Социальнэ лъэныкъом, пенсиехэм, IофшIапIэм Iутхэм языгъэпсэфыгъо уахътэ, нэмыкIыбэхэм афэгъэхьыгъэ упчIэхэм щыIэныгъэм бэрэ тарехьылIэ. Ахэм яджэуапхэр пэшIорыгъэшъэу пшIэнхэм мэхьанэ иI.

— IофшIапIэ Iутым изыгъэ­псэфыгъо уахътэ (отпуск) ымы­штагъэмэ ар «чIинэпэщта»?

— Отпускэу цIыфым ымыгъэ­федагъэр е мафэу къытефэрэм зэкIэм зимыгъэпсэфыгъэу къы­фэнагъэр къыкIэлъыкIорэ илъэ­сым «зэпырэкIыжьых».

— ЦIыфым IофшIапIэр къезытырэм отпускым ымыгъэкIон ылъэкIыщта?

— А зы нэбгырэр илъэситIум зэкIэлъыкIоу отпуск ымыгъэкIон фитэп. Илъэс 18-м зыныбжь нэмысыгъэм е щынагъо къэзытырэ, псауныгъэм зиягъэ езыгъэкIырэ IофшIэн зыгъэцакIэрэм зыгъэпсэфыгъо уахътэр зэ ри­мы­тын фитэп.

— Отпускыр лъыгъэ­кIотэгъэным е зэкIэ­хьэгъэным сыда ушъхьагъоу фэхъун ылъэкIыщтыр?

— УФ-м IофшIэнымкIэ и Кодекс ия 124-рэ статья итхагъэхэм ащыщых цIыфым охътэ гъэнэфагъэм Iоф ымышIэшъунэу хъугъэмэ, ахъщэу отпускым пае къыратын фэягъэр (отпускные) игъом къамылъытагъэмэ, нэ­мыкI­хэр.

— ЦIыфым ежь-ежьырэу отпуск зыщыкIощт пIалъэр зэблихъун ылъэ­кIыщта?

— IофшIапIэр къезытыгъэм макъэ ригъэIоу, ащ къыдыригъа­штэмэ, зэблихъун ылъэкIыщт.

— IофшIапIэр къезытырэм ежь-ежьырэу отпуск уахътэм зэхъокIыныгъэхэр фишIынхэ ылъэкIыщта?

— Ары, ау ащи отпускыр зыем макъэ ригъэIун, зэдаштэн фае. КъыкIэлъыкIорэ илъэсым «зэпырахыным» узшIокIын умы­лъэкIыщт ушъхьагъу иIэн фаеу Кодексым къыщеIо. Мыгъэфедэгъэ отпускыр мэзэ 12 нахьыбэ темышIэзэ ритыжьын фае.

— ЦIыфым ипенсие ежь-ежьырэу хигъэхъон амал иIа?

— Пенсиер зыфэдизыщтым нэбгырэ пэпчъ иIахь хилъхьан ылъэкIыщт.

АпэрэмкIэ, IофшIэгъэ илъэсэу е ахэм арагъапшэу иIэр зыфэдизыр къэзыушыхьатырэ тхылъхэр ыгъэхьазырынхэ фае.

ЯтIонэрэмкIэ, Темыр лъэныкъом е КъокIыпIэ Чыжьэм щыIэ шъолъырэу ащ рагъапшэхэрэм Iоф ащишIагъэмэ, щынагъо къы­тэу е ипсауныгъэ иягъэ къыригъэкIэу IофшIэн ыгъэцакIэщтыгъэмэ, пенсиер адрэхэм анахьыбэу къыратыщт. Ау ар къэзыушыхьатырэ тхылъхэр аIэкIигъэ­хьанхэу ищыкIагъ.

ЯщэнэрэмкIэ, пенсием цIыфыр зыщыкIощтыр илъэс заулэкIэ лъигъэкIуатэмэ, ипенсие хэпшIыкIэу хэхъощт.

— КIэлэцIыкIу IыгъыпIэм ыпкIэу атыгъэм пае ны-тыхэм компенсацие къаIахыжьын алъэкIынэу щыта?

— Ны-тыхэми, кIэлэцIыкIум лъыплъэнэу зыштагъэхэми ащ фэдэ фитыныгъэ яI. Шапхъэу мыщ пылъхэр шъолъырэу зыщыпсэухэрэм ипащэхэр ары зыгъэнафэрэр. КIэлэцIыкIоу унагъом исыр, ны-тыхэм атыгъэ ахъщэр зыфэдизхэм елъы­тыгъ компенсациеу къафалъы­тэщтыр.

— Сыд фэдиза компенсациер?

— Апэрэ сабыим пае аты­гъэм ипроцент 20-м, ятIонэрэм пае процент 50-м, ящэнэрэ ыкIи ащ къыкIэлъыкIохэрэм апае процент 70-м къащыкIэнэу щытэп.

ГущыIэм пае, унагъом сабыитIу исэу, ахэр кIэлэцIыкIу IыгъыпIэм макIохэмэ… Апэрэ сабыим сомэ 2000-у фатыгъэм ипроцент 20-р сомэ 400, ятIо­нэрэм фатыгъэ сомэ 2000-м ипроцент 50-р сомэ 1000. Сомэ 4000-у кIэлэцIыкIу IыгъыпIэм фагъэкIуагъэм щыщэу сомэ 1400-м къырагъэгъэзэжьын фитых.

ШъунаIэ тешъудз, кIэлэцIыкIур IыгъыпIэм зыщыкIогъэ мафэхэр ары компенсациер къызфатыжьырэр.

— Сыдэущтэу ар бгъэ­псыщта?

— КIэлэцIыкIур зыдакIорэ IыгъыпIэм лъэIу тхылъыр ратымэ хъущт. Къэралыгъо фэIо-фашIэхэм япортал, МФЦ-м е социальнэ Iофхэм афэгъэзэгъэ къулыкъум ащатыни алъэкIыщт. НэмыкI тхылъэу унагъом къыугъоин фаер шъолъыр пэпчъ щызэфэшъхьаф. ЛъэIу тхылъыр зэ ныIэп унагъом зэритын фаер.

— Банкым чIыфэр къы­Iыпхын плъэкIыщта?

— Мыщ фэдэу щысэ. ЦIыфым ежь-ежьырэу IофшIэн къызфигъотыжьыгъэу лажьэзэ хэбзэIахьэу сомэ мини 5 ытыгъэп, етIупщыгъэу пеня техъо. IофшIапIэм Iухьагъ, банкым чIыфэ къыIихынэу фай. ХэбзэIахьхэмкIэ чIыфэу телъым иягъэ къе­кIыщта?

Iофыр къызэрыкIоп, ау бан­кымкIэ анахьэу мэхьанэ зиIэр цIыфым «икредитнэ историе» изытет ары. ПенсиехэмкIэ фондым, хэбзэIахьхэмкIэ къулы­къум, приставхэм якъулыкъу, нэмыкI къэралыгъо органхэм къаIахырэ тхылъхэми мэхьанэ ямыIэу щытэп. Арышъ, хэбзэIахьхэмкIэ чIыфэм иягъэ къэкIоным ищынагъо щыI. Банк пэпчъ исистемэ зэрэзэфэшъхьа­фыри къыдэплъытэн фае. Зыгъэхьазырыгъэр ХЪУТ Нэфсэт.