Бэдзэогъум и 12-м илъэс 75-рэ юбилеир хигъэунэфыкIыгъ пIэлъитIурэ Адыгеим ипэща­гъэу, непэ АР-м и ЛIышъхьэ и Къэралыгъо упчIэжьэгъоу, Мыекъопэ къэралыгъо техноло­гическэ университетым ипрезидентэу, гъэ­сэ­ны­гъэмкIэ Урысые Академием иакадеми­кэу, социологие шIэныгъэхэмкIэ докторэу ТхьакIу­щынэ Аслъан.

Джащ фэдэу ар Адыгеим, Пшызэ шъолъыр, Чэчэн ыкIи Ингуш республикэхэм наукэхэм­кIэ язаслуженнэ IофышIэ­шху, Адыгэ къэралыгъо ыкIи Кубанскэ мэкъумэщ технологическэ университетхэм ядоктор гъэ­шIуагъ.

ТхьакIущынэ Аслъан Кытэ ыкъор Красногвардейскэ районым ит къуаджэу Улапэ 1947-рэ илъэсым бэдзэогъум и 12-м къыщыхъугъ, щапIугъ, ащ дэт гурыт еджапIэм щеджагъ. Дзэ къулыкъу ужым Адыгэ кIэлэ­егъэджэ институтым, джы къэралыгъо университет, филологиемкIэ ифакультет къыухыгъ. Ащ ыуж мы еджэпIэ дэдэм физическэ пIуныгъэмкIэ ифакультет ишIэныгъэ щыхигъэ­хъуагъ. 1995-рэ илъэсым Моск­ва дэт университетэу М. В. Ломоносовым ыцIэ зыхьырэм диссертациер къыщиухъуми, социологие шIэныгъэхэмкIэ доктор хъугъэ.

2007-рэ илъэсыр ары Аслъан Кытэ ыкъор апэу АР-м и ЛIы­шъхьэу зыхадзыгъагъэр, 2017-м ятIонэрэ пIалъэр зеухым ежь ишIоигъоныгъэкIэ IэнатIэр къыгъэтIылъыжьыгъ. Уахътэу зыте­хьэгъагъэр къэралыгъомкIэ къызэрыкIуагъэп. 1990-рэ илъэс­хэм зэхъокIыныгъэшхоу къэ­хъу­гъэхэм зэтырагъэзыгъэ эко­номикэм макIэу хэхъоныгъэхэр ышIынхэу ригъэжьэгъагъэми, узыгъэгушIонышхо джыри щыIагъэп. Экономикэм имызакъоу, отраслэхэм зэкIэми яIоф язытет угу къыдащаещтыгъэп. Ащ фэдэ охътэ къиным шъолъыр цIыкIоу узщыгугъын зимыIэжьым ыпэ уиуцоным гушхуагъэ ищыкIэ­гъагъ. Къэралыгъор чIыпIэ къин итымэ, республикэу ащ хахьэ­рэми иIофхэр зэрэмыдэгъушхощтхэр нафэ.

ТхьакIущынэ Аслъан гушхуагъэ зэрэхэлъыр, зэхэщэкIо чан зэрэхъущтыр джыри еджапIэм чIэсызэ къыхэщыгъагъ. СыдигъокIи ар щысэтехыпIэу еджагъ, кIэлэеджакIохэм ябригадэ ипащэщтыгъ, ежь илэгъухэр ыгъэ­дэIонхэ, зэрищэнхэ ылъэкIыщтыгъ. Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетыр ыгъэпсынэу зырегъажьэм джыри зэ ар къыушыхьатыжьыгъ.

Мы еджапIэм ежьыр ары кIэщакIо фэхъугъэр. Пшъэры­лъэу зыфишIыжьырэр ищыкIагъэм нигъэсыныр шIокI зимыIэ Iофэу зэрэщытыр зэдэгущыIэгъоу дашIыгъэхэм ащыщ къы­щиIо­гъагъ. Сыд фэдэ пэрыохъу, къиныгъо ыпэ къикIыгъэми, ахэр къызэпичызэ, пэрытныгъэр зы­Iыгъ апшъэрэ еджапIэхэм ащыщ мыхъоу ыуж зэримыкIыгъэм ар къеушыхьатыжьы.

Ащ фэдэу теубытагъэ зыхэлъ екIолIакIэр Адыгеим ипэщэ Iэ­натIэу зыIухьагъэми рихьылIагъ. Экономикэм изэтегъэуцожьын пстэумэ апшъэ ыгъэуцугъагъ. Ащ хэхъоныгъэхэр ышIыхэмэ, нэмыкI лъэныкъохэм щыкIагъэу яIэхэм ядэгъэзыжьын фэIорышIэщт. Ау ар уизакъоу зэшIопхын Iофэу щытэп. Ащ пай цыхьэ зыфишIэу, зыгурыIоу ыкIи къызгурыIоу, пшъэрылъэу фи­шIырэр хэзыгъэ имыIэу пхырызыщыщтхэр икомандэ хигъэхьагъэх. КъызэрамыгъэпцIэжьы­гъэр уахътэм къыгъэлъэгъуагъ.

ИлъэсыбэкIэ узэкIэIэбэжьмэ республикэм иIофхэм язытетыгъэмрэ ТхьакIущынэ Аслъан ащ ипэщэ IэнатIэ зыIутыгъэ уахътэм зэхъокIыныгъэу фэхъугъэхэмрэ бэкIэ зэпэчыжьэхэу пIон плъэкIыщт. Лъэныкъо зэфэшъхьафыбэхэмкIэ республикэр пэрытны­гъэр зыIыгъхэм зэрахэуцуагъэм мэ­хьэнэ ин иI. Ащ укъыфэкIоныр псынкIэп. Хэхъоныгъэ пстэуми пащэм ыкIочIаби, ищэIагъи, ишIэныгъи, иакъыли зэрахилъхьагъэр нафэ. Командэу зыдэлэжьагъэр ары мыхъугъэмэ, цIыфэу республикэм исхэм яIахьышхо къыхамылъхьагъэмэ ащ фэдиз къыдэмыхъущтыгъагъэу ежь сыдигъокIи еIо.

ЩыкIагъэхэр зытлъэгъухэкIэ, шIагъэр дэтэгъэзы. ЦIыфыр нахьыбэрэмкIэ ащ фэд. Арэу щытми, гъэсэныгъэм, медицинэм, культурэм, спортым япсэолъэ закъо кIэу къызэIу- пхыщтыми мымакIэу кIуачIэ зэриштэрэр зэкIэми къыдгурыIон фае. Ащ фэдэу зэп ыкIи тIоп ТхьакIущынэ Аслъан ишIу­шIагъэкIэ республикэм къы­щызэIуахыгъэр, нэмыкIэуи зэшIохыгъэ хъугъэр.

2007 — 2017-рэ илъэсхэу ар республикэм ипэщэ IэнатIэ зыIутыгъэм социальнэ пшъэ­рылъхэр хэзыгъэ имыIэу гъэцэкIэ­гъэнхэм Правитель­ствэр къыфэкIуагъ, лэжьапкIэмкIэ чIы­фэ зыпарэми те­лъыжьыгъэп, ыпэ­кIэ къыхэмыкIы­гъэу, лэжьыгъэ бэ­гъуагъэ чIыгулэжьхэм къырахыжьы хъугъэ. 2007-рэ илъэсым Iоф ышIэным ыныбжь нэ­сыгъэу республи­кэм исым ипро- цент 11-мэ IофшIэпIэ чIыпIэ яIагъэп, 2017-м а пчъагъэр процент 1,2-м нэсэу къеIыхыгъагъ.

Аслъан Кытэ ыкъор анахьэу зы­уж итыгъэхэм ащыщ Адыгеир инвесторхэмкIэ хъопсагъоу шIыгъэныр. Инвестициехэр нахьыбэ хъоу, хъызмэтшIапIэ­хэр, зыгъэпсэфыпIэхэр, щэпIэ гупчэшхохэр къызэIуахыхэмэ, бюджетым хэбзэIахьхэр на­хьыбэу къыхэлъхьагъэ хъущтых, IофшIэпIэ чIыпIэхэм ахэ­хъощт, экономикэм зиушъом­бгъущт, а зэпстэур цIыфхэм ящыIэкIэ-псэукIэ нахьышIу хъуным фэIорышIэщт. Промышленнэ хъызмэтшIэпIэ зэфэшъхьафыбэу, щэпIэ гупчэшхоу ар тетыфэкIэ къызэIуахыгъэхэм IофшIагъэхэр хьаулые зэрэмыхъугъэхэр къаушыхьаты. ИлъэсипшIым пстэумкIи сомэ миллиарди 140-м ехъу инвес­тициеу тиэкономикэ къыхалъхьагъ.

Арэу щытми, республикэм хэхъоныгъэу ышIыхэрэм ягугъу къышIы зыхъукIэ ежь изакъоу ахэр зыфихьыжьхэу зыпарэкIи зэхэпхыщтыгъэп. Непи ар республикэм ищыIэныгъэ пэ­чыжьэ хъугъэпышъ, ашIэгъагъэ горэ ыгу къэкIыжьэу къеIотэжьыми, зэкIэ командэу игъусагъэм, цIыфэу исхэм яшIушIагъэу зэри­лъытэрэр игущыIэхэм къахэщы.

ЦIыфым ышIагъэр шIомакIэу, неущ джыри ащ хигъэхъоным фэбанэмэ, хэхъоныгъэхэм на­хьыбэу къафэкIощтэу аIо. Тхьа­кIущынэ Аслъан ар зэрехьы­лIагъэр нафэ. ЗэшIохыгъэ хъугъэхэм, хэхъоныгъэхэм арыгу­шхоу ягугъу къышIыщтыгъ, ау ар шIуабэу, икъугъэу зыкIи къыIуагъэп, щыкIагъэ щымыIэу ылъытагъэп, ыкIуачIи, ипсауныгъи ашъхьасыгъэп. Ары респуб­ликэр ыпэкIэ лъигъэкIотэн зыкIилъэкIыгъэр.

Субъектым ипэщэ IэнатIэ Iутыгъэр зыIукIыжьыкIэ цIыфхэм дэгъукIэ игугъу ашIыжьыщтми, дэйкIэ тегущыIэжьыщтхэми тетыфэкIэ Iофэу ышIагъэр ары зэлъытыгъэр. ТхьакIущынэ Аслъан ежь ишIоигъоныгъэкIэ IэнатIэр къыгъэтIылъыжьыгъ. Ащ ыуж илъэсхэр тешIэжьыгъэхэми, цIыфхэм шъхьэкIафэ фашIэу, къахахьэмэ, щыгушIукIхэу гущыIэ дэхабэ зэрэлъаIожьырэр зэрэфэразэхэм ишыхьат.

Ежьыри IэнатIэм зыIокIы­жьым, «сезэщыгъ, икъущт Iоф зэрэсшIагъэр» ыIоу унэм итIыс­хьажьыгъэп. Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университет гупсэу кIэщакIо зыфэ­хъу­гъэм ыгъэзэжьыгъ, ащ ипре­зи­дент гъэшIуагъ.

ЕджапIэм ищыIэныгъэ джыри чанэу хэлажьэ, ащ нахь зиушъомбгъуным, гъэсэныгъэ зэритыхэрэм, зишIэныгъэ щыхэзыгъахъохэрэм япчъагъэ нахьыбэ хъуным емызэщэу ыуж ит.

СыдигъокIи зэрэщытыгъэу, ыкIуачIэ из, нэщх-гущх зэпыт, сэмэркъэушхор игущыIэхэм къя­бэкIы, зэрихабзэу, нэжъ-Iужъхэми, ныбжьыкIэхэми, кIэлэцIыкIухэми зэфэдэу жабзэ къадигъотын елъэкIы.

Ащ тетэу ыгу чэф илъ зэпы­тэу, псауныгъэ пытэ иIэу, игу­хэлъ пстэур къыдэхъоу джы- ри илъэсыбэрэ игупсэхэм ашъхьагъ итынэу тыфэлъаIо Аслъан Кытэ ыкъом, имэфэкIкIэ тыгу къыддеIэу тыфэгушIо! ХЪУТ Нэфсэт.