэныкъокIэ уголовнэ Iоф 14 хьыкумым фагъэхьыгъ. Ащ нэмыкIэу нэбгыри 4-мэ алъэныкъокIэ къыхагъэщыгъэ уголовнэ Iоф 14 Урысыем хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Министерствэ и Следственнэ департамент ишъолъыр подразделениехэм афагъэхьыгъэх.

Джы нэс чIыфэт организа­циехэр, сотовэ зэпхыныгъэм иоператорхэр ыкIи IP-телефонхэр электроннэ шIыкIэм тетэу документхэр къырагъэкIокIынхэмкIэ гумэкIыгъо хэтыгъэх. Ар мы мафэхэм дэгъэзыжьыгъэ хъу­гъэ. ЦIыфхэр къызыкIэуп­чIэхэрэр шIуагъэ къытэу агъэцэкIэнхэм фэшI АР-м хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Министерствэ ПАО-у «Сбербанк России», АО-у «Тинькофф», АО-у «КИВИ Банк», ПАО-у «Мегафон», ООО-у «Скартел» зыфи­Iохэрэм зэзэгъыныгъэхэр ади­шIыгъ.

ГъэпцIагъэ зыхэлъ бзэджэшIа­гъэу зэрахьэхэрэм апэуцужьыгъэнымкIэ шIуагъэ къэзытэу къыхагъэщырэр зэкъодзакIохэм шIыкIэ зэфэшъхьафэу къы­зыфагъэфедэхэрэм цIыфхэр икъоу ащыгъэгъозэгъэнхэр, ащ­кIэ пэшIорыгъэшъ Iофтхьабзэхэр адызехьэгъэнхэр ары. Мы лъэныкъомкIэ шIуагъэ къытэу IофшIэныр зэхэщэгъэным фэшI АР-м хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Министерствэ пэшIорыгъэшъ Iофтхьабзэхэр зэхещэх.

2022-рэ илъэсым шышъхьэIум и 11 — 14-м оперативнэ-пэшIорыгъэшъ операциеу «ГъэпцIакIохэм шъуафэсакъ» зыфи­Iорэр Адыгэ Республикэм щырагъэкIокIыгъ. Полицием икъулыкъушIэхэм анэмыкIэу Iоф­тхьабзэм хэлэжьагъэх чIыпIэ зыгъэIорышIэжьын къулыкъухэм, общественнэ объедине­ниехэм ыкIи волонтер организациехэм ялIыкIохэр. Мафэ къэс полицием икъулыкъушIэ нэбгыри 170-рэ, джащ фэдэу чIыпIэ зыгъэIорышIэжьын къулыкъухэм яIофышIэ 21-рэ, хэбзэ рэ­хьатныгъэр къэухъумэ­гъэным Iоф дэзышIэрэ общественнэ объединением илIыкIо 23-рэ ыкIи волонтер органи­зациехэм ахэт нэбгырэ 12 Iоф­тхьабзэм хэлэжьагъэх.

Операциер окIофэ узыгъэ­гъозэрэ тхьапэ мин 14-м ехъу агощыгъэх, ахэм ащыщэу мини 2-р цIыфхэр нахьыбэу зыщызэрэугъоирэ чIыпIэхэм (къатыбэу зэтет унэхэм ячIэхьапIэхэм, тучанхэм, зыгъэпсэфыпIэ учреждениехэм, еджапIэхэм, сымэджэщхэм, вокзалхэм, банк учреждениехэм) ащарагъэпкIыгъэх.

Ащ нэмыкIэу гъогу-патруль къулыкъум иIофышIэхэм водительхэр къагъэуцухэзэ зэдэгущыIэгъу 300-м ехъу адашIыгъ, гъэпцIэн бзэджэшIагъэхэм афэ­гъэхьыгъэ къэбарыр зэрыт тхьа­пэхэр афагощыгъэх.

Iофтхьабзэр зэрэкIуагъэр игъэкIотыгъэу телевидениемкIэ къагъэлъэгъуагъ, гъэзетхэм ыкIи интернет нэкIубгъохэм къары­хьагъэх. ЗэкIэмкIи материал 81-рэ къыхаутыгъ. IT-бзэджэшIагъэхэр дэгъэзыжьыгъэнхэмкIэ шIыкIакIэхэр къэгъотыгъэнхэ фаеу зэрэщытыр, ащкIэ къэбарлъыгъэIэс амалхэм яIэпыIэгъу мэхьанэшхо зэриIэр  В. Лавровым къыхигъэщыгъ.

КъэIогъэн фае, операцием хахьэу къэралыгъо хэбзэ къулы­къухэм, чIыпIэ зыгъэIорышIэ­жьыпIэхэм, апшъэрэ еджапIэхэм яректорхэм, ведомствэхэм (Росгвардием, МЧС-м, УФСИН-м ыкIи Мыекъопэ чIыпIэ гарнизоным) IT-технологие­хэр къызыфагъэфедэхэзэ зэрахьэрэ бзэджэшIагъэхэр зы­фэдэхэм, ахэм узэрапэшIуекIон плъэкIыщтым IофышIэхэр ащагъэгъозэнхэу тхьапэхэр афагъэхьыгъэх.

Зэфэхьысыжьхэм къагъэ­лъэ­гъуагъ оперативнэ-пэшIорыгъэшъ операциеу «ГъэпцIакIохэм шъуафэсакъ» зыфиIорэмкIэ пшъэрылъэу зыфагъэуцужьыгъэр гъэцэкIагъэ зэрэхъугъэр.

Ащ нэмыкIэу мы илъэсым бэдзэогъум АР-м хэгъэгу коцI IофхэмкIэ и Министерствэ епхы­гъэу зэхащэгъэ Общественнэ советыр къыхагъэлажьэзэ теле­фон гъэпцIакIохэм зэрахьэрэ бзэджэшIагъэхэр обществэмкIэ зэрарышхоу зэрэщытым ыкIи ащ узэрэпэшIуекIон плъэкIыщтым афэгъэхьыгъэ шъолъыр шIэныгъэ-практическэ конференцие Мыекъуапэ щыкIуагъ. Iофтхьабзэм хэлэжьагъэх Урысыем икъалэхэм къарыкIыгъэ шIэныгъэлэжьхэр ыкIи специалистхэр, республикэм ихэбзэ къулыкъухэм ыкIи шъолъыр ведомствэхэм ялIыкIохэр.

— Сицыхьэ телъ, министерствэхэр ыкIи ведомствэхэр, учреждениер ыкIи организациехэр, общественностыр ыкIи къэбарлъыгъэIэс амалхэм яIофышIэхэр зэгъусэхэу мы гумэкIыгъом Iоф дашIэмэ, ар дэ­гъэзыжьыгъэ зэрэхъущтым, — къыIуагъ В. Лавровым.

КIАРЭ Фатим.