Тихэгъэгу заповедники 160-м ехъу ит. Ахэм къащагъэгъунэ чIыопс шъолъырэу къэкIырэ лъэпкъхэр ыкIи псэушъхьэхэр зыхэсхэр.

Псэушъхьэ IыгъыпIэ-хъупIэм чъыгхэр щиуупкIынхэ, къэкIырэ уцхэр, мэкъур, хьаIур, нэмыкI­хэр къыщыуугъоинхэ ыкIи ущы­шэкIон уфитэп. Заповедникхэм анахь иныр Кавказ къэралыгъо биосфернэ заповедникыр ары, ащ чIыпIэу ыубытырэр гектар мин 263-рэ мэхъу. Ар Краснодар ыкIи Ставрополь крайхэм яшъолъыр ит. 1924-рэ илъэсым Кавказ заповедникыр зэхащагъ.

Заповедникым Адыгеим икъушъ­хьэ шъолъыри зыщиубгъугъ. Ар къэкIырэ ыкIи псэушъхьэ лъэпкъхэмкIэ бай. БэмышIэу Пшызэ тхылъ тедзапIэм тхылъэу «Зубр» зыфиIорэр къыщыдагъэкIыгъ. Ащ Iоф дэзышIагъэхэр Кавказ заповедникым инаучнэ IофышIэхэр арых. Тхылъым иавторыр заповедникым инаучнэ IофышIэ шъхьаIэу Сергей Трепет.

ТхылъыкIэм бзэ гурыIогъошIукIэ домбаир зыфэдэ псэ­ушъхьэр, чIыпIэу зыщыпсэурэр, тарихъ хъугъэ-шIагъэхэу ищы­IакIэ зэщызгъэкъуагъэхэр щысэхэмкIэ къыщыгъэлъэгъуагъ. Мы псэушъхьэшхом изэтегъэуцо­жьынкIэ, ар чIыопсым щыщ хъужьынымкIэ Iофэу зэшIуахыгъэр къыщыIотагъ. Джащ фэдэу «Зубр» зыфиIорэ тхылъым мы псэушъхьэм ибиологическэ нэшэнэ шъхьаIэхэр, нэмыкI псэушъхьэхэм зэрякIурэр ыкIи игъэпсыкIэ-шIыкIэхэр къыщиIотыкIыгъэх. Тхылъым сурэттехыгъэ дэхабэ дэт, ахэмкIэ авторым ишIошIхэр къыреIотыкIых. Мы тхылъыр ныбжь зэфэ­шъхьафхэм арытхэм – ини, цIыкIуи, анахьэу чIыопсыр зикIасэу зэзыгъашIэхэрэм атегъэпсыхьагъ.

(Тикорр.).