Экономикэм хэхъоныгъэхэр ышIынхэм, республикэм социальнэ зыпкъитыныгъэ илъыным афэшI хьыкумышIхэм япшъэрылъхэр зэрагъэцакIэрэм мэхьанэшхо иI. ХьыкумышIхэм зэшIуахын фэе Iофыгъохэм япчъагъэ илъэс къэс нахьыбэ мэхъуми, ащ емылъытыгъэу, япрофессионализмагъэ къыщамыгъакIэу, къэралыгъом пшъэрылъэу къафигъэуцугъэр щытхъу хэлъэу зэрагъэцакIэрэр шIукIэ афэплъэгъунэу щыт.

Кощхьэблэ район хьыкумым ифедеральнэ хьыкумышIэу Сэмэгу Темыркъан Алый ыкъор исэнэхьат илъэныкъо зэфэ­шъхьафхэм хэшIыкIышхо афыриIэу Iоф ешIэ. 1999-рэ илъэсым Т. Сэмэгум Адыгэ къэралыгъо университетым июридическэ факультет къыухыгъ. 2005-рэ илъэсым чъэпыогъум и 10-м иIофшIэн Кощхьэблэ районым ипрокурор иIэпыIэгъоу ригъэ­жьагъ. Нэужым прокуратурэм иследователэу, Адыгэ транспорт прокуратурэм иследователэу Iоф ышIагъ. ИIофшIэнкIэ гъэхъа­гъэхэр зэришIыгъэхэм фэшI АР-м и Апшъэрэ хьыкум иунашъокIэ щытхъу тхылъхэр къыфагъэшъошагъэх.

УФ-м и Президент иунашъо­кIэ 2007-рэ илъэсым Iоныгъом и 24-м Сэмэгу Темыркъан Кощхьэблэ район хьыкумым ихьыкумышIэу агъэнэфагъ. АР-м ихьыкумышIхэм яквалификационнэ коллегие иунашъокIэ 2014-рэ илъэсым ятфэнэрэ квалификационнэ класс фагъэшъошагъ. Илъэс 20-м ехъугъэу юрист сэ­нэхьатымкIэ Iоф ешIэ, ащ щыщэу илъэс 15-м ехъугъэу хьы­кумышI IэнатIэр егъэцакIэ. А уахътэм къыкIоцI ищытхъу аригъэIуагъ, Iоф къыдэзышIэ­хэрэм шъхьэкIафэ къызфаригъэ­шIын ылъэкIыгъ. Илъэс зэкIэлъыкIохэм УФ-м ихьыкум сис­темэ илъэныкъо зэфэшъхьафхэм ишIэныгъэ ащыхигъэхъуагъ.

Илъэс къэс хьыкумхэм уголовнэ, гражданскэ ыкIи административнэ Iоф мин пчъагъэ зэхафы. Ащ къадыхэлъытагъэу социальнэу мыухъумэгъэ цIыф­хэм, сабыйхэм яшIоигъоныгъэ­хэр къэухъумэгъэнхэм, ахэм яфитыныгъэхэр зэтегъэуцожьыгъэнхэм, шъыпкъагъэ хэлъэу Iофхэр зэхэфыгъэнхэм анаIэ атет. Правосудием ылъэныкъо­кIэ тикъэралыгъо зэхъокIыныгъэшIоу щыхъугъэхэм яшIуагъэ­кIэ хьыкум хабзэм цIыфхэм нахь цыхьэ фашIы, ахэм яфитыныгъэхэр къэухъумэгъэнхэмкIэ IофшIэныр нахь шIуагъэ къытэу зэхэщагъэ ыкIи хьыкумыр нахь зэIухыгъэ хъугъэ. Ар къеушыхьаты республикэм щыпсэурэ цIыфхэр хьыкумхэм зыкъызэрэфагъэзэгъэ пчъагъэм.

Федеральнэ хьыкумышIым 2021-рэ илъэсым уголовнэ Iоф 11, гражданскэ Iоф 225-рэ ыкIи административнэ Iофи 110-рэ зэхифыгъэх. Мы илъэсым имэзихэу пыкIыгъэм уголовнэ Iофи 10-мэ, гражданскэ Iоф 98-мэ ыкIи административнэ Iофи 109-мэ ахэплъагъ. Ащ хэбзэ зэфыщытыкIэу щыIэхэр къызфи­гъэфедэхэзэ Iоф пэпчъ екIолIэкIэ шъхьаф къыфегъоты, пхъашэу ежьыми ыкIи иIофшIэгъухэми афыщыт. Хабзэр ыкIи хэбзэфыщытыкIэр гъэпытэгъэным иIа­хьышIу хешIыхьэ, хэбзэухъумэкIо къулыкъухэм зэпхыныгъэ дэгъу адыриI ыкIи правосудиер зэIухыгъэу, нафэу щытыным фэIорышIэ. ИIофшIэгъухэм шъхьэ­кIэфэныгъэ къыфашIы, дэгъоу агурэIо.

— Электроннэ зэпхыныгъэм иамалхэр къызфагъэфедэзэ хьыкумышIхэм Iофхэр нахь псынкIэу зэхафы зэрэ­хъугъэм мэхьанэшхо иI. Ащ дакIоу цIыфхэм хьыкумым цыхьэу фашIырэм зэрэхэ­хъуагъэр зэкIэмэ апшъэу щыт. Анахь мэхьанэ­шхо зиIэ Iофыгъохэм ащыщ цIыфхэмкIэ правосудиер зэIухыгъэу ыкIи зыпари пэрыохъу къафэмыхъоу ащ зыфагъэзэн алъэкIынэу гъэ­псыгъэ зэрэхъугъэр, — къыIуагъ Сэмэгу Темыркъан.

Хьыкумыр зэIухыгъэу щытыным, гумэкIыгъо зиIэ цIыфхэм яIофыгъохэр нахь псынкIэу зэшIохыгъэнхэм, джащ фэдэу электроннэ правосудием исистемэ гъэпсыгъэным афэшI республикэм ихьыкумхэм ыкIи зэгъэшIужь хьыкумышIхэм яучаст­кэхэм интернет-сайтхэр къащызэIуахыгъэх. Интернетым иамалхэр къызфагъэфедэзэ хьыкумым зыкъыфэзыгъазэ­хэрэм япчъагъи хэхъуагъ. Хьыкумым цыхьэ къызэрэфашIырэр ащ къеушыхьаты.

Электроннэ шIыкIэмкIэ процессуальнэ документхэр хьыкумым IэкIэбгъэхьанхэ амал щыIэ зэрэхъугъэм ишIуагъэкIэ Iофхэм язэхэфынкIэ уахътэу тырагъэ­кIуадэрэр нахь макIэ хъугъэ.

ХьыкумышIхэм цIыфхэм фыщытыкIэу афыряIэ хъугъэм нахьышIум ылъэныкъокIэ зэхъо­кIыгъэ хъугъэ. Ар къыбгурыIонэу щыт. Сыда пIомэ непэ щыIэ хьыкумым пшъэрылъ шъхьаIэу иIэр гъэпщынэн закъор арэп, цIыфым ифитыныгъэхэр зэтегъэуцожьыгъэныр, ахэм яхэбзэ шIоигъоныгъэхэр къэухъумэ­гъэнхэр арых. Адыгеим и Ап­шъэ­рэ хьыкум, къэлэ, район ыкIи зэгъэшIужь хьыкумышIхэм яIофшIэн джары зыфэгъэзагъэр.

— Юрист сэнэхьатыр зэзгъэгъоти, илъэси 5-м ехъурэ прокуратурэм Iоф щысшIагъ. Гражданскэ ыкIи уголовнэ Iоф­хэм язэхэфын, кIэлэцIыкIухэм яхэбзэ фитыныгъэхэр къэухъумэгъэнхэр сипшъэрылъ шъхьа­Iэхэм ахахьэщтыгъ. ХьыкумышIхэм зэпхыныгъэ дэгъу адысиIэу Iоф адасшIэщтыгъ, ащ къыхэкIыкIэ а сэнэхьатым сыгукIэ нахь сыфэщагъэ сыхъугъ. 2007-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу хьыкумышI сэнэхьатым сищыIэныгъэ еспхыгъэу илъэс 15-м ехъугъэу Iоф сэшIэ, — къыIуагъ Т. Сэмэгум.

ХьыкумышIэу Iоф ышIэзэ анахь Iоф къинэу зэхифыгъэхэм ащыщ игугъу къышIыгъ Темыр­къан. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, наркотикыр хэбзэнчъэу зэрагъэ­федагъэм ыкIи къызэрэрагъэкIо­кIыгъэм епхыгъэ уголовнэ Iофэу къызэIуахыгъэр къинхэм ащыщыгъ. Мыщ бзэджэшIэ нэбгырищ хэщэгъагъ. СыхьатиплI фэдизрэ приговорым къе­джагъ. Ащыгъум иIофшIэн зэ­рэкъиныр хьыкумышIым ыушэтынэу хъугъагъэ. Ау иIофшIэн шIу зэрилъэгъурэм къыхэкIэу ащ есэжьыгъ.

— IофшIэныр къинми, уигъэразэу кIэух дэгъу зыфэхъурэм кIуачIэ къыуеты, тапэкIи гъэхъагъэ пшIызэ улъыкIотэным уфещэ. Шъыпкъэ, къулыкъушIэ пэпчъ иIоф­шIэн къины. Ау цIыфым илажьэ шъыпкъагъэ хэлъэу бгъэунэфыныр, зэрар зэрахыгъэм илъэIу фэбгъэцэкIэныр, бзэджа­шIэм пшъэдэкIыжь ебгъэхьыныр Iоф псын­кIэп, ащ мэхьанэшхо иI. ЦIыфым ищыIэныгъэ епхыгъэ пшъэдэкIыжь зыпылъ унашъо пшIыным икъоу уфэхьазырын фае, — еIо хьыкумышIым.

— Тикъулыкъу мэхьанэшхо зэриIэр, хэбзэухъу­мэкIо системэм чIыпIэ гъэнэфагъэ зэрэщиубытырэр щыIэныгъэм къыщэлъагъо. Бзэджа­шIэхэм пшъэдэкIыжь ягъэхьыгъэныр, цIыфхэм ыкIи кIэлэцIыкIухэм яфитыныгъэхэр къэухъу­мэгъэнхэр, къэралыгъом пшъэрылъэу къы­гъэуцухэрэр шIуагъэ къытэу гъэцэкIэгъэнхэр – джары тиIофшIэнкIэ анахь шъхьаIэу щытыр, — къыIуагъ Сэмэгу Темыркъан. КIАРЭ Фатим. Сурэтым итыр: Сэмэгу Темыркъан.