ШышъхьэIур

Ящэнэрэ гъэмэфэ мазэр «шы псын­кIэм» тесэу мачъэ; фабэшъы фабэ — гопэгъу шъыпкъ! Тетыгъор пытэу зыубытыгъэ гъэмафэм зишIэжьырэп: ты­гъэр цэкъэлэ дэд, жьыбгъэр кIэпсынкIэ-кIэбгъулъ, мафэр губжыпхэ-гъэгусал; нэрэ-Iэрэм къэ­хъугъи къэшIагъи умышIэу, пщэ­хэр бэщышхокIэ къырафыжьагъэхэм фэдэхэу, огу зэIухыгъэр къэмышIэжьынэу къызэпагъаIэ, етIанэ «сыкъэкIо!» ыIоу къэблэгъэрэ уаем хэт шыблэр гъогъогъу-сэгъогъоу мэгъохъу, гырзэу мао, пчыкIэми ащ дырегъаштэ, кIыкIыкIэу зэпэнэфыжьы. Ошъогу нэфынэшхуагъэм ынэгу шIункIым чIэкIуадэ, ощхышхор кIыкIыкIэу къетIупщы. Къещхы къодыерэп, уаер гуих дэдэу мэIэтхъо-лъатхъо: чъыг къутэмэ зишIугъохэр зэпекIых, гуекIыкIых, егъэчэрэгъу­хэшъ, чIедзых; ощхыр зэпымыужьыщтым фэдэу, уплIэплIэхэу къетIэтIэхы…

Хэт ышIэныгъа мы мэфэ ошIум ащ фэдэ дунайкъутэжь къышIыщтымэ?!

ПчыкIэр мэхъопскIы, ощхым къыхэхъо — гопэгъу! ЧIыгу зэтет гъукIагъэу мэзитIу къабзэм псы гъуаткIо зыIумыфагъэм жьы стырыбзэу къыхихырэм гур къе­гъэмакIэ; шкIумпI-сымпIэу сыхьатныкъо хъугъэу къещхы. Нэбгырэ цIыф зырызхэр, ашIуабэ шIи, ощхым хэхьагъэхэу якIуи, ячъи зэхэтэу, макIох. Тыгъэр къашIэ о джы къыздизыгъэр?! Ощхэу къещхырэм къыхэхьагъэу мэкIэ-макIэу щхыпцIызэ мэхьаплъэ-къуаплъэ… «Ащыгъум уаер шIэхэу зэпыужьыщт!» — аIо зэхэт цIыфэу зэтеубытагъэ хъугъэхэм.

Псыхэр тыдэкIи уцуагъэх, къещхы нахь фэмбэу, ау апэрэ къилъыгъо гуихым фэдэжьэп; кIэлэцIыкIухэри къыкъозыжьыгъэхэу псыхэр зэIашIэх — хэох, хэуцох, къыщырачъыхьакIы, зэтечъэу мэщхых.

Пагъэу, пшъыгъэу дунаир мэкIэ-макIэу мэIэсэжьы; ошъогури къэбзэ-лъабзэу къызэIуехыжьы… Бзыухэр мокIэ-мыкIэ лъэгапIэхэм заутхыпкIыхьажьэу атесых — тхъагъо гъэмафэр!

КъэрэбгъитIу

(Ижъырэ адыгэ къэбарым техыгъ)

Шъхьащытхъужьыныр зикIэсэ пщы кIалэ горэм пщы пшъэшъэ дахэр ыгу рихьыгъ. КIалэр пшъашъэм дэжь кIоу ригъэжьагъ. Ар гуащэм, пщым ишъхьэгъусэ, зешIэм, кIалэм икъэбар щыгъуа­зэти, ыпхъу римыпэсэу, ар занкIэу римыIошъоу, фыхигъэпсыгъ:

— Псэлъыхъо къыпфэкIорэ кIалэр, сипшъашъ, орыкIэ лIы хъущтымэ къэсшIэщт мышъэ къыукIэу ышъо къызысфихьырэм.

Ащ фэдэ лIыгъэ кIалэм къызэрэхэмыфэщтым гуащэм ицыхьэ телъыгъ.

Пшъашъэм янэ къыриIуагъэр кIалэм риIотэжьыгъ.

— Ащ пае къэзгъэнэна, боу къыфэсхьын! — гъакъ ригъэIуагъ кIалэм.

Пщы пшъашъэр зыгу рихьыгъэ кIалэм иныбджэгъу зыIуигъакIи, къэбарэу щыIэр риIотагъ, ежь илIыгъэ зыдишIэжьэу, гущыIэу ытыгъэр фэмыгъэцэкIэжьыным тещыныхьэти, гъусэ къыфэхъунэу елъэ­Iугъ. Ныбджэгъури къезэгъыгъ.

— Ащ сыд едгъэIон, мышъашъом пае гуащэр къэдгъэнэна? — зыкъигъэлIыхъу­жъыгъ ащи.

Шхонч зырыз аIыгъэу зэныбджэгъуи­тIур къушъхьэ мэзым кIуагъэх. Мэзыр къакIухьэзэ, хьазырэу пшъыгъэхэу гъэ­хъунэ горэм зехьэхэм, мышъэ шъэджа­шъэ итэу алъэгъугъ. Мышъэми кIэлитIур къылъэгъуи, алъэныкъо къежьагъ. Зы кIалэр – псэлъыхъом зыдищэгъэ кIалэр — къащти, ишхонч къычIидзи, мэз гъэ­хъунэм ит чъыгым псынкIэу дэпшыягъ. Адрэ кIалэри къащти, кIиIэжьынэу игъо ифэжьыщтэпти, мышъэр къызэрэкIуа­тэрэр зелъэгъум, чIыгум, гуIэзэ, нэгушъо­кIэ хэгъолъхьагъ (зыриIулIыгъ). Мышъэр къекIуалIи, къепэм-къепэми, зи къыримышIэу IукIыжьыгъ.

Ар зелъэгъум, чъыгым дэпшыягъэр къехыжьыгъ, мыдрэ кIалэри къэтэджы­жьыгъ. Чъыгы шъхьапэм пысэу хъугъэр зылъэгъугъэр мыдрэм къеупчIыгъ:

— Мышъэр къыоIушъашъэ зэхъум сыда къыуиIуагъэр?

— Ар къыосIопэн, — игуапэу джэуап къытыжьыгъ. — ПIэ имылъ мышъашъом гуащэр щымыгъэгугъ, уигъусэ ущыгу­гъэу мышъэм уемыбэн.

Еджэгъу-чIэхьажьыгъор къэблагъэ

Гъэмэфэ мэзищыр псынкIэу чъагъэ. Гъэпсэфыгъор екIоты, илъэсыкIэ еджэгъур къэкIуатэ. КIэлэеджакIохэм дэ­гъоу загъэпсэфыгъэу, кIочIакIэу ашIыгъэр шIэныгъэм тырагъэкIодэным фэхьазырых. Хъупхъэ дэдэхэри ахэтых, илъэси 9 — 10 ыкIи нахьыбаIо зыныбжьхэр чан-Iуш дэдэхэу литературэмкIэ къаратыгъэ произведениябэм ашIогъэшIэгъонэу яджагъэх; лагерьми щыIагъэх, ныбджэгъуби яIэ хъугъэ; ны-тыхэм, нэнэ-татэхэм, аш-ашыпхъухэм гу ащафагъ —загъэджэгукIыгъ. Зэрахэхъуагъэр мы­гъуа­щэу, унэгъо Iоф тIэкIу-шъокIухэми ахэлэжьагъэх; аузэ, еджэным имыза­къоу, Iофыми хэшIыкI фыряIэ мэхъу. Джы етIупщыгъэу еджапIэм чIэхьажьынхэм зыфагъэхьазыры: джэнэ-шъуашэхэр, тхылъхэр, тетрадьхэр, карандаш зэщымыщхэр, ручкэхэр ыкIи портфель дахэ­хэр арагъэщэфых. АгукIэ лъэшэу еджапIэм фэзэщыгъэхэри зэрэплъэгъухэу къэошIэх.

Шъыпкъэ, зэкIэри еджэным фэкIэщыгъо закIэп, ау ныбджэгъухэм лъэшэу афэзэщыгъэх, кIэлэ­егъэджэ хъупхъэ Iушхэри зыгу къэкIыгъэхэр ахэтых. ЕджэкIо Iоные- шIэныехэми, тхылъыр ямыкIэсэшхоми, еджапIэм шъхьафит-гуфитхэу, пкIэмэ-лъэхэу, зэбэнхэмэ, зэшIужьхэу зэрэдэтыщтхэр ашIогу­шIуаф. Ны-тыхэр емызэщыжьых: хэти икIалэ е ипшъашъэ зэрилъэ­кIэу теупхъухьэ; щыгъы­ныр яхъойми нахьыбэм, хэти ылъапэ къы­щежьэу цуакъи, джани, гъончэдж зэпылъи, портфелэу Iапэ зыфашIи, нэмыкIи зэтегукIагъэу афащэфых. Ерэджэ къодыехи, афамышIэн щыIэп.

Шыкур! ТищыIакIэ мамыр, тшхыни, тщыгъыни, нэмыкI фэныкъуагъи тимыIэу тэпсэу. Апэрэ еджэгъу мафэр хэткIи мэфэкIышху. Мы мафэм апэрэу еджапIэм чIахьэхэрэм, зэкIэ еджакIохэм — цIыкIуи ини, апэрэ одыджыныр къащыфытеощт, еджакIохэм илъэсыкIэ еджэгъумкIэ еджапIэм ипащэ, класс Iэшъхьэтетхэр, ны-тыхэм ащыщхэр къа­фэ­гушIощтых, гъэхъагъэхэмкIэ ыкIи пса­уныгъэкIэ къафэлъэIощтых.

Дзэукъожь Нуриет.

Усэхэр зикIасэхэм апай

Жэнэ Къырымыз

Тхылъыр тэ тигъогогъу, ЦIыфым иIэпыIэгъу. Гъунджэм фэдэкъабз, ШIэныгъэм иIункIыбз. Тхылъым джэуап къыует, Шъэфыбэр къеIуат. ТепIушъ, тегъэгубзыгъ, Тыбзи къыгъэбаигъ. Ащ тэ IупкIэу тыкъешI. Пстэури нафэу къытфешI. Тхылъыр ныбджэгъу дэгъу, Гъогур къыуегъэлъэгъу!

Къуекъо Налбый Сэмэркъэу мэкъэпчъхэр

Фэмые мыер фаеу къыштагъ, Фаеу зецакъэм, фэмыеу ыIуагъ.

* * *

Хьэр хъаринэм ис, етIани МэхъупшIапшIэ. Сыд гукъана ИIэр тихьэ – Ыгу римыхьрэр?

* * *

Цыгъом цуакъэр зыщилъагъ, Цундыжъ ышъхьэ тетIысхьагъ. Пчыхьэ Пчыхьэшъхьапэм Ошъочапэм Мэл Iэхъогъур къыщэлъагъо. Ари сшIыгъэ сэ сурэт, Мэлмэ ауж ит Мэмэт.

НэкIубгъор зыгъэхьазырыгъэр Мамырыкъо Нуриет.