Гъэмэфэ уахътэр къызихьэкIэ, нахьыбэхэм зыгъэпсэфыгъо мафэхэр псыхъохэм ыкIи хыIушъохэм ащагъакIох. ГухэкIми, джырэ фэдэ уахъ­тэм псым цIыфэу хэкIуадэрэм ипчъагъи хэхъо.

Мыщ фэдэ чIыпIэхэм непэ цIыфыбэ къащызэрэугъои, ау зыщыбгъэпскIыным темыгъэ­псыхьэгъэ псым ухэхьаныр зэ­рэщынагъор зэкIэхэми къагурыIоу пфэIощтэп. Ахэм сакъыныгъэ къызэрэзхамыгъафэ­рэм къыхэкIэу гумэкIыгъуабэ къафехьы, псым екIодылIэу къы­хэ­кIырэми япчъагъэ макIэп. Тхьа­мыкIагъохэм янахьыбэр мыгъи гъэмэфэ уахътэр ары зы­хъугъэр. ЗэкIэри зыщыбгъэ­пс­кIыным фытемыгъэпсыхьэгъэ чIыпIэхэм псым ащыхэхьагъэх.

Урысые Федерацием ошIэ-­дэмышIэ IофхэмкIэ и Минис­терствэ и ГъэIорышIэпIэ шъхьа­Iэу Адыгэ Республикэм щыIэм икъэралыгъо инспекторэу, отделым ипащэу Нэхэе Юрэ къы­зэрэтиIуагъэмкIэ, 2022-рэ илъэ­сым щылэ мазэм и 1-м къыщыублагъэу Адыгэ Республикэм ипсыхъохэм хъугъэ-шIэгъи 6 ащагъэунэфыгъ, нэбгыри 3 псым ытхьэлагъ, зыныбжь имыкъугъэ, Тхьэм ишыкуркIэ ахэм къахэфагъэп. Амыгъэнэфэгъэ чIыпIэхэм цIыфхэм зызэрэщагъэпскIырэм мы тхьамыкIагъо­хэр къыкIэлъэкIох.

Нэхэе Юрэ къызэриIуагъэмкIэ, 2022-рэ илъэсым мэкъу­огъум и 2-м къыщыублагъэу лъыплъэн-пэшIорыгъэшъ Iоф­тхьабзэу «2022-рэ илъэсым игъэмафэ псыхъохэр щынэ­гъончъэу щытынхэр» зыфиIорэр Адыгэ Республикэм щэкIо. Урысые Федерацием ошIэ-дэмышIэ IофхэмкIэ и Министерствэ и ГъэIорышIэпIэ шъхьаIэу Адыгэ Республикэм щыIэм мыщ изэхэщэнкIэ планыр зэхигъэуцуагъ ыкIи ыштагъ. Республикэм имуниципальнэ образованиехэм яадминистрациехэм ялIыкIохэр игъусэхэу Iофтхьабзэр зэхащэ.

— Гъэмафэм, ом изытет зыщыфэбэшхом, республикэм щыпсэухэрэм ыкIи хьакIэу къа­кIохэрэм псым узэрэщызекIон фэе шапхъэхэр аукъохэу бэрэ къыхэкIы. КIэлэцIыкIухэм языгъэпсэфыгъо гъэмэфэ лъэхъаным янэ-ятэхэр, алъыплъэщт нахьыжъхэр ямыгъусэхэу псым макIох ыкIи зызщыбгъэпскIы мыхъущт чIыпIэхэм щы­хэхьэх. Псым зэрекIодылIэхэрэм лъапсэ фэхъухэрэм ащыщых зэтемыгъэпсыхьэгъэ чIыпIэхэм зы­зэ­ращагъэпскIырэр, ешъуагъэхэу псым зэрэха­хьэ­хэрэр, зыныбжь имыкъугъэхэм зыпари алъымыплъэу зэратIупщыхэрэр, щынэгъончъэнымкIэ шапхъэхэр зэраукъо­хэрэр, — еIо Юрэ.

ЦIыфхэр псым ымытхьа­лэнхэм, шъобжхэр атещагъэхэ мыхъунхэм ыкIи псы объектхэр щынэгъончъэу щытынхэм афэшI Урысые Федерацием ошIэ-дэмышIэ IофхэмкIэ и Министерствэ и ГъэIорышIэпIэ шъхьаIэу Адыгэ Республикэм щыIэм зызщагъэпскIырэ лъэхъаным щынэгъончъэнымкIэ методическэ унашъохэр муниципальнэ образованиехэм зэкIэми афигъэхьыгъэх, цIыфхэр зэрэзэ­фэ­сакъыжьынхэ фаер къизыIо­тыкIырэ щитхэр ыкIи тамыгъэ­хэр псы объектхэм ащагъэуцунхэу унашъохэр афашIыгъ.

Джащ фэдэу АР-м хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Министерствэ икъулыкъушIэхэр, къошъо цIыкIухэмкIэ къэралыгъо инспекциер, Адыгеим илъыхъокIон-­къэгъэнэжьэкIо отряд зэгъусэхэу зызщыбгъэпскIы мыхъущт чIыпIэхэм пэшIорыгъэшъ Iоф­тхьабзэхэр ащызэрахьэх, цIыфым ищыIэныгъэрэ ипсауны­гъэрэ псы объектхэм къащыухъумэгъэнхэмкIэ шапхъэхэр зыукъохэрэм ыкIи ахэм общест­веннэ рэхьатныгъэр ащызыу­къохэрэм, джащ фэдэу псым ухахьэ зэрэмыхъущтыр зытетхэгъэ тамыгъэхэр зымыгъэуцугъэхэм административнэ пшъэ­дэкIыжьхэр арагъэхьых. ГъэIорышIапIэм игупчэ подразделение иинспекторхэм мэ­къуогъу-бэдзэогъу мазэхэм дэ­кIыгъо уплъэкIун 26-рэ зэхащагъ, зыщыбгъэпскIы мыхъущт псыутIэ 16 фэдизмэ цIыфхэр аIусхэу къыхагъэщыгъ. Ахэр Адэмые речъэкIырэ псыхъоу Шъхьэгуащэ ипсыубытыпIэр, «Лъэмыдж плъыжь» зыфаIорэм ычIэгъ кIэчъырэ псыхъоу Къур­джыпс, Афыпсыпэ лъэныкъомкIэ псыхъоу Пшызэ, Хьащтыку щыIэ Октябрьскэ псыубытыпIэр, нэмыкIхэри.

ПэшIорыгъэшъ Iофтхьабзэу зэрахьэхэрэм ахахьэу мы псэу­пIэу зигугъу къэтшIыгъэхэм ин­спекторхэр кIуагъэх, псы объектхэр щынагъоу зэрэщытыр цIыфхэм агурагъэIуагъ, ащкIэ зэдэгущыIэгъу 26-рэ фэдиз адашIыгъ. Джащ фэдэу гъэсэныгъэ учреждениехэм, кIэлэцIыкIухэм зызщагъэпсэ­фырэ лагерьхэм, еджапIэхэм ащызэхэщэгъэ мэфэ лагерьхэм инспекторхэр ащыIагъэх, щынэгъончъэным ылъэныкъокIэ кIэлэцIыкIухэм зэдэгущыIэгъу­хэр адашIыгъэх.

АР-м иунашъоу «Админист­ративнэ хэбзэукъоныгъэхэм яхьы­лIагъ» зыфиIорэм къыды­хэлъытагъэу хабзэр зыукъуа­гъэхэр къыхэгъэщыгъэнхэмкIэ ыкIи ахэм административнэ пшъэдэкIыжь атыралъхьанымкIэ административнэ комиссиехэр муниципальнэ образованиехэм ащызэхащагъэх. Гъэмафэр къы­зихьагъэм къыщыублагъэу зыныбжь имыкъугъэ нэбгырищ- мэ протокол афызэхагъэуцуагъ, ахэм янэ-ятэхэр комиссием рагъэблэгъагъэх.

ГъэIорышIапIэм иIофышIэхэм анахьэу анаIэ зытырагъэтырэр кIэлэцIыкIухэр псым ымы­тхьалэнхэр ыкIи шъобжхэр ате­щагъэ мыхъунхэр ары. Ащ фэдэ хъугъэ-шIэгъэ тхьамыкIагъохэм кIэлэцIыкIухэр ащыухъумэгъэнхэм фэшI Урысые Феде­рацием ошIэ-дэмышIэ IофхэмкIэ и Министерствэ и ГъэIорышIэпIэ шъхьаIэу Адыгэ Рес­публикэм щыIэм ны-тыхэм зафегъазэ ясабыйхэм алъыплъэн­хэу, япшъэ­рылъхэр икъу фэдизэу агъэцэкIэнхэу, сабыйхэм ящыIэныгъэрэ япсауныгъэрэ нахьыжъхэм аIэ зэрилъыр зыщамыгъэгъупшэнхэу.

— Псыхэм цIыфхэм мыхъо­-мышIагъэхэр къызыкIыщяхъу­лIэрэр е псым зыкIитхьалэхэрэр зыщызщагъэпскIыщт чIыпIэхэр ежьхэр зэрэфаеу къы­зэ­рэхахыхэрэр, псэу зыхахьэхэрэм зэрэщымысакъыхэрэр ыкIи ахэм япсауныгъэ къызэрэщамыухъумэрэр ары. Псым узэ­рэхэхьащтми, узэрэхэсыщт шIы­кIэми мэхьанэ яI. Анахьэу унаIэ зытетын фаер сабый цIыкIухэр ары. Ны-тыхэр ренэу ахэм алъымыплъэхэмэ, кIэлэцIыкIоу нэпкъым Iутхэми тхьамыкIагъо къяхъулIэн ылъэкIыщт, — къыIуагъ Нэхэе Юрэ.

Мэфэ фабэхэм псым зы­щызгъэпскIынэу зикIасэхэм врачхэр къяджэх шъон пытэхэр амыгъэфедэнхэу. ЕтIани цIыфыр ешъуагъэу псым зыхахьэкIэ, фэщым ыубытын ылъэкIыщт, ащ къыхэкIэу псым ытхьэлэным ищынагъо къэуцу.

— ГъэпскIыпIэу узыхахьэ мы­хъущтхэм табличкэхэр атетых нахь мышIэми, цIыфхэр пфэ­гъэ­даIохэрэп. ЫужыкIэ ащ гумэ­кIыгъоу къыздихьын ылъэкIыщтхэм ягупшысэхэрэп, ежьхэм ашъхьэ къызэрихьэу мэпсэух. Анахьэу цIыфыр ешъуагъэ зы­хъукIэ нахь къаигъэ мэхъу. Ащ фэдэр псым зыхахьэкIэ, ыгу фэщэчырэп, ылъакъохэр къе­дэIужьхэрэп — джары нахьыбэрэмкIэ псым ытхьалэхэу къызкIыхэкIырэр, — къыIуагъ Юрэ.

ЗызщыбгъэпскIы мыхъущт чIыпIэхэм ахахьэхэрэм апае хэбзэгъэуцугъэ аштагъэу щыт. Мыщ къыдилъытэрэ шапхъэхэр зыукъохэрэм тазырхэр атыралъхьэ. Арэу щытми, ащи къы­гъэуцухэрэп.

Экспертхэм агъэунэфыгъэу къызэратыжьырэмкIэ, есыкIэр дэгъоу зышIэу, псым щымыщынэхэрэр ары нахьыбэрэмкIэ ытхьалэхэрэр. Ахэм лъэшэу яцыхьэ зэрэзытелъыжьым къы­хэкIыкIэ зыфэмысакъыжьхэу ары къызэраIорэр. Псыхъом е хым къыуашIэщтыр пэшIорыгъэ­шъэу къэшIэгъуае, ахэр тыкъэзыуцухьэрэ дунаим изы Iахьых, арышъ, есынымкIэ уIэзэ дэдэми, узфэсакъыжьмэ, зикъэбар шъу­мышIэрэ гъэпскIыпIэхэм шъуа­хэмыхьэмэ нахьышIу.

КIАРЭ Фатим.