Быслъымэнхэм хагъэунэфыкIырэ ыкIи мэхьанэшхо зэратырэ дин мэфэкIхэм ащыщ Къурмэныр. Мыщ ехъулIэу хьаджэшIыныр аухы ыкIи къурмэн ашIы.

Пегъымбарэу Ибрахьимэ епхыгъэу мэфэкIыр щыт. Къур­Iаным къызэриIорэмкIэ, Пегъым­барэу Ибрахьимэ быслъымэнхэм анахь агъэлъапIэхэрэм ащыщ. Алахьталэм «иныбджэгъушIоу» алъытэ. Ежьым Алахь­та­лэм шIошъхъуныгъэшхо фыриIэу, ыIорэр дэх имыIэу ыгъэ­цэкIэным ренэу фэхьазырыгъ. Ибрахьимэ Тхьэм зэрэфэшъыпкъэр ыушэтынэу ыкIи ыуплъэкIу­нэу ащ фэдэ чIыпIэ ригъэфа­гъэу щытыгъ. Зы мафэ горэм Пе­гъым­барым пкIыхьэпIэ елъэгъу Алахьталэм къурмэныпхъэ фи­шIыным фэшI икIалэу Исмахьилэ ыукIынэу ыгъэгъолъыгъэу. Ибрахьимэ пкIыхьапIэр зэри­лъытагъэр Алахьталэр арэущтэу фаеу ары. ИкIалэ зыфеIуатэм, ащ къыриIуагъ: «Тят, арэущтэу Алахьталэр фаемэ, къызэрэуиIорэм тетэу зекIо, сэ зысщы­Iэщт». ИкIалэ ыгъэгъолъи ыукIынэу зежьэм, Алахьталэр къеджи къыриIуагъ. «О унашъо пфэсшIыгъэр бгъэцэкIагъэ. Ащ къегъэлъагъо сэ сIорэм узэрэшIомыкIырэр. АщкIэ усыушэтынэу сыфэягъ ыкIи укъысфэшъып­къэу укъычIэкIыгъ. Арышъ, ащ пае мэл къыосэты, былымыр уукIынышъ, къурмэн пшIыщт». Ары мы мэфэкIым лъапсэу иIэр. Ащ тетэу Пегъымбарым дунаим тет быслъымэнхэм Къурмэныр пшъэ­рылъ афишIыгъ. А мэфэкIыр хэдгъэунэфыкIы зыхъукIэ тыгу къэкIыжьы Пегъымбарыр Алахьталэм зэриушэтыгъэр. Алахьталэм ыIорэм цIыфыр шIокIы зэрэмыхъущтыр, ыIуа­гъэр зэригъэцэкIэн, нахь пэблагъэ зэрэфэхъун фаер а Iофым къе­гъэлъагъо.

Адыгэ Республикэм ыкIи Краснодар краим ащыпсэурэ быслъымэнхэм я ДиндэлэжьапIэ имуфтиеу Къэрдэнэ Аскэрбый къызэриIуагъэмкIэ, НэкIмазэр заухыгъэм ыуж мэфэ 70-рэ зытешIэкIэ Къурмэныр хагъэу­нэфыкIы. А мэфэкIыр мэфиплI зэрэкIорэр. Хабзэ зэрэхъугъэу, пчэдыжьым мэфэкI нэмазым зыфагъэхьазыры. Анахь щыгъын дэгъухэр ащыгъхэу быслъымэн­хэр мэщытым макIох нэмазым хэлэжьэнхэм ыкIи тхьэлъэIухэм ядэIунхэм афэшI. А мафэм е мэфэкI мэфищэу ащ къыкIэлъы­кIохэрэм ащыщ къурмэныр зыпшIын фаер. Къурмэн мэфэкI мафэхэм сэдакъэ птын, уигупсэхэр бгъэгушIонхэ, гъомылапхъэ­хэр бгъэхьазырынхэ, мэфэкIыр нахьыжъхэми кIэлэцIыкIухэми зэхашIэу (диным ымыштэрэ зекIуакIэхэр хэмытхэу) пшIын фае.

Алахьталэм нахь пэблагъэ ухъуным фэшI охътэ гъэнэфагъэм былымышъхьэ къурмэн пшIыныр Къурмэным ипкъэу шъхьаIэхэм ащыщ. Алахьталэм къыIуагъ: «МэфэкI нэмаз шъу­шIы ыкIи Алахьталэм ыцIэкIэ псэушъхьэ шъуукIи къурмэн шъушIы». Быслъымэнхэм ар япшъэрылъэу алъытэ ыкIи агъэ­цакIэ.

Муфтиим къызэриIуагъэмкIэ, амал зиIэ быслъымэн пстэуми къурмэн ашIын фаеу диным къеIо. Ар зипшъэрылъыр унагъом ышъхь ары. Къурмэн хъу­щтых мэлыр, пчэныр, былымышъхьэ инхэр. Къурмэнып­хъэр итеплъэкIэ щыкIагъэ имыIэу, псаоу щытын фае. Ахэр сымаджэхэу, одхэу, щыкIагъэ яIэу хъущтхэп, дэхэнхэ, псаунхэ фае. Чэмыр е шкIэхъужъыр нэбгырибл зэхахьэу ащэфэу къурмэн ашIымэ хъущт. Къурмэныпхъэ пчэным е мэлым зы илъэс ыныбжьын фае. Ау етIани пчэным, мэлым къахэкIы инэу, такъырхэу, лы дэгъоу ателъэу. Ащ фэдэмэ, мэзихым къыщегъэжьагъэу уукIы хъущт.

КъэIогъэн фае къурмэн ашIы­нэу фаехэу, ау ащ фэдэ зэшIокI зимыIэхэр мымакIэу зэрэщы­Iэхэр. ЦIыфым былым ыукIынэу ащ фэдэ мылъку IэкIэлъэп, ау мы Iофым хэлажьэ шIоигъу. Ащ фэдэ цIыфым мурадышIоу ышIыгъэм елъытыгъэу Алахьталэм фэшъуашэу псапэ къыретыжьы. Ау зэшIокI иIэмэ, былымышхо цIыфым изакъоу ыукIын ылъэ­кIыщт. Тхьачэт, чэт зыфэпIощтхэр къурмэн хъухэрэп. ЦIыфхэм ар тIэкIу къагурыIорэп, «симыIэми, чэт, е тхьачэт сыукIын» зыIохэрэр хэукъох. Диным ар къыIорэп, ар къабыл хъурэп.

Къурмэныпхъэр Iахьищэу агощы: зыр — тхьамыкIэхэм, ятIонэрэр — Iахьылхэм, благъэ­хэм апай, ящэнэрэр унагъом къинэнэу щыт. Къурмэныпхъэр зыгорэм шIуебгъэбзыгъэмэ, ащ пае лы ептынэу щытэп, Iофэу ышIагъэм ыпкIэ ептын фае. Ау ар тхьамыкIэмэ, ащ (ыпкIэу ептыгъэм) тебгъэхъощт къурмэныпхъэм щыщ. Былымэу къурмэн ашIыгъэм щыщ пщэ мыхъу­щтэу еIо диным.

— Мы дин мэфэкIым быслъы­мэнхэмкIэ мэхьанэшхо иI. Ар тарихъ гъогуонэшхо къэзыкIугъэ, шэпхъэ гъэнэфагъэхэр зыпылъ мэфэкI нэф. Дунаим щыпсэурэ быслъымэнхэр илъэс къэс дэгуIэхэу ащ ежэх. Къурмэным тхьэшIошъхъуныгъэ зиIэ быслъы­мэнхэр зэрепхых, ахэр зэгурыIонхэм, зэдеIэжьынхэм къыфегъэущых, цIыфхэм гукIэгъу къахелъхьэ. Алахьэу ГукIэгъу­шIэу, ГукIэгъу зыхэлъым се­лъэIу титхьэлъэIухэр, тидыухьэхэр ыштэнхэу. Быслъымэнхэм анаIэ тырязгъадзэ сшIоигъу Зуль-хьидж мазэм иапэрэ мэфипшI анахь лъапIэхэм, хьадж зашIырэ мафэхэм, унэкIымэ зэрэпсапэр, духьэхэр къэпIонхэ, Къур­Iаным нахьыбэрэ уеджэн зэрэфаер, — къыIуагъ муфтиим. Къурмэн хъяр къытфихьанэу Тхьэм телъэIу.

КIАРЭ Фатим.