Сомэ миллион 50-м ехъу ашIуатыгъугъ

2022-рэ илъэсым иапэрэ мэзихэу пыкIыгъэм Iудзыгъэ шIыкIэр къызфагъэфедэзэ гъэпцIагъэ зыхэлъ бзэджэшIэгъэ 377-рэ зэрахьагъэу агъэунэфыгъ, зэрарыр сомэ миллион 50-м ехъу.

АР-м хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Министерствэ къы­зэритыгъэмкIэ, мы аужырэ уахътэм гъэпцIагъэ зы­хэлъ бзэджэшIэгъэ 37-у къыхагъэщыгъэм щыщэу (зэрарэу аригъэшIыгъэр сомэ миллиони 3,5-рэ фэдиз мэхъу) хъугъэ-шIэгъэ 25-р зыщагъэунэфыгъэр къалэу Мые­къуап ары. ЯтIонэрэ чIыпIэм Мыекъопэ районыр щыт, ящэнэрэм — Тэхъутэмыкъое районыр. Ащ нэмыкIэу Джэджэ, Теуцожь ыкIи Красногвардейскэ районхэм ащыпсэухэрэми Iудзыгъэ шIыкIэмкIэ яахъщэ гъэпцIакIохэм ашIуатыгъугъэу ятхьаусыхэ тхылъхэр полицием идежурнэ часть къыIэкIэхьагъэх.

Щысэхэр къэтхьын, лэжьэпкIэ тедзэ къыгъахъэ ыкIи инвестицием ахъщэ хилъхьэ шIоигъоу Мыекъуапэ щыщ хъулъфыгъэу илъэс 39-рэ зыныбжьым гъэпцIакIохэм ясчет сомэ мин 700-м ехъу афыригъэхьагъ.

НахьыбэрэмкIэ щэфын-щэжьыным епхыгъэу ыкIи уасэ зиIэ хьап-щыпхэм якъызIэкIэгъэхьан, джащ фэдэу фэIо-фашIэхэм ягъэцэкIэн алъэныкъокIэ цIыфхэр агъэпцIагъэх. Мыхэм афэдэ хъугъэ-шIэгъэ 20 агъэунэфыгъ, зэрарыр сомэ миллионрэ мини 160-рэ фэдиз мэхъу.

Полицием иIофышIэхэм къызэраIорэмкIэ, телефонымкIэ цIыфхэр зэрагъапцIэхэрэм имызакъоу, социальнэ сетьхэр ыкIи мессенджхэр бзэджашIэхэм къыз­фагъэфедэх (мы лъэныкъомкIэ хъугъэ-шIэгъэ 13 агъэунэфыгъ, сомэ мин 500-м ехъу гъэпцIакIохэм афагъэхьыгъ).

Анахь хъугъэ-шIэгъэ инхэм ащыщ мы мафэхэм полицием икъулыкъушIэхэм Мыекъуапэ щагъэунэ­фыгъ. Авиабилетыр къыщэфын мурад иIэу илъэс 22-рэ зыныбжь бзылъфыгъэм гъэпцIакIохэм сомэ 398-рэ ясчет афыригъэхьагъ.

Краснодар краим щыщ хъулъфыгъэу илъэс 38-рэ зыныбжьэу, гъэпцIэн бзэджэшIагъэ зэрэзэрихьагъэмкIэ ыпэкIэ хьапсым чIэсыгъэр Мыекъопэ районым къыщаубытыгъ ыкIи ащ уголовнэ IофитIу къыфызэIуа­хыгъ. ПсэолъэшIын фэIо-фашIэхэр афигъэцэкIэнэу бзэджашIэм ыгъэгугъэхэзэ цIыфхэм ахъщэ къаIихыщтыгъ. ГъэпцIакIом цыхьэ фашIи сомэ мин 350-м ехъу ратыгъ. Джащ фэдэу гъэпцIэн бзэджэшIагъэ зэрэзэрихьагъэмкIэ ыпэкIэ хьапсым чIэсыгъэ бзылъфыгъэу илъэс 27-рэ зыныбжьыр уголовнэ IофиплIымкIэ Мыекъуапэ иполицие икъулыкъушIэхэм къаубытыгъ. Социальнэ сетьхэм янэкIубгъохэмкIэ щыгъынхэр ыщэу ыIозэ цIыфхэм яахъщэу сомэ мин 33-м ехъу ащ къызIэкIигъэхьагъ. Бзылъфыгъэр къызаубытым, бзэджэшIагъэу зэрихьагъэм еуцолIэжьыгъ.

АР-м хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Министерствэ Адыгеим щыпсэухэрэм джыри зэ агу къегъэкIыжьы: «щынэгъончъэ» счет щыIэп, ащ пае зяшъумыгъэгъэдел. ШъумышIэрэ цIыфыр къышъуфытеоу шъуиахъщэ «щынэгъончъэ» счетым илъхьэгъэн фаеу къызышъуи­IокIэ, шъушIошъ шъумыгъэхъу, шъудэмыгущыIэу псынкIэу телефоныр жъугъэтIылъыжь. Къэбар шъыпкъэр шъушIэнэу шъуфаемэ, банкым шъутеу. Арэу щытми, шъори, къышъупэблэгъэ цIыфхэри агъэпцIагъэу шъуегуцафэмэ, полицием ителефон номерэу 02-м е мобильнэ телефонымкIэ номерэу 102-м шъутеу.

ТелефонымкIэ сыдэущтэу цIыфхэр агъапцIэхэра?

ЗэкъодзакIохэм шIыкIэу агъэфедэрэр зэфэшъхьафы, хэбзэ фитыныгъэхэр аукъохэзэ цIыфхэм якъэбар гъэпцIакIохэм шъэфэу къыз­IэкIагъахьэ.

Полицием икъулыкъушIэхэм къызэраIорэмкIэ, мы мафэхэм бзэджашIэхэм яIофшIэнкIэ шIыкIэу агъэфедэрэр нахь къин ашIыгъ. АгъэпцIэн гухэлъ яIэу зыфытеохэрэ цIыфым бэрэ дэгущыIэх, банкым къырашIыкIыгъэу ышIошъ агъэхъу, ахъщэ къыIэкIахыным фэшI ышъхьэ «аушъэ».

УмышIэрэ цIыфым цыхьэ фэпшIы, банкым къыуитыгъэ картэм иномер нэмыкIхэм япIо зэрэмыхъущтым фэгъэхьыгъэ къэбарыр хэбзэухъумэкIо къулыкъухэм цIыфхэм ренэу алъагъэIэсми, ащ къыгъэуцухэрэп, гъэпцIакIохэм зарагъэгъэделэ.

Зэблэхъугъэ номерымкIэ афытеох

Сбербанкым иномерхэу 900, 9000-кIэ цIыфхэм смс-мэкъэгъэIу­хэр афагъэхьы.

Ау хэушъхьафыкIыгъэ программэ нэпцIыр бзэджа­шIэхэм къызфагъэфедэзэ, ащ фэдэ номер дэдэхэмкIэ афытеох, цIыфхэм ар ашIошъ мэхъу. ЦIы­фым «иунэе кабинет» къызIэкIагъэ­хьаным фэшI зэпыу ямыIэу фытеох. БзэджашIэхэм шIыкIэ зэфэшъхьафхэр къыха­хы. Нэпхыр къызфагъэфедэзэ, психологическэу цIыфыр аумэхъы.

— Къызысфытеохэм, телефоныр згъэтIылъыжьышъу­гъэп. БзэджашIэхэр зэпымыоу къыбдэгущыIэхэзэ пшъхьэ зэIагъахьэ. СшIэрэм семыгупшысэжьэу сикартэ илъыгъэ ахъщэр гъэпцIакIохэм афизгъэхьагъ. Арэущтэу сызкIызекIуагъэр къэшIэгъуае. ЦIыфхэм ясIо сшIоигъу: шъумышIэрэ горэ къышъуфытеуагъэмэ, бэрэ шъудэмыгущыIэу, телефоныр жъугъэтIылъыжь. ЗэкIэмэ анахь тэрэзыр номерхэу 495…., 499-кIэ къыригъажьэхэрэр къэшъумыштэныр ары, — еIо агъэпцIэгъэ бзылъфыгъэм.

Ары, цIыфым ежь-ежьырэу банкым чIыфэ къыIехышъ, гъэпцIакIом реты е ыугъоигъэ ахъщэу банкым илъыр бзэджашIэм икартэ фырегъахьэ. Нахь гукъао хъурэр агъэпцIагъэхэм бэу финансхэмкIэ акъылышIохэр, ащ хэшIыкI икъу фызиIэхэр зэрахэтхэр ары.

Банкым иIофышIэхэу зыкъагъэлъагъозэ…

«Ваша банковская карта заблокирована», «Операция по карте приостановлена» ыкIи нэмыкIхэри зэрытхэгъэ СМС-хэр зэ­къодзакIохэм цIыфхэм афагъэхьых е ятелефон номерхэмкIэ афытеох.

ТелефонымкIэ зафытеохэкIэ, щынэгъончъэнымкIэ банкым икъулыкъу иIофышIэхэу араIо ыкIи банкым икартэу цIыфым ыгъэфедэрэм кIуачIэ имыIэжьэу макъэ рагъэIу. КъэIогъэн фае, бзэджашIэхэм анахьэу къызфагъэфедэрэр Сбербанкым икарт ары. Мы гумэкIыгъор дэгъэзыжьыгъэным фэшI картэм ыкIыб пчъэ­гъищ хъурэ кодэу тетхагъэр къараIон фаеу цIыфым макъэ рагъэIу. СМС шIыкIэм тет мэкъэгъэIур банкым къыфигъэхьыгъэу бэмэ къащэхъу ыкIи кодыр бзэджа­шIэхэм араIо. Нэужым цIыфым иахъщэу счетым илъыр зэкIэ гъэпцIагъэкIэ рахы. Мыщ фэдэ гумэкIыгъо шъухэмыфэным фэшI къы­шъуаIорэр зэкIэ шъушIошъ шъумыгъэхъу. Банкым къышъуитыгъэ картэм иреквизитхэр, ПИН-кодыр, паролыр, джащ фэдэу картэм ыкIыб тетхэгъэ пчъагъэхэр зыми ешъумыIох.

Организацие гори ПИН-кодым къыкIэдэун фитэп. Картэм игъусэу ПИН-кодыр шъуIыгъ хъущтэп. Ежь банкым ителефон номер шъыпкъэр картэм ыкIыб тетхагъ, арышъ, упчIэ горэ шъуиIэмэ, ащкIэ шъуфытеон шъулъэкIыщт. Зыщышъумыгъэгъупш: кредиткэр зиер банкым зэрэтеон ылъэкIыщт номер закъор ежь картэм тетхагъэр ары. УпчIэ шъуиIэ хъумэ, банкым е финанс учреждением зафэбгъэзэн плъэкIыщт.

НахьыбэрэмкIэ банкым щынэгъончъэнымкIэ икъулыкъу афытеоу аIозэ, цIыфхэр агъапцIэх. Агъэделэрэ цIыфым икартэ цыхьэшIэгъунчъэ зекIуакIэ дызэрахьагъэу, ащ къыхэкIэу ащ илъ ахъщэр шIокIодын ылъэ­кIыщтэу ышIошъ агъэхъу. Счетыр зэтегъэуцожьыгъэным ыкIи ахъщэу рахыгъэм къырагъэгъэзэжьыным фэшI картэм тетхэгъэ пчъагъэхэр къарагъаIох. Нэужым ахъщэу картэм илъыр ратыгъукIы. Мыщ фэдэ гъэпцIэ­гъэ зекIуакIэхэр къыжъудызэрамыхьанхэм фэшI ар къэзыгъэуцурэ хэушъхьафыкIыгъэ программэ телефоным тебгъэуцон фае.

ГъэпцIакIохэм янахьыбэр IэкIыбым щыI

КъэIогъэн фае хьапсхэм адэсхэми мыщ фэдэ гъэпцIагъэхэр мымакIэу зэрэзэрахьэхэрэр.

Полицием и Урысые ассоциацие испециалистхэм къызэраIорэмкIэ, гъэпцIагъэ зыщызэрахьэрэ колл-гупчэхэр гъэрекIо къычIагъэщыгъэх ыкIи зэбгырафыгъэх. Мобильнэ телефон шъэ пчъагъэ, компьютер пшIы пчъагъэ къаIахыгъ. Арэу щытми, мыщ фэдэ гупчэхэр бэ мэхъух. Ахэр къэгъотыгъуаех, колл-гупчэм икъутамэхэм янахьыбэр IэкIыбым щыIэу Iоф ашIэ. КъызэраIорэмкIэ, гъэпцIакIохэр къызэрэтеохэрэм ипроцент 90-р IэкIыбым къырашIыкIы. Анахьыбэр Украинэм.

Арышъ, гъэпцIакIохэм шъуамыгъэделэным фэшI хэкIыпIэ закъоу щыIэр шъумышIэрэ цIыфым цыхьэ фэшъумышIыныр ары. Зыщышъумыгъэгъупш: полицием икъулыкъушIэ ыкIи банкым иIофышIэ цIыфым фытеонышъ, икартэ иномер къыригъэIон ылъэкIыщтэп ыкIи фитэп. Ащ фэдэ лъэIу яIэу къышъуфытеохэмэ, шъуадэмыгущыIэу телефоныр жъугъэтIылъыжь. Нэужым шъор-шъорэу банкым е МВД-м иотделение «илиние плъыр» шъуафытеу.

КIАРЭ Фатим.