Адыгэ шхынхэр нахь зыгъэIэшIоу, адрэхэм атезыгъэкIыхэрэм ащыщ бжьыныфщыгъур. Ижъырэ лъэхъаным къыщегъэжьагъэу адыгэ унагъо пэпчъ ар илъ, щагъэфедэ.

Мыр нэмыкI цIыф лъэпкъхэми аригъэшIэн, иIэшIугъэ зэхари­гъэшIэн мурад иIэу Улапэ щыщ Хъуажъ Аслъан ыуж ихьэгъагъ. Иунагъо апэ щишIынэу щыри­гъэжьэгъагъ, нэужым предприятие къызэIуихыгъ. Непэрэ мафэм гъэхъэгъэшIухэр ышIыхэзэ мэлажьэ, бжьыныфщыгъум имызакъоу, нэмыкI адыгэ шхынхэр фабрикат ныкъошIэу къыдагъэкIых.

Предприятием итехнолог шъхьа­Iэу Пщыкъэнэ Иннэ къызэрэтиIуагъэмкIэ, продукцие зэфэшъхьафэу 9 джырэкIэ къыдагъэ­кIы. Бжьыныфщыгъур щэу зэтефыгъэу: «Бжедугская», «Абадзехская», «Уляпская». Мыхэр ахалъхьэрэ хэгъэхъонхэм­кIэ зэтекIых. Нэужым «Уляпская аджика» зыфиIорэр къыдагъэкIы­нэу аублагъ. Шхыныгъоу зыхэптакъорэр зэкIэ мыщ нахь IэшIу ешIы, щатэм е щхыум хэлъэу шъхьафэуи Iанэм тырагъэуцо.

— Бзылъфыгъэхэм пщэрыхьаным уахътэ нахь макIэ тырагъэ­кIодэным пае адыгэ шхын зэфэшъхьафхэр фабрикат ныкъо­шIэу къыдэтэгъэкIых. ГущыIэм пае, тинахьыжъхэм ашрай ашIы зыхъукIэ мэфэ пчъагъэ рагъэ­хьыщтыгъэ, халъхьащтхэр агущтыгъэ. ИIэшIугъэкIэ унагъом щашIырэм темыкIэу ашрай илъэс пчъагъэ хъугъэу къыдэтэгъэкIы. ЦIыфхэм ар агу рихьэу ащэфы. Ащ нэмыкIэу пIастэ зыхэпшIыкIыщт натрыф хьаджыгъэ зэфэшъхьафхэр, адыгэ щыпсыпхъэр тиI. Джащ фэдэу оладий е щэламэ зыхэпшIыкIын плъэкIыщт зэхэлъыр къыдэтэгъэ­кIы. Ар щэкIэ е псыкIэ зэхэбгъэкIухьажьымэ, бгъэжъэжьыным фэхьазыр. Ащ нэмыкIэу къалмыкъщай уцыр, бахъсымэ зыхэпшIыкIын плъэкIыщтыри тиIэх. Къыхэгъэщыгъэн фае, пщэрыхьакIэ зымышIэхэрэми типродукцие агъэфедэн алъэ­кIыщт, зэрэпшIыщтыр зэкIэ тетхагъ, — еIо Пщыкъэнэ Иннэ.

Хъуажъ Аслъан зэхищэгъэ предприятием къидигъэкIырэ продукциер цIыфхэм шIэхэу зэлъашIагъ, агу рихьэу ащэфы. ИкIалэхэу Зауррэ Бислъанрэ гущыIэгъу тафэхъугъ, яIофхэм язытет тыщагъэгъозагъ.

— Тятэ адыгэ унагъо пэпчъ илъ бжьыныфщыгъум идэгъугъэ, иIэшIугъэ нэмыкI цIыф лъэпкъхэм аригъэшIэн, адыгэ къуаер зэрэзэлъашIагъэм фэдэу бжьыныфщыгъури зэлъаригъэшIэныр ары пшъэрылъэу зыфигъэуцужьыгъагъэр. Ар цIыфхэм агу римыхьын ылъэкIыщтэп. Урысыем имызакъоу, IэкIыбым щызэхащэрэ къэгъэлъэгъонхэм бэрэ тахэлэжьагъ, типродукцие зы­фэдэр афэтIотагъ, ядгъэуплъэ­кIугъ, бжьыныфщыгъум имыза­къоу, адыгэ шхын зэфэшъхьаф­хэр къыдэтэгъэкIых. Непэ типродукцие зэлъашIагъ, зэзэгъыныгъэхэр адэтшIыгъэхэу Урысыем ичIыпIэ зэфэшъхьафхэм тэ­щэх. Белоруссием, Казахстан, Азербайджан типродукцие ащыIотэгъэкIы, — еIо Заур.

Предприятием ыкIоцI узычIа­хьэкIэ, мэ IэшIу чIэу. Ижъырэ адыгэ унагъо уихьагъэ фэдэу адыгэ шхынхэр Iанэм къытырагъэуцуагъэх. Ашраим, пIастэм, къалмыкъщаим, щэламэм ыкIи нэмыкI адыгэ шхыныгъохэм яIэшIугъэ тыуплъэкIугъ. Унагъом щашIыгъэм фэдэу, ищыкIэгъэ технологиехэмкIэ зэрашIыхэрэр мыгъуащэу, продуктхэм яIэшIугъэ къызэтенагъ.

Илъэс 20 хъугъэ Хъуажъхэм яунагъо мы Iофым чанэу зыпылъыр. Аслъан мурадэу иIа­гъэр дэгъоу къыдэхъугъ. Илъэс къэс къыдагъэкIырэ продукцием хагъахъо.

Апэрэ илъэсхэм IэкIэ Iоф ашIэщтыгъ, нэужым апэрэ станокыр къащэфыгъ. ЯунагъокIэ ашIыгъэ бжьыныфщыгъур пакетхэм аралъхьажьыщтыгъ. Дэгъоу зэращэфырэр Аслъан зелъэгъум, Улэпэ колхозым игъэIорышIапIэу дэтыгъэм иIахь ыщэфыжьыгъ, гъэцэкIэжьынхэр ришIылIэхи, ащ Iоф щашIэнэу аублэгъагъ, бэ темышIэу адрэ Iахьри къыгъэ­нэжьыгъ. Нэужым япродукцие къызыщыдагъэкIыщт, яIофышIэ­хэр зычIэсыщт псэуалъэ кIэу ашIынэу аублагъ, 2018-рэ илъэ­сым цехыкIэр къызэIуахыгъ. ИщыкIэгъэ Iэмэ-псымэхэр зэкIэ чIагъэуцуагъэх. Нэужым апэ къызэIуахыгъэгъэ цехым игъэ­кIэжьын ыуж ихьагъэх, шIэхэу ари къызэIуахыжьыщт, ащ ишIуа­гъэкIэ къыдагъэкIырэ продукцием хагъэхъощт.

Оборудованиеу чIэтыр зэкIэ Урысыем къыщыдагъэкIы, ащ къыхэкIыкIэ къэралыгъом къыты­ралъхьэгъэ санкциехэм яягъэ къакIорэп, зыгорэ ящыкIагъэ хъугъэми, мыщ къыщыдагъэкIы­хэрэмкIэ зэблахъу.

НэмыкI предприятиехэм афэдэу рекламэ ин мыхэм зыфа­шIыжьырэп. КъыдагъэкIырэ про­дукцием ежь-ежьырэу гъогур къызэIуехы пIоми ухэукъощтэп. Идэгъугъэ цIыфхэм зэлъашIагъ, зэ зыщэфыгъэм етIани къегъэзэжьы.

— Типродукцие ыуасэ зыпкъ итыным тыпылъ. Нэбгырэ пэпчъ ар ыщэфын амал иIэн фае. КъыдэдгъэкIырэм идэгъугъэ фэгъэхьыгъэ рекламэ тшIырэп. ГущыIэм пае, тигъомылапхъэхэм натрыф фыжь нэмыкI зэрахэмылъыр, псауныгъэмкIэ шIуагъэ ащ къызэрихьырэр, нэмыкI лъэны­къохэри телевизорымкIэ къэдгъэлъагъоу, мэкъэгъэIухэр къэттыхэмэ, зыщэфыхэрэм япчъа­гъэ зэрэхэхъощтыр тэшIэ, ау ащ пыкIодэщт ахъщэм зыкъеб­гъэгъэшъыпкъэжьыным пае продукцием фэдиз джыри хэбгъэхъон фае. Арышъ, къэгъэ­лъэгъонхэм тахэлажьэ, цIыфхэм афэтэIуатэ. Типродукцие зыщэфынэу къакIорэр бэ, — еIо тигущыIэгъу.

КъыдагъэкIырэ продукциемкIэ пэрытныгъэ зыIыгъыр бжьыныфщыгъур ары. Бжьыныфымрэ щыгъумрэ зэхэгъэкIухьэгъэ къо­дыеу щымытэу, технологие шъхьаф пылъэу ар ашIы. Щыгъу­цэ пэпчъ бжьыныфым, хэгъахъо­хэм (специехэм) яIэшIугъэ зыхещэ. Мы аужырэ илъэсхэм продукциеу къыдагъэкIырэр нэмыкI шъолъырхэми адиштэу ашIы. ГущыIэм пае, Тыркуер фай ежьхэм яспециехэр зыхэлъ бжьыныфщыгъум, Татарстани ащ фэдэ предложение къыхьыгъ. Продукцием итехнологие зэрамыхъокIэу, специеу халъхьэхэрэр зэблахъузэ афашIы.

Предприятием нэбгырэ 84-мэ Iоф щашIэ, зы унагъо фэдэу, зэгурыIоныгъэ азыфагу илъэу зэдэлажьэх. Зы сменэм тонн 30-м ехъу бжьыныфщыгъу къыдагъэкIы. Гъэтхэпэ мазэм заказ бэу зэряIагъэм ыпкъ къикIыкIэ фэдитIу-щыкIэ нахьыбэу къыдагъэкIыгъагъ. Илъэс къэс IофшIэным хагъахъо.

Илъэс зэкIэлъыкIохэм къыдагъэкIырэ продукцием идэгъугъэ­кIэ ыкIи иIэшIугъэкIэ къахэщы. Урысые ыкIи дунэе къэгъэлъэгъон зэфэшъхьафхэм ахэла­жьэхэзэ, наградэ инхэр яIэ хъу­гъэ, ау анахь лъапIэу алъы­тэрэр япродукцие цIыфхэм агу зэрэрихьырэр, гущыIэ дахэхэр къазэрафаIохэрэр ары.

ДЕЛЭКЪО Анет. Сурэтхэр Iэшъынэ Аслъан тырихыгъэх.