Адыгэ къэралыгъо университетым прикладной хьисапымкIэ, информационнэ технологие­хэмкIэ ыкIи информационнэ щынэгъончъэнымкIэ икафедрэ илабораторие испунэ зэхэтэ­къуагъэр 3D-м иамалхэмкIэ «щагъэцэкIэжьыгъ, щаугъоижьыгъ». Ащ «Азишскэ–1» цIэу иIэр.

1966-рэ илъэсым испунэр шIэныгъэлэжьхэм къагъоты­гъагъ, непэ ар зэхэкъутагъэу щыт. Мыекъопэ районым пхырыкIырэ гъогоу «Хьаджэхъу-Лэгъо-Накъэ зыфиIорэм километрэ 12-кIэ пэчыжьэу Азишскэ Гъо­чIэгъушхом екIурэ гъогум ар Iут.

Испунэр джэрз уахътэм къы­хэкIыгъ, мыжъобгъушхохэм ахэшIыкIыгъ. Студентхэм агъэцэкIэжьыгъэ испунэр тарихъ- зекIо проектэу «Виртуальная Адыгея. Дольмены» зыфиIорэм щыщ. Археологие кIэным нахь мэхьанэ етыгъэным ыкIи ар зекIоным фэгъэлэжьэгъэным епхыгъэу проектым Iоф ешIэ.

Проектыр зэхагъэуцуагъ тарихъым ыкIи культурэм ясаугъэт­хэм якъэухъумэнкIэ Урысые обществэм ичIыпIэ къутамэ ипащэу Цэй Заремэрэ хьисапымкIэ ыкIи компьютернэ технологиехэмкIэ факультетым ия 4-рэ курс щеджэрэ Виктория Свистуновамрэ.

Испунэр зыхэшIыкIыгъэр технологием ылъэныкъокIэ анахь псэолъэпхъэ дэгъухэр ары. Пытэу зэхэгъэуцуагъ, плитэхэр дэгъоу зэгъэкIугъэх. Ар зышIыгъэ ижъырэ цIыфхэм чIыгур сысын зэрилъэкIыщтыри къыдалъытагъ. «Мыщ фэдэ исп­унэхэм Адыгеим икъушъхьэлъа­пэхэм уащыIукIэрэп, ахэр Новосвободненскэ культурэм нахь къыхеубытэх», — еIо Цэй Заремэ.

Испунэм итеплъэ «гъэпсыгъэ­нымкIэ» археологэу ыкIи сурэтышIэу ЛэупэкIэ Нурбый ар къызэритхыхьагъэм ишIуагъэ къэкIуагъ. Моделыр зышIыгъэ­хэм упчIэжьэгъоу яIагъ АР-м культурнэ кIэныр къэухъумэгъэ­нымкIэ ыкIи гъэфедэгъэнымкIэ и ГъэIорышIапIэ испециалист-экспертэу ЛэупэкIэ Хьатыу.

Тарихълэжьхэм къызэраIо­рэмкIэ, Адыгеим испунэ миным ехъу итыгъ. Ау мы аужырэ илъэси 150-м цIыфым илажьэкIэ ахэр лъэшэу зэщыкъуагъэх. Проектым иавторхэм джы ра­хъу­хьагъ зэкIэ испунэхэр 3D-м тетэу ашIынхэу ыкIи ахэм язытетыгъэр зекIохэм алъэгъунэу амал яIэным пае информационнэ таблицэхэр — QR кодхэр апэмычыжьэу агъэуцунхэу. Испунэхэм ягъэцэкIэжьын университетым ипроектэу «Долина языков — Адыг Lаnd» зыфиIорэм изы Iахьэу щыт.

Испунэхэр ижъырэ хьэдэгъэ­тIылъыпIэх. Ахэм яонтэгъугъэ тонн пшIы пчъагъэм нэсы. Урысыем испунэ 2000-м ехъу итыгъ. Ахэм хы ШIуцIэ Iушъом, анахьэу Шъачэ, Новороссийскэ, Геленджик ыкIи ТIуапсэ нахь уащыIокIэ. Адыгеим ит испунэ­хэр анахьыжъхэм ащыщых. Археологхэм къызэраIорэмкIэ, анахьыжъхэм илъэс мини 4 фэдиз аныбжь.

Адыгэ къэралыгъо универ­ситетым ипресс-къулыкъу