Лъэпкъ гупшысэр щыIэныгъэм щызезыхьэ­рэ цIыфыр сыд фэдэ IофшIэн фэ­гъэза­гъэми, ыгу къытеофэ имурадхэм афэкIощт.

Брыцу Мырзэкъан къокIыпIэм ылъэныкъокIэ Адыгеим игъунапкъэхэр къызыщежьэхэрэ къуаджэу Фэдз 1948-рэ илъэсым, бэдзэогъум и 26-м къыщыхъугъ, икIэлэцIыкIугъор щыкIуагъ. Кавказ икъушъхьэ жэкIэфхэр пчэдыжьыпэм къэшIэтыхэу зилъэгъухэкIэ, нэгу-шIоу яплъызэ гукIэ адэгущыIэу бэрэ уахътэ къекIугъ. Анахьэу зыгъэ­гумэкIыщтыгъэр илъэпкъ гупсэ инеущырэ мафэ къырыкIощтыр ары.

«Композиторэу Тхьабысымэ Умарэ къызыщыхъугъэ чылэм ущапIугъэу, ащ иорэдхэм уядэ­Iугъэу сыдэущтэу рэхьатныгъэ къызыхэбгъэфэщта?» зыфэпIощт упчIэхэр иныбджэгъу­хэм аритэу мафэхэр къекIугъэх. Фэдз Адыгеим игупчэ пэIудзыгъэу мэпсэуми, лъэпкъ шIэжь къэбархэм цIыфхэр ащыгъуазэх.

Сэнэхьатыр, лъэпкъ шIэжьыр

Мэкъумэщ техникумыр ­Мые­­къуапэ, Пшызэ мэкъумэщ апшъэ­рэ еджапIэр Краснодар къащиухыгъэх. Илъэси 2 дзэм къулыкъур щихьыгъ. Мыекъопэ районым исовхозэу N 10-м механикэу, гаражым ипащэу илъэс 15 Iоф ышIагъ. 1985-рэ илъэсым къыщыублагъэу 2022-м нэс Iахьзэхэлъ IофшIапIэу «Мыекъуапавтотуристым» ипэщэ шъхьаIэу щытыгъ.

Илъэс 37-рэ зы IэнатIэм Iутыгъэ цIыфым укъытегущыIэ зыхъукIэ, зэгъэпшэнхэм уакъы­пкъырэкIы. М. Брыцум ишIуа­гъэкIэ ащыщ IофшIапIэм зы­зэриушъомбгъугъэр, Адыгеим зекIо къакIохэрэм япчъагъэ зэ­рэхэхъуагъэр, цIыфхэм яфэIо-фашIэхэм ягъэцэкIэн шэпхъэ лъагэхэм зэрэхъугъэр.

ЗекIо Iофхэм афытегъэпсы­хьэгъэ автобуси 100-м нахьыбэ автобазэм иIэ хъугъэ. Iоф­шIапIэм икъутамэхэр Шъачэ, Ермэлхьаблэ къащызэIуихыгъэх. КIэлэцIыкIухэм япсауныгъэ зыщагъэпытэрэ ыкIи зызыщагъэ­псэфырэ унэхэм япащэхэм зэ­пхыныгъэ адыриIэу IэпыIэгъу афэхъущтыгъ. ИшIушIагъэ кIэлэцIыкIухэм, ны-тыхэм, кIэлэпIухэм зэралъыIэсырэр бэмэ щысэтехыпIэ афэхъущтыгъ.

Бгъэфедэн плъэкIырэ искусствэм пылъ IэпэIасэхэм ныб­джэгъуныгъэ адыриIэу псэу­щтыгъ. Адыгэмэ зэраIоу, цIыфым ынэгу ыгу илъым уфещэ. Мырзэкъан ыдэжь къэмыкIохэзэ, ежь аIу­кIэщтыгъ, ящыкIэгъэ IэпыIэгъум гу лъитэщтыгъ.

ЗэлъашIэрэ IэпэIасэу ГъукIэ Замудин пIуаблэ­хэр, музыкальнэ лъэпкъ Iэмэ-псымэхэр ышIыхэ зыхъукIэ, гуетыныгъэу ащ хэлъыр М. Брыцум ыгъэшIагъощтыгъ, Iофыр лъигъэкIотэным фэшI гъусэ фэхъущтыгъ.

ЦIыфым ыцIэ ежь зы­фе­шIыжьы. Мырзэкъан щытхъу къыхьыным пае шIушIэ Iофхэм ахэлажьэщтыгъэу зыми къыуиIощтэп. Адыгэ кушъэр зы­шIырэр лъэпкъым ицIыф пчъагъэ зэрэхэхъощтым зэрегу­пшы­сэрэм мэхьэнэ ин иIэу ылъы­тэщтыгъ.

Щыгъын закъор арэп цIыфыр зыгъэдахэрэр. Iэдэбэу хэлъым, шэн-хабзэу зэрихьэрэм, акъы­лыр зэригъэфедэрэм уагъэгъуазэ. Мырзэкъанэ ыма­къэ Iэтыгъэу гущыIэныр шэнышIу фэхъугъагъ. Атекуощтыгъэп шъхьае, игупшысэхэр цIыфхэм алъигъэIэсыхэ шIоигъуагъ, зыдэгущыIэрэм къызэхихынэу фэягъ.

Укъызэхамыхы зыхъукIэ…

Лъэпкъ Iофыгъохэм агъэгу­мэкIыщтыгъ. Адыгэхэр итэ­къухьагъэхэу дунаим зэрэщы­псэухэрэр къыдилъытэзэ, язэлъыIэсыкIэ амалхэм ягъэфедэн бэмэ зэдыряIофэу ылъэ­тэщтыгъ.

СурэтышI-модельер цIэрыIоу СтIашъу Юрэ адыгэу дунаим тетхэм иIофшIагъэкIэ зэралъы­Iэсырэм, США-м, Сирием, Тыр­куем, нэмыкIхэм зэращыIагъэм, лъэпкъхэм язэпхыныгъэ игъэпытэн зэрэпылъым гупшысэ куоу хэлъыр къыхигъэщыщтыгъ, зэхэщэн IофыгъохэмкIэ ишIуагъэ ригъэкIыщтыгъ.

Автобазэм икIыхэзэ румынием, Венгрием, Польшэм авто­бусхэмкIэ кIощтыгъэх. М. Брыцум иамалхэм хэхъоныгъэхэр зафэхъум, тилъэпкъэгъухэр зыщыпсэухэрэ Тыркуем, Сирием, фэшъхьафхэм зекIо Iофхэм апылъхэр ащыIагъэх. Iофэу ышIэрэм псэ къыпигъэкIэныр шэнышIу фэхъугъагъ.

ЕгъэжьапIэм ипытапIэхэр

Адыгеир Краснодар краим къызыхэкIыжьыгъэр, республикэ об­щественнэ движениеу «Адыгэ Хасэр» зызэхащагъэр, нэмыкI хъугъэ­-шIагъэхэр М. Брыцум къыIотэжьыхэу пчъагъэ­рэ зэхэтхыгъэх. Iофым игупчэ итыщтыгъэми, къы­зыщытхъужьэу зыкIи къыхэкIыгъэп.

СССР къэралыгъо­шхор зэбгырагъэзыгъ. Лъэпкъ Iофыгъохэм шъхьэ­ихыгъэу уатегущыIэныр къызэрыкIоп. Республикэ общественнэ движениеу «Адыгэ Хасэр» зэхащэ­нэу фежьагъэх, ау зэIу­кIапIэ иIагъэп.

— Мырзэкъан кIэща­кIохэм ахэтыгъ, — къеIотэжьы республикэ общественнэ движениеу «Адыгэ Хасэм» игъэцэ­кIэкIо куп хэтэу Болэкъо Ас­лъан. — Апэрэ уахътэм филармонием щызэIукIэхэу фежьа­гъэх. А лъэхъаным Адыгеим итеатрэ ихудожественнэ пащэу щытыгъэ ТхьакIумэщэ Налбый зэIукIапIэ къафигъотыгъ.

Мыекъопэ районыр Краснодар краим хагъэхьажьыным пылъхэм Адыгэ Хасэм хэтхэр аIукIэщтыгъэх. Брыцу Мырзэ­къан шIэныгъэлэжьхэм, лъэпкъ Iофыгъохэм апылъхэм ягъусэу зэхахьэхэр зэхащэщтыгъэх.

— «40-мэ я Комитет» зыфи­Iо­рэм ишIушIагъэ тщыгъупшэрэп, — къеIотэжьы республикэ об­щест­веннэ движениеу «Адыгэ Хасэм» итхьаматэу ЛIымыщэкъо Рэмэзан. — Республикэм икъэ­ра­лыгъо гъэпсыкIэ игъэпытэн чанэу хэлэжьагъэх. Конституци­ер, Гер­быр, Гимныр аштэнхэм, республикэ быракъым те­гущы­Iэнхэм, адыгабзэр урысыбзэм фэдэу къэралыгъуабзэу хэбзэ унашъокIэ аштэным, нэмыкI Iофыгъохэм Адыгеим и Апшъэрэ Совет идепутатэу Брыцу Мыр­зэкъан чанэу ахэлэжьагъ. ЗэлъашIэрэ тхакIоу, общественнэ IофышIэшхоу Шъхьэлэхъо Абу М. Брыцум фэдэхэу япшъэрылъхэр дэгъоу зыгъэцэкIэрэ депутатхэм, Адыгэ Хасэм хэтхэм къащытхъоу бэрэ тырихьылIагъ. Лъэпкъ искусствэм щыцIэрыIохэу Къулэ Амэрбый, Нэгъаплъэ Ас­кэрбый, фэшъхьафхэр М. Брыцум зэрэфэразэхэр зэхахьэхэм къащаIоу пчъагъэрэ зэхэтхыгъ.

ЗэгурыIоныгъэр

ЕплъыкIэ зэфэшъхьафхэр яIэх нахь мышIэми, зы Iофым тегущыIэхэрэр зэгурыIонхэ, зэрэлъытэнхэ фаеу М. Брыцум ылъытэщтыгъ. Аужырэ уахътэм республикэ общественнэ движе­ниеу «Адыгэ Хасэм» икупэу уплъэкIунхэм афэгъэзагъэм ар ипэщагъ. Зэгъэпшэнхэр ышIыхэзэ Адыгэ Хасэм иапэрэ илъэс­хэмрэ лъэхъанэу тызыхэтымрэ зэфихьысыжьыщтыгъэх. IофшIагъэу щыIэм ыгъэгушхощтыгъэми, щыкIагъэу щыIэхэм ябгъукIонэу фэягъэп. Адыгабзэм изэгъэшIэн, игъэфедэн, тарихъым ныбжьыкIэ­хэр нахьышIоу фэгъэсэгъэнхэм емызэщэу къатегущыIэщтыгъ.

— Мырзэкъанэ ышнахьыкIэу Рэмэзан дэгъоу сэшIэ. Парламентым идепутатэу илъэсыбэрэ щытыгъ. ГущыIэ дахэм гур зэри­гъэушъэбырэр изекIокIэ-шIыкIэ­хэм къахэщэу бэрэ сы­рихьы­лIагъ. Мырзэкъанэ гущы­Iэм Iоф­шIэныр къыкIэлъыкIон зэрэфаем сыдигъуи ынаIэ тыридзэщтыгъ, — тизэдэгущыIэгъу лъегъэкIуатэ Р. ЛIымыщэкъом.

Мырзэкъанэрэ ишъхьэгъусэрэ пшъэшъитIу зэдапIугъ. Мади­нэ филологие шIэныгъэхэмкIэ кандидат, Данэ Адыгэ Республи­кэм и Парламент икъулыкъушI.

Адыгэ быракъыр мамырэу дунаим зэрэщыбыбатэрэм Брыцу Мырзэкъан рыгушхощтыгъ. IэкIыб къэралхэм арыс тилъэпкъэгъухэр, республикэм ис лъэпкъхэр быракъым зэрэзэфищэхэрэм нэгушIоу къатегущыIэщтыгъ. Къэралыгъо гъэпсыкIэ иIэу Адыгеир зыщыIэр илъэси 100 зэрэхъурэм фэгъэхьыгъэ мэфэкI зэхахьэхэм ахэлэжьэнэу зигъэхьазырыщтыгъ, ау инасып къыхьыгъэп. Уз хьылъэу къебэныгъэм ыгу къыгъэуцугъ.

Нарт шэн-хабзэхэр зыхэлъ адыгэ хъулъфыгъэу Брыцу Мыр­зэкъан ыгу къытемыожьрэми, иныбджэгъухэм, иIахьылхэм, Адыгэ Республикэм щыпсэухэ­рэм ащыгъупшэщтэп, ишIушIагъэкIэ къытхэтыщт, иIофшIагъэ лъагъэкIотэщт. Тхьэм джэнэт лъапIэ къыритынэу тыфелъэIу. ЕмтIылъ Нурбый.