Телевизионнэ къэтынэу «Умницы и умники» къызыдэкIырэр илъэс 30 хъугъэ. Проектым иавторыр ыкIи зезыщэрэр Юрий Вяземскэр ары, ащ зэреджэхэрэр «Заумник» — джарэу ышIэрэм гъуни нэзи иIэп. Олимпиадэм кIэлэеджэкIо анахь сэнаущхэу, гъэсэныгъэр, шIэныгъэр лъэшэу зикIасэхэр хэлажьэх.

Ау ащ къикIырэп, мыр нэ­мыкI зэнэкъокъухэм афэдэу. Еджэн программэм шъхьащыкIэу, ащ къыдимылъытэрэ гуманитар шIэ­ныгъэ зэфэшъхьафыбэр зэIузгъэкIагъэхэр арых «Умницы и умники» зытегъэпсыхьагъэхэр. Мыр зигукъэкIыр ыкIи щыIэныгъэм пхырызыщыгъэр Юрий Вяземскэр ары, емызэщыжь гупшысэкIо-зэхэщэкIо гъэшIэгъон. МГИМО-м иректорэу Анатолий Торкуновыр мэфэкI къыдэкIыгъом хэлэжьагъ ыкIи осэшIхэм ятхьамэтагъ. «Iоф мыублэ блэ хэс» аIо. ЕгъэжьапIэр мыпсынкIэ дэдагъэми, программэр эфирым иуцуагъ, нахьышIумкIэ зэхъокIыныгъэхэр фэхъухэзэ, непэрэ мафэхэм къанэсыгъ.

1992-рэ илъэсым къыщегъэ­жьагъэу ар къыдэкIы. Охътэ ыкIи мэфэ къыдэкIыгъор зэхъо­кIэу къыхэкIыгъ, джы мы аужырэ илъэс 13-м, шэмбэт пчэдыжь къэс, тхьамафэм зэ макIо. Телевизионнэ гуманитар олимпиадэм текIоныгъэр къыщыдэзыхыхэрэр ушэтынхэр арамыгъэтхэу, занкIэу МГИМО-м аштэх.

Программэр кIэлэеджакIохэм атегъэпсыхьагъэу тэIоми, мыщ анахьэу еплъыхэрэр, уасэ фэзышIыхэрэр зыныбжь икъугъэ гъэсэгъэ-еджагъэхэр ары. Сыда пIомэ ащ упчIэ зэфэшъхьафыбэу афагъэуцухэрэр, умыIуш дэдэу, тарихъымкIэ, дунэе литературэмкIэ, бзэмкIэ, географиемкIэ, культурэмкIэ, политологиемкIэ, дипломатиемкIэ тхылъыбэм уямыджагъэу, джэ­уап яптышъущтэп. Мы олимпиадэм хэлажьэрэ пэпчъ ихъупхъэ­гъэ-чаныгъэ, исэнаущыгъэ, ышIэрэр зэрэбэр бгъэшIагъо екъу.

«Умницы и умники» зыфиIорэ программэр илъэс къэс зэхащэрэ олимпиадэхэм ахэт, «Всероссийская телевизионная гуманитарная олимпиада школьников «Умницы и умники» I-го уровня» ыIоу, лъэныкъоу «гуманитар ыкIи социальнэ шIэныгъэхэр» зыфиIорэмкIэ. Ащ хагъэунэфыкIырэ чIыпIэхэр ыкIи текIоныгъэр къащыдэзыхыгъэхэр фэгъэкIотэныгъэ яIэу, зыфэе апшъэрэ еджапIэм чIэхьанхэ алъэкIы.

Программэ пэпчъ темэ гъэ­нэфагъэм епхыгъ. Мы олимпиадэм Урысыем ишъолъыр зэфэшъхьафхэм ыкIи IэкIыб къэралыгъо благъэм къарыкIырэ кIалэхэр ыкIи пшъашъэхэр арых хэлажьэхэрэр. Ежь олимпиадэм гъэпсыкIэ-шIыкIэ гъэнэфагъэ хэлъ, едзыгъуи 4-у зэтеутыгъ. Ау а зэкIэ къэтыным еплъыхэрэм ашIэшъ, къэттхыщтэп. КIэлэеджакIохэм яолимпиадэ къэтын пэпчъ ахэм уасэ афэзышIырэ нэбгыри 3 хэлажьэ, зыр темэу къызэIуахырэмкIэ специалист, нэбгыритIур — ренэу жюрим хэтых.

Мы илъэсымкIэ, мэфэкI кIэух зэфэхьысыжьхэр ашIых, ныбжьыкIэ сэнаущ дэдэхэу къэнэфагъэхэр щыIэныгъэшхом игъо­гукIэ техьащтых.

Мамырыкъо Нуриет.