Иорданием икъалэу Амман 1979-рэ илъэсым Шапсыгъэ Нарт къыщыхъугъ. ЩыIэныгъэ гъогоу къыкIугъэр иныбджэгъухэм, нэIуасэхэм къытфаIотагъ.

1996-рэ илъэсым гурыт еджа­пIэр Амман къыщиухыгъ. ИшIэныгъэ хигъэхъон, адыгэ лъэпкъ Iофхэм нахьышIоу адэлэжьэн имурадэу Адыгэ къэ­ралыгъо университетым физкультурэмрэ дзюдомрэкIэ и И­н­ститут чIэхьагъ. Ащ щеджэзэ дзюдо бэнакIэм зыфигъасэу ри­гъэжьагъ.

Педагогикэ шIэныгъэхэмкIэ кандидатэу, Адыгэ Республикэм физкультурэмкIэ ыкIи спортымкIэ изаслуженнэ IофышIэу Шагудж Аслъан апэрэ тренер фэхъугъ. Дзюдо бэнакIэм хэшIыкI ин фыримыIагъэми, Ша­псыгъэ Нарт игуетыныгъэкIэ, лъэпкъ Iофыгъохэм апылъэу зэ­IукIэгъухэм зэрахэлажьэрэмкIэ еджакIохэм къахэщыщтыгъ.

Самбэмрэ дзюдомрэкIэ Мые­къопэ бэнэпIэ еджапIэм лъапсэ фэзышIыгъэу, СССР-м изаслуженнэ тренерэу Кобл Якъубэ зэдэгущыIэгъоу дыриIагъэхэм анахьэу къахихыгъэр дзюдом дунаим зызэрэщиушъомбгъурэр, спортым уишъыпкъэу узэрэпы­лъын фаер ары.

Адыгэ Республикэм изаслуженнэ тренерэу Бастэ Сэлым ипащэу Шапсыгъэ Нарт бэнэпIэ алырэгъум зыщигъасэзэ нэIуа­сэу иIэхэм япчъагъэ хэпшIыкIэу хэхъуагъ. Адыгеим къыгъэ­зэжьын, дахэу щыпсэун иму­радыгъ. ГукIэ дэхагъэу ылъэ­гъурэм ищыIэныгъэ къыгъэбаеу ылъытэщтыгъ.

Иорданиемт зегъэзэжьым

Апшъэрэ еджапIэр 2003-рэ илъэсым Шапсыгъэ Нарт Мые­къуапэ къызыщеухым, лъэпкъым итарихъ чIыгу къинэжьы шIоигъуагъ. Къэралыгъо гъэпсыкIэ иIэу Адыгэ Республикэр зэрэ­псэурэм, хэхъоныгъэу ышIы­хэрэм агъэгушхощтыгъ. Хэгъэгу зэфэшъхьафхэм арыс адыгэхэр зэлъыкIохэзэ язэфыщытыкIэхэр зэрэпытэхэрэм бэрэ тегущыIэныр шэнышIу фэхъугъагъ.

Янэ-ятэхэм ящыIакIэ изытет къыдилъыти, Н. Шапсыгъэм Иорданием ыгъэзэжьын фаеу хъугъэ.

Спортым, псауныгъэм игъэпытэн апылъ IофшIапIэу «Аль­-Бухайра» зыфиIорэм ипащэу, компаниеу «Мовенпикым» Iоф щишIэу ригъэжьагъ.

Общественнэ-социальнэ Iоф­хэм афэщагъэу пшъэрылъ хэ­хыгъэхэр зыфишIыжьыгъагъэх. ЦIыфхэм ишIуагъэ аригъэкIыныр ыгу рихьыщтыгъ. ШIушIагъэм гур зэригъэгушхорэр щыIэны­гъэм щилъэгъущтыгъ. Иорданием и Адыгэ Хасэ хэтэу дзюдомкIэ бэнапIэ зэхищагъ. ЗыгъэсапIэм ипащэу Iоф ышIэзэ, адыгэ ныбжьыкIэхэр зэхищэхэу ыублагъ.

Дзюдор тилъэпкъэгъу кIалэ­хэм лъэшэу агу рихьыщтыгъ.

Н. Шапсыгъэм лъэкI зиIэхэр, спортыр зышIогъэшIэгъонхэр гъусэ къыфэхъугъэх. ЕгъэжьэпIэшIум лъэпсэшIу ышIыгъэу Иорданием щалъытэщтыгъ.

Тыдэ укъикIи, лажь?

2013-рэ илъэсым, шэкIогъум и 10-м къэбар гухэкIыр Иор­данием, Урысыем, нэмыкI хэгъэгухэм ащызэхахыгъ. Ав­томобиль гъогум тхьа­мыкIагъо къытехъухьагъ. Ма­ши­нэзэутэкIым Ша­псы­гъэ Нарт хэ­кIодагъ.

Ныбджэгъум игущыI

— Сятэу Даутэ Иорданием апэу къикIыжьыгъэ адыгэхэм ащыщ, — къеIуатэ спортым имастер хъунымкIэ кандидатэу ЛIыбзыу Заур. — Сэ Мыекъуапэ сыщапIугъ. Кобл Якъубэ ныбжьыкIэхэр зыщигъэ­сэрэ бэнэпIэ еджапIэм сыщыIэу Шапсыгъэ Нарт нэIуасэ сыфэхъугъ. Нарт Адыгеим ыгуи, ыпси хэлъыгъэх, Иорданием ыгъэзэжьынэу фэя­гъэп, ау щыIэныгъэм къырыкIощтыр хэта зышIэщтыгъэр?

Нарт ятэжъэу Шапсыгъэ Индрыс адыгабзэм, тарихъым хэшIыкI афыриIагъ. Гуманитар ушэтынхэмкIэ Адыгэ республикэ институтэу КIэрэщэ Тембот ыцIэ зыхьырэм къакIощтыгъ, шIэныгъэлэжьхэм аIукIэщтыгъ. Адыгэ­мэ ятарихъ дунаим на­хьышIоу щаригъашIэ, адыгабзэм ныбжьы­кIэхэр фигъасэхэ шIоигъуагъ.

Шапсыгъэ Индрыс упчIэ­жьэгъу бэмэ ашIыщтыгъ. Адыга­бзэм идэхагъэ къытегущыIэ зы­хъукIэ, зэгъэпшэнхэр ышIыщтыгъэх. ГущыIэ щэрыохэм гу­пшысэу ахэлъыр лъэпкъым итарихъ рипхыщтыгъ. Лъэпкъ шIэжьым изыкъегъэIэтын дэлажьэщтыгъ.

Нарт янэ идунай ыхъожьыгъ, ятэу Омар Иорданием щэпсэу, бизнесым хэт.

— Шапсыгъэ Нарт ицIыкIу­гъом дзюдом зыфигъэсэнэу амал иIагъэп, — къеIуатэ ­Адыгэ Республикэм изаслуженнэ тренерэу Бастэ Сэлымэ. — Ша­псыгъэ Нартрэ ЛIыбзыу Зауррэ зы бэнэпIэ еджапIэм щыIэхэу яIэпэIэсэныгъэ Мыекъуапэ щыхагъахъощтыгъ. Нарт «адыгэ шэн-хэбзэ пытэ зыхэлъ цIыф» зыфаIорэм фэдагъ. Згъэсэрэ ныбжьыкIэхэм икъулайкIэ къа­хэмыщыщтыгъэми, кIуачIэр нахь псыхьагъэу зэрэщытым сынаIэ тесыдзэгъагъ. ЕпIорэм къедэIун ылъэкIэу, кIэлэ губзыгъэу щытыгъ. Тренерэу сыриIэми, ныб­джэгъуныгъэм игъогу тызэгъусэу тырыкIоныр шэнышIу тфэ­хъугъагъ.

— ЦIыфмэ шIу афишIэ шIоигъуагъ, щыIэныгъэр Нарт шIу ылъэгъущтыгъ, — зэдэгущыIэгъур лъегъэкIуатэ ЛIыбзыу Заур. — Адыгэ кIэлэцIыкIухэр Иорданием зэрэщагъэбанэщты­гъэхэр зыми щымыгъупшагъэу сэлъытэ.

Лъытэныгъэ фашIы

«Иорданием ицIыф цIэ­рыIо­хэр» зыфиIорэ тхы­лъэу Адыгэ Хасэм къыдигъэ­кIыгъэм Ша­псыгъэ Нарт фэгъэхьыгъэ гу­къэкIыжьхэр къыщыхаутыгъэх. ИшIушIагъэкIэ ащыгъупшэрэп, ыгу джыри къытеоу зылъытэрэ цIыфхэм уаIокIэ.

Адыгэ къэралыгъо университетым физкультурэм­рэ дзюдомрэкIэ и Институт щеджагъэ­хэм афэгъэхьыгъэ нэрылъэгъу IэпыIэгъоу къыщызэIуахыгъэр узыIэпищэу гъэпсыгъэ.

Институтым ипащэу Ахъ­тао Руслъан къытиIуагъ еджапIэр къэзыухыгъэхэу спорт IофшIапIэхэм япащэхэм ясурэтхэр къы­зыщагъэлъэгъорэ чIыпIэм Шапсыгъэ Нарт фэгъэхьыгъэ тхыгъэхэр, исурэт зэ­рэ­хагъэу­цощтхэр.

…Шапсыгъэ Нарт искусствэр, спортыр ыгу рихьыщтыгъэх. Дунаим щыцIэрыIо ансамблэхэу «Налмэсым», «Ислъамыем» яконцертхэм, республикэм и Лъэпкъ театрэу Цэй Ибрахьимэ ыцIэ зыхьырэм икъэгъэлъэ­гъон­хэм, спорт зэнэкъокъухэм яплъыныр шэнышIу фэхъугъагъ. Ыгу къытеоу непэ къытхэтыгъэ­мэ, къэралыгъо гъэпсыкIэ иIэу Адыгеир зыпсэурэр илъэси 100 зэрэхъурэм фэгъэхьыгъэ зэха­хьэхэм ягупчэ итыщтыгъэ, мэ­фэкIым тамэ езытыхэрэм адэ­гушIощтыгъэ.

Адыгэ Республикэр, тилъэпкъ зэрыгушхорэ цIыфхэм ащыщэу Шапсыгъэ Нарт Тхьэм джэнэт лъапIэ къыритынэу тыфэлъаIо. Ригъэжьэгъэ Iофыр иныбджэ­гъухэм, шIу зышIэ зышIоигъохэм лъагъэкIуатэ.