Красногвардейскэ районымкIэ СПК-у «Колхоз Ленина» зыфиIорэм илъэс къэс лэжьыгъэ бэ­гъуагъэ къыщырахы. Мыгъи дэгъоу лэжьагъэх, районымкIэ Iоныгъор апэ зыухыгъэхэм ащыщ.

ЗэкIэмкIи чIыгу гектар 2180-рэ алэжьы. Мы илъэсым хьэр къызщагъэкIыгъэр гектар 280-рэ хъущтыгъэ. Ар охътэ кIэкIым къыкIоцI Iуахыжьыгъ, зы гектарым гурытымкIэ центнер 62,8-рэ къырахыгъ. Ощхым IофшIэныр къызэтыригъэуцоу къыхэ­кIыгъэми, мэфэ ошIухэр къызфагъэфедэхэзэ, коцым иIухы­жьыни чанэу щызэшIуахыгъ. Ар гектар 650-рэ хъущтыгъэ. ГурытымкIэ зы гектарым центнер 60,1-рэ къытыгъ. Бэдзэогъум и 16-м Iоныгъор аухыгъ.

— ГъэрекIо елъытыгъэмэ, мыгъэ зэхапшIэу нахьыбэ къит­хыгъ. Сыда пIомэ илъэсым къыкIоцI тилэжьы­гъэхэм дэгъоу тадэлэжьагъ. Зы гектарым центнер 66-рэ къызэрытхыгъэхэри ахэтых. Чылапхъэу «Таня» зыфиIорэм лэжьыгъэ дэгъу къытыгъ. Чылэпхъэ лъэп­къышIухэр игъом чIыгу гъэхьазы­рыгъэм едгъэкIугъэх, бжыхьасэхэм минеральнэ чIыгъэшIухэмкIэ тяшIу­шIагъ, уцыжъхэр къахэмыкIэнхэм ыкIи уз къахэмыхьаным фэшI щэнаутхэр игъом ятхьылIагъэх. Къыхэзгъэщымэ сшIоигъу мыгъэ ом изытет зыфэдагъэм елъытыгъэу, лэжьыгъэ дэгъу къызэритхыщтым пае тлъэкI къэтымыгъанэу Iофтхьабзэхэр зэрэзэхэтщагъэхэр, — еIо колхозым ибригадирэу Сергей Шевченкэм.

Iоныгъом комбайнищ хэлэжьагъ. Псэемыблэжьэу илъэс къэс лэжьыгъэм иIухыжьын зэшIуахы механизаторхэу Владимир Малина икIалэу Григорий игъусэу, Андрей Ляховымрэ Артем Дробенкэмрэ ыкIи Николай Дорошенкэм Василий Барыкиныр игъусэу. Ахэр ясэнэхьат фэшъыпкъэх. Къахэбгъэ­щын ахэмытэу зэкIэми дэгъоу Iоф зэрашIэрэр, пшъэрылъэу афагъэуцурэр щытхъу хэлъэу зэрагъэцакIэрэр Сергей Шевченкэм къыIуагъ. Илъэс зэкIэлъыкIохэм районым имызакъоу, республикэми къахьыжьыгъэ лэжьыгъэмкIэ пэрытныгъэр ща­Iыгъ. Джащ фэдэу комбайнэхэм лэжьыгъэр акIэзыщырэ маши­нэхэм арысхэми ягугъу дахэкIэ къышIыгъ. Къэуцу ямыIэу лэ­жьыгъэр ахэм хьамэм ащагъ.

Хабзэ зэрэхъугъэу, лэжьы­гъэу Iуахыжьыгъэр зэкIэ агъэтIылъыгъ. Непэрэ мафэм уасэу щыIэм ыгъэразэхэрэп, гъэрекIо зэращэфыщтыгъэм нахьи нахь макI. Iоныгъор рамыгъажьэзэ лэжьыгъэр зыщагъэтIылъыщт чIыпIэхэр зэкIэ зэтырагъэпсы­хьагъэх. ИщыкIэгъэ IофшIэнхэр зэшIуахыгъэх. Къэуцу ямыIэу Iуахыжьыгъэ бжыхьасэхэр аукъэ­бзых. Чылапхъэ хъущт лэжьыгъэр шъхьафэу агъэтIылъыгъ.

Илъэсыбэ хъугъэу хъызмэтшIапIэм лэжьыгъэ чылэпхъа­кIэхэм адэлэжьэрэ институтэу Краснодар дэтым зэпхыныгъэ дыриI. Ащ ишIэныгъэлэжьхэм ячIыгу къекIущтыр къыхахы, аушэтышъ, хъызмэтшIапIэм ар хелъхьэ. Ащ фэдэ лэжьыгъэ чылэпхъакIэхэр щаушэтхэу хьа­сэ яI. Мыгъэ ар гектар 32-рэ фэдиз хъоу Iуахыжьыгъ. ГурытымкIэ зы гектарым центнер 70-рэ къырахыгъ. Къахьыжьыгъэ лэжьыгъэм зэрифэшъуашэу, шапхъэхэм адиштэу дэзекIуа­гъэх, агъэтIылъыгъах.

ЗичIыгухэр алэжьыхэрэм къатефэрэр аратыжьынэу ауб­лэщт, пай пэпчъ коц тонн 1,8-рэ, шъоущыгъу килограм 50 ыкIи дагъэ араты. Ащ нэмыкIэу хьэуарзэ зищыкIагъэхэми ар арагъэгъоты.

Iоныгъор аухыгъэми, хъыз­мэтшIапIэм губгъо IофшIэнхэр щыуцухэрэп. Натрыф гектар 450-у яIэм иIухыжьын мы ма­фэхэм фежьэщтых. Ар силос ашIыщт, ащ нэмыкIэу мэкъур аугъоижьы, зэкIоцIапхэ, гъэтIылъыпIэм ащэжьы. Тыгъэгъэзэ гектар 420-у яIэми иIожьын бэ темышIэу фежьэщтых.

Колхозым тызэкIом, цIыфхэр бжыхьасэхэр зыщыIуахыжьыгъэ губгъом итыгъэх. 2023-рэ илъэ­сым Iуахыжьыщт лэжьыгъэм дэлэжьэнхэр аублагъ. IофшIэнхэр зыщыкIорэм Сергей Шевченкэм тырищэлIагъ. Зым зыр ыуж итхэу тракторхэм Iоф ашIэщтыгъ.

Механизаторхэм ащыщхэм гущыIэгъу тафэхъугъ. Владимир Малина бжыхьасэхэм яIухыжьын чанэу зэшIуихыгъэу тракторым джы итIысхьажьыгъ. Анахь лэ­жьыгъэ бэгъуагъэ къизыхыгъэ­хэм Владимир ащыщ. Зы коцыцэ кIимыгъэзэу Iоныгъом хэлэжьэныр ащ пшъэрылъэу зыфегъэуцужьы. Илъэс пчъагъэ хъугъэу мы хъызмэтшIапIэм Iоф щешIэ, пэрытныгъэри ыIыгъ, район зэнэкъокъум текIоныгъэ къызэрэщыдихырэм имызакъоу, пчъагъэрэ республикэм къыщыхагъэщыгъ, илъэс заулэкIэ узэ­кIэIэбэжьмэ автомобиль къыфагъэшъошэгъагъ. Ятэ илIэуж ежьыр рыкIуагъ, джы икIалэу Григорий игъусэу Iоф ешIэ.

— Еджэныр къызэрэсыухэу мыщ сыщылэжьэнэу сы­къэкIуагъ. Нахьыжъэу Iутыгъэхэр сищысэтехыпIэу Iоф сшIагъэ. ЧIыгур шIу сэлъэгъу, лэжьыгъэ бэгъуагъэ къэтхьыжьы зыхъукIэ гухахъо хэсэгъуатэ. Типащэхэм тыгу хагъэкIырэп, лэжьапкIэр дэгъоу ыкIи игъом къытаты, ащ нэмыкIэу фэгъэкIотэнхэри тиIэх, — еIо Владимир Малина.

Техникэу ящыкIагъэр зэкIэ яI. Лэжьыгъэр комбайнэхэу «Акрос — 530» зыфиIохэрэмкIэ Iуахыжьыгъ. Тракторэу «Т-150-м» фэдэу 5 яI, ащ нэмыкIэу лэжьыгъэ зэрэIуащырэ машинэ инхэр, губгъо IофшIэнхэр зэрагъэцэ­кIэрэ Iэмэ-псымэхэр зэкIэ икъу фэдизэу яIэх. Ежь ятехни­кэкIэ IофшIэнхэр агъэцакIэх.

Мэкъумэщ хъызмэтшIапIэу «Колхоз Ленина» зыфиIорэр Совет хабзэм илъэхъан щыIагъэхэм, зэхэмызыгъэу непэ къызнэсыгъэм Iоф зышIэхэрэм ащыщ. КIыкI Долэтбый 1995-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу ащ ипащ. Апэрэ мафэм къыщыублагъэу лэжьыгъэ дэгъу къызэ­рэрахыщтым, гъэхъагъэхэр зэ­рашIыщтым ыуж ит. Ар дэ­гъоу къыдэхъу. Непэрэ мафэмкIэ лэжьыгъэу къахьырэмкIи, бы­лымхъунымкIи пэрытныгъэ аIыгъэу Iоф ашIэ.

Губгъом тыкъикIыжьи бы­лымхэр зыщаIыгъ фермэм тыкIуагъ. Тлъэгъухэрэр чэм лъэпкъышIухэу зэрэщытхэр къэошIэ. Колхозым ипащэу КIыкI Долэт­бый къызэрэтиIуагъэмкIэ, бы­лымхэр гощыгъэхэу фермитIумэ атетых.

— Зы фермэм былым 600, ятIонэрэм 500 атет. Ахэм щэ къэзытырэ чэм 550-рэ ахэт. Зы мафэм щэ тонни 10-м ехъу къэтэхьыжьы. Ащ фэдизыр щэм хэшIыкIыгъэ гъомылапхъэхэр къыдэзы­гъэкIырэ заводитIоу станицэу Джаджэм дэтым етэты. Чэмхэм къакIэхъогъэ шкIэ цIыкIухэр ины зыхъухэкIэ, чэмышъхьэм хэтэгъахъо. Былымхэм ашхыщтыр зэкIэ тэ къэтэгъэкIы, комбикормэ зыщашIырэ завод тиI, люцернэр тэр-тэрэу тэшIы, илъэс къэс силос зыхэкIырэ натрыф тэлэжьы. Фермэ пэпчъ нэбгырэ 28-рэ щэлажьэ, — къытфеIуатэ КIыкI Долэтбый.

Щэ бэу къызыкIахырэ чэм лъэпкъышIухэр зэрагъэгъоты­гъэх. Чэмхэр мафэм тIогъогогъо ащых, дафыхэрэп, зы чIыпIэ итхэу агъашхэх. Шапхъэу щыIэ­хэр зэрагъэшIагъэу арагъэ­шхы­щтым гъунэ лъафы, былым­хэм ящыкIагъэр зэкIэ арагъэгъоты. Арын фае мы аужырэ илъэсхэм къахьыжьырэ щэм фэдиплIыкIэ зыкIыхагъэхъуа­гъэр. IэпэIэсэныгъэ дэгъу яIэу мэлажьэх.

КIымафэм ашхыщтыр игъом агъэхьазыры. Непэрэ мафэм ехъулIэу силос тонни 7 — 8, мэкъу тонн 250-рэ агъэхьазырыгъах, ащ нэмыкIэу уарзэу тонн мин агъэтIылъыгъ.

— Къэралыгъо IэпыIэгъум ишIуагъэкIэ тиколхоз ибаиныгъэ хэтэгъахъо. Мы аужырэ илъэситIум къыкIоцI щэу къэтхьыщтым нахь хэзы­гъэхъощтхэ Iусхэр тэгъэфедэх. Мы илъэсым чэмхэр зычIэтыщтхэ псэуалъэ кIэу тшIынэу едгъэжьагъ, сомэ миллион 20 фэдиз ащ пэIухьащт. Ар зытыухыкIэ, тиIофшIэнкIэ тищыкIэгъэ амалхэр нахь дэгъу хъущтых, — еIо пащэм.

Непэ тикъэралыгъо къытыралъхьэгъэ санкциехэр ащ фэдизэу мыщ щызэхашIэхэрэп, ищыкIагъэр зэкIэ агъоты. Шъып­къэ, уасэхэм къахэхъуагъ, ау хэкIыпIэхэр къагъотызэ Iоф ашIэныр, ащ емылъытыгъэу, гъэхъагъэхэр ашIынхэр япшъэ­рылъэу КIыкI Долэтбый елъытэ.

ДЕЛЭКЪО Анет. Сурэтхэр Iэшъынэ Аслъан тырихыгъэх.