Илъэс къэс Адыгеим имызакъоу, Краснодар крайми амброзиер (губгъожьыхапхъэр) къазэращыкIырэм ыпкъ къикIыкIэ цIыфхэр гумэ­кIыгъохэм ахэфэх.

Ащ гъэмафэм иаужырэ мазэ къэгъагъэ хъунэу регъажьэ, ты­къэзыуцухьэрэ дунаир еушIои, лэжьыгъэхэми, цIыфхэми зэрар къафехьы.

Мы уц шIоим икъэкIын зэхэзымышIэрэ тхэтэп тIоми хэу­къоныгъэ хъущтэп. Зым ащ мэу къыпихырэр къезэгъырэп, нэмыкIым псынкIэу уцыжъым зызэриушъомбгъурэм къыхэкIэу риупкIынэу игъо имыфэзэ ипсэупIэ шIузэлъештэ. Ау мы лъэныкъомкIэ анахь къин зы­лъэгъухэрэр амброзием ал­лергие фызиIэ цIыфхэр ары. ГухэкI нахь мышIэми, мыщ фэдэ узым ыгъэгумэкIыхэрэм япчъа­гъэ илъэс къэс хэхъо. Амброзиер къэкIынэу зыригъа­жьэкIэ, къызэмыкIурэ цIыфхэр жьы къабзэ нахь къызыщащэн алъэ­кIыщт къушъхьэхэм е хы Iу­шъом макIох. Мы уц шIоим пэчыжьэу IукIын зымылъэкIыгъэхэр унэм къикIышъухэрэп, жьым хэтэу ымэ къызащэкIэ, япсауныгъэ изытет къызэщэкъо.

Ар нахьыбэу хатэхэм, гъогунапцэхэм, дачэхэм къащэкIы. Гъэмафэр къызихьагъэм къыщегъэжьагъэу амброзием ыкIи нэмыкI уцыжъ лъэпкъхэм ябэныгъэнымкIэ тиреспубликэ Iофыгъохэр щызэрахьэх нахь мы­шIэми, ар икъоу афэгъэкIодэу пфэIощтэп. Ар анахьэу зэхэзышIэхэрэр мы уцыжъым аллергие фызиIэхэр ары. Сыда пIомэ, анахьэу амброзиер цIы­фым ипсауныгъэкIэ щынагъоу щыт. Ащ кIэу къыпытэкъухэрэр жьым хэтэу цIыфхэм зызыIуащэкIэ ахэр егъэсымаджэх. А узым «амброзийный поллинозкIэ» еджэх. Илъэс къэс мыщ ыпкъ къикIыкIэ сымаджэхэм япчъагъэ хэхъо. Бжыхьэм амброзием ичылапхъэхэр ре­тэ­къухьэх. Арышъ, мы уцыжъ лъэпкъым аллергие фызиIэ цIыфхэмкIэ Iоныгъо мазэр джыри щынагъоу щыт. Амброзием кIэу къыпытэкъурэм цIыфым ыпэпс къырегъэчъы, нэм нэпсыр къыкIегъэкIы, егъапскэ, ыкIышъо къэуплъыжьы, егъэхъупцIы. Ахэм адакIоу жьымыгъот къареты. Ащ нэмыкIэу чIыгум къы­тырэ лэжьыгъэм къыщегъакIэ.

Амброзием ебэныгъэным хэ­кIыпIэ закъоу иIэр ар гъэкIоды­гъэныр ары. ШIокI имыIэу мыщ ебэныгъэным фэгъэхьыгъэ фе­деральнэ унашъом къыдыхэ­лъытагъэу Iофтхьабзэхэр рес­публикэм щызэшIуахых. Мы уна­шъом игъэцэкIэн фэгъэзагъ Россельхознадзорым къыблэ шъо­лъырымкIэ и ГъэIорышIапIэу Адыгэ Республикэм щыIэр.

Урысыем лъыплъэнымкIэ и Къыблэ шъолъыр гъэIорышIапIэ иотдел ипащэ игуадзэу Дмитрий Макеенкэм къызэриIуагъэмкIэ, уцыжъ лъэпкъэу амброзиер жъо­ныгъокIэ мазэм къэкIынэу регъажьэ. Арышъ а мазэм къы­щегъэжьагъэу республикэм ичIы­пIэхэм Iофыгъо зэфэшъхьафхэр ащызэшIуахых. Ахэм муниципальнэ образованиехэр къахагъэлажьэх. Амброзием ебэныгъэным епхыгъэ Iофтхьабзэхэр зэрахьанхэмкIэ къоджэ псэупIэхэм япащэхэм пэшIо­ры­гъэшъэу макъэ арагъэIу. Шап­хъэхэр зыукъуагъэу къыхагъэ­щыгъэхэр агъэпщынэх.

2022-рэ илъэсыр къызихьагъэм къыщыублагъэу уцыжъэу амброзием ебэныгъэнымкIэ фе­деральнэ унашъоу щыIэр ыгъэцакIэзэ ГъэIорышIапIэм дэ­кIыгъо-уплъэкIун 85-рэ Адыгэ Республикэм щызэхищагъ, джащ фэдэу чIыгу гектар мини 100-м ехъумэ лъыплъэн Iофтхьэбзэ 59-рэ ащыригъэкIокIыгъ. Шап­хъэу щыIэхэр ыкIи хэбзэгъэуцугъэр амыукъонхэм фытегъэ­псыхьэгъэ пэшIорыгъэшъ Iоф­тхьэбзэ 54-рэ IэнатIэ зыIыгъхэм адызэрахьагъ, шIокI имыIэу ам­брозиер зэрагъэкIодын фаер агурагъэIуагъ. Хэбзэгъэуцу­гъэу щыIэр аукъо зэрэмы­хъу­­­щтым, ащ тазыр зэрэпылъым епхыгъэ мэкъэгъэIу тхьэпи 187-рэ пащэхэм афагъэ­хьыгъ.

Россельхознадзорым АР-м мэкъу-мэщымкIэ и Министерствэ игъусэу Адыгэ Респуб­ликэм ичIыгу Iахьи 120-м ехъу ауплъэкIугъ, ахэм ащыщэу чIыгу Iахь 82-мэ уцыжъэу амброзиер къащыкIэу къычIагъэщыгъ. Уцыжъыр икъоу зыща­мыгъэкIодыгъэ чIыпIэхэр къыха­гъэщыгъэх. Ахэр Джэджэ районым иучасткэ 17-р, Красно­гвардейскэ районым иучасткэ 11-р, Кощхьэблэ районым иучаст­ки 10-р, Шэуджэн районым иучасткэ 18-р, Теуцожь районым иучастки 6-р, Адыгэ­къалэ иучастки 3-р, Тэхъутэмыкъое районым иучастки 8-р, Мыекъопэ районым иучастки 9-р, Мыекъуапэ изы участкэ. УФ-м ихэбзэгъэуцугъэ къызэ­рэдилъытэу амброзием игъэ­кIодын икъоу пымылъыгъэхэм административнэ пшъэдэкIыжь арагъэхьыщт.

— Мы уахътэм амброзием ыкIэхэр ретэкъухьэх, арэу зы­хъукIэ, аллергие зиIэ цIыфхэмкIэ ар щынагъоу щыт, ащ нэмыкIэу мэкъумэщ продукциеми иягъэ екIы — еIо В. Макеенкэм. — Ащ къыхэкIэу цIыфхэм ядаохэри нахьыбэ мэхъух. Арышъ планым хэмытэу уплъэкIун Iоф­тхьабзэхэр бэрэ ретэгъэкIокIых. 2022-рэ илъэсыр къызихьагъэм къыщыублагъэу амброзием гу­мэкIыгъоу къызыдихьыхэрэм ылъэныкъокIэ АР-м имуниципальнэ образованиехэм къарыкIыгъэ дэо тхылъ 13 Россельхознадзорым къыблэ шъолъырымкIэ и ГъэIорышIапIэ къы­Iэ­кIэхьагъ.

Хэбзэгъэуцугъэу щы­Iэм тыкъыпкъырыкIызэ даохэм ядэгъэзыжьын Iоф дэтэшIэ, шап­хъэу щыIэхэр зыукъуагъэхэм административнэ пшъэдэкIыжьхэр ятэгъэхьых.

Амброзиер зы метрэм къыщегъэжьагъэу метритф нэс илъэгагъэу илъэсым зэ къэкIы. Ар занкIэу дэкIые ыкIи къута­мэхэр бэу къыгокIэх, лъэпсэ пытэ иIэу екIыхы. Бэдзэогъу — шышъхьэIу мазэхэм къэгъагъэ хъунэу регъажьэ. Бжыхьэм ехъулIэу чылапхъэхэр ретэкъу­хьэ. А мазэхэм ащ ыгъэсыма­джэрэ цIыфыбэм Адыгеир къабгынэн фаеу мэхъу. Арэущтэу мыхъуным фэшI, амброзиер къэгъагъэ мыхъузэ бгъэкIодыныр шIокI зимыIэ Iофэу щыт. Сыда пIомэ къэгъагъэ зыхъу--кIэ цIыфхэм япсауныгъэ иегъэшхо ригъэкIыщт.

Амброзием къытырэ аллергием кIуачIэ зэриIэм къыхэкIэу ащ зэ ыгъэсымэджэгъэ цIыфыр мы уцыжъыр зыдэщымыIэ чIыпIэ чыжьэм кIуагъэми, а узыр ренэу ыпкъынэ-лынэ къыхэнэ. Анахь цIыф узынчъэми мыр къылъыIэсын ылъэкIыщт. Ар анахьэу къызэрэпшIэщтыр цIыфыр къепсы зэпытэу, ыпэ зэфишIэу, ыкIышъо зыгорэхэр къызыхиутыкIэ ары.

Врачхэм къызэраIорэмкIэ, амброзием ыпкъ къикIыкIэ аллергие зиIэ цIыфым ежь-ежьырэу уцхэр аптекэм къыщищэфынхэ ылъэкIыщт. Ау мэфитIум къыкIоцI уцым ишIуагъэ къыземыкIыкIэ терапевтым е аллергологым дэжь кIомэ на­хьышIу.

Ащ нэмыкIэу амброзием зы­щыухъумэгъэным пае нахьыбэрэ зыптхьакIын фае, тыгъэм пэшIуекIорэ нэгъунджэр пкIэлъымэ ишIуагъэ къэкIощт. Унэм укъызихьажьыкIэ псынкIэу зызэблэпхъун ыкIи пщыгъыгъэ щыгъынхэр бгыкIыжьынхэ фае.

КIАРЭ Фатим.